Shloka 44
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
“यदि तुम्हारे मतमें मूल्य देनेमात्रसे ही विवाहका पूर्ण निश्चय हो जाता है, पाणिग्रहणसे नहीं, तब तो स्मृतिका यह कथन ही व्यर्थ होगा कि कन््याका पिता एक वरसे शुल्क ले लेनेपर भी दूसरे किसी गुणवान् वरका आश्रय ले सकता है। अर्थात् पहलेको छोड़कर दूसरे गुणवान् वरसे अपनी कन्याका विवाह कर सकता है ।।
bhīṣma uvāca | yadi te matena mūlya-dāna-mātreṇaiva vivāhasya pūrṇa-niścayo bhavati, na pāṇigrahaṇena, tadā smṛter idaṃ vacanam eva vyarthaṃ syāt—yad uktaṃ: kanyāyāḥ pitā ekasmād varāt śulkaṃ gṛhītvāpi anyasya guṇavato varasya āśrayaṃ gantuṃ śaknoti; arthāt pūrvaṃ tyaktvā anyena guṇavatā varena svāṃ kanyāṃ vivāhayet || na hi dharmavidaḥ prāhuḥ pramāṇaṃ vākyataḥ smṛtam | yeṣāṃ vai śulkato niṣṭhā na pāṇigrahaṇāt tathā ||
Bhīṣma nói: “Nếu theo ý các ngươi, hôn nhân được ấn định trọn vẹn chỉ bởi việc trao tiền sính lễ, chứ không bởi nghi thức nắm tay (pāṇigrahaṇa), thì một điều khoản nổi tiếng trong Smṛti sẽ trở nên vô nghĩa: rằng dù cha của cô gái đã nhận một khoản từ một người cầu hôn, ông vẫn có thể nương theo một người cầu hôn khác có đức hạnh vượt trội; tức là có thể gạt người trước sang một bên và gả con cho kẻ xứng đáng hơn. Bởi những người am tường dharma không xem lời khẳng định—đặt sự ‘chung cuộc’ ở tiền bạc chứ không ở hành vi trang nghiêm của pāṇigrahaṇa—là chứng cứ có thẩm quyền. Ý nghĩa đạo lý là: sự trả giá mang tính mua bán không thể lấn át sự viên mãn của hôn lễ theo dharma, cũng không thể trói buộc một gia đình khỏi việc chọn một mối duyên có đức hạnh hơn.”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
A marriage is not ethically or legally finalized merely by payment of a fee; its dharmic completion depends on the proper rite (pāṇigrahaṇa). Therefore, accepting a bride-price does not irrevocably bind the girl’s father if a more virtuous suitor is available.
Bhishma addresses a dispute about what makes a marriage binding. He refutes the view that payment alone finalizes the match, citing the dharma-tradition that even after taking a fee from one suitor, the father may choose another worthier groom, because the decisive act is the ritual hand-taking.