Shloka 68

अध्याय ५६ — च्यवन–कुशिकसंवादः

Cyavana–Kuśika Dialogue on Lineage, Conflict, and Transmission

Devanagari script

ततः प्रविश्य नगर कृत्वा पौर्वाह्निकी: क्रिया: । भुक्त्वा सभारयों रजनीमुवास स महाद्युति:

Transliteration

tataḥ praviśya nagaraṁ kṛtvā paurvāhṇikīḥ kriyāḥ | bhuktvā sabhāryo rajanīm uvāsa sa mahādyutiḥ ||

Translation

Bhishma nói: Bấy giờ, sau khi vào thành, nhà vua chu toàn các nghi lễ buổi sớm theo phép tắc. Rồi dùng bữa cùng hoàng hậu, vị quân vương rực rỡ ấy nghỉ đêm trong cung điện—giữ nề nếp, kỷ cương và sự đoan chính trong mọi việc thường nhật.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• प्रविश्य: having entered
• Type: Verb
• Root: प्र-विश्
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय

• नगरम्: the city
• नगरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नगर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कृत्वा: having done, having performed
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय

• पौर्वाह्निकीः: morning (forenoon) [rites]
• Type: Adjective
• Root: पौर्वाह्निक (पूर्वाह्न-सम्बन्धिन्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• क्रियाः: rites, duties, actions
• क्रियाः: Karma
• Type: Noun
• Root: क्रिया
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• भुक्त्वा: having eaten
• Type: Verb
• Root: भुज्
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय

• स: he
• स: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भार्यया: with (his) wife
• भार्यया: Karana
• Type: Noun
• Root: भार्या
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• रजनीम्: the night
• रजनीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रजनी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उवास: dwelt, stayed
• Type: Verb
• Root: वस्
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन

• महाद्युतिः: of great splendor
• महाद्युतिः: Karta
• Type: Adjective
• Root: महाद्युति
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma (speaker)
• an unnamed radiant king (mahādyutiḥ)
• the king's wife (bhāryā)
• city (nagara)
• palace/royal residence (implied by 'night in the palace')

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse underscores dharmic order in a ruler’s life: even amid royal responsibilities, one should observe prescribed daily rites and maintain disciplined, proper conduct in household life.

What is happening in the narrative?

A radiant king enters the city, completes the forenoon/morning observances, eats with his wife, and then spends the night in the palace, marking a transition into routine, orderly domestic and civic life.