Shloka 41
स स्थावरं जड़म॑ चैवमेत- च्चतुर्विधं लोकमिमं च कृत्वा । ततो भूमिं व्यद्धात् पज्चबीजां द्यौ: पृथिव्यां धास्यति भूरि वारि
sa sthāvaraṁ jaḍaṁ caivam etac caturvidhaṁ lokam imaṁ ca kṛtvā | tato bhūmiṁ vyadhāt pañcabījāṁ dyauḥ pṛthivyāṁ dhāsyati bhūri vāri ||
Bhīṣma nói: Sau khi tạo dựng thế giới này với bốn trật tự sinh linh, gồm cả loài bất động và vô tri, Ngài liền tạo nên đất như nền hạt giống của năm nhân duyên. Rồi hóa thân thành bầu trời, Ngài đổ xuống mặt đất những dòng nước dồi dào, để sự sáng tạo được duy trì và muôn loài tiếp tục đi theo những nẻo hành nghiệp đã định.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents creation as an ordered, sustaining system: the creator establishes categories of beings and the earth as a causal ‘seed-ground,’ then sustains life through rain from the sky. Ethically, it implies that dharma aligns with maintaining cosmic order—supporting life, fulfilling one’s role, and respecting the interdependence of beings and natural processes.
Bhīṣma is describing how the creator first brings forth the world with its fourfold living orders (along with immobile/insentient aspects), then establishes the earth as the basis for five causal ‘seeds’ (often interpreted as elemental or generative principles), and finally, as the sky, provides abundant water through rainfall to sustain the created world.