Shloka 35
राजमार्गे गवां मध्ये धान्यमध्ये च धर्मिण: । नोपसेवन्ति राजेन्द्र सर्ग मूत्रपुरीषयो:,धर्मात्मा पुरुष सड़कपर, गौओंके बीचमें तथा खेतमें लगे हुए धान्यके भीतर मल- मूत्रका त्याग नहीं करते हैं
rājamārge gavāṁ madhye dhānyamadhye ca dharmiṇaḥ | nopasevanti rājendra sarga-mūtra-purīṣayoḥ ||
Bhīṣma nói: “Hỡi bậc vương giả tối thượng, người sống theo dharma không phóng uế—dù là tiểu tiện hay đại tiện—trên đại lộ của nhà vua, giữa đàn bò, hay giữa ruộng lúa đang đứng. Sự tự chế ấy biểu lộ lòng kính trọng đối với không gian công cộng, sinh linh, và kế sinh nhai của người khác.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dharma includes everyday civic restraint: one should not defile public roads, harm or distress cattle, or damage crops by relieving oneself in such places. Cleanliness here is framed as respect for society, living beings, and others’ livelihood.
Bhīṣma is instructing the king on norms of righteous conduct (sadācāra). He lists specific places—highways, among cattle, and within crops—where a dharmic person avoids urination or defecation, presenting practical ethics as part of royal and social order.