Shloka 34
तीर्थवंशोपदेशः
Tīrtha-vaṃśa Upadeśa: Instruction on the Fruits of Sacred Waters
भरतश्रेष्ठ! जो ब्राह्मण श्राद्धकी समाप्ति होनेपर “अस्तु स्वधा” आदि तत्कालोचित वचनोंका प्रयोग नहीं करता है, उसे गायकी झूठी शपथ खानेका पाप लगता है ।।
bhīṣma uvāca | bharataśreṣṭha! yo brāhmaṇaḥ śrāddhasya samāptau “astu svadhā” ity-ādi tatkālaucitāni vacanāni na prayuṅkte, tasya gāvaḥ kṛtvā mṛṣāśapathasya pāpaṃ bhavati || yudhiṣṭhira! yasmin dine supātra-brāhmaṇaḥ prāpyate, dadhi ghṛtaṃ ca prāpyate, amāvāsyā-tithiḥ ca, araṇyajāni kandamūlaphalapīṭhāni ca labhyante, sa eva śrāddhasyottamaḥ kālaḥ ||
Bhīṣma nói: “Hỡi bậc ưu tú của dòng Bharata, nếu một Bà-la-môn, khi kết thúc lễ śrāddha, không thốt lên những câu kết đúng lúc như ‘astu svadhā’, thì người ấy mắc tội ngang với việc thề gian về một con bò. Hỡi Yudhiṣṭhira, thời điểm tốt nhất để cử hành śrāddha chính là ngày nào hội đủ: một Bà-la-môn xứng đáng làm người thọ nhận, cùng sữa chua và bơ ghee, ngày sóc (trăng non), và sản vật rừng như củ, rễ, và phần thịt/pulp của trái cây—khi các điều kiện ấy tụ hội, chính dịp ấy trở thành thời khắc cát tường.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual dharma depends not only on intention but also on correct, timely speech and procedure: omitting the proper concluding formulae of śrāddha is treated as a serious ethical fault. Further, the ‘best time’ for śrāddha is pragmatically defined as the convergence of a worthy recipient and suitable offerings (including amāvāsyā and appropriate foods), emphasizing fitness and availability over rigid calendrical formalism.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he gives specific guidance on śrāddha: the necessity of uttering the concluding words like “astu svadhā,” and the criteria by which a day becomes an excellent occasion for performing the rite.