Shloka 64
अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)
ज्ञानविज्ञानयुक्तानां निरुपाख्या निरज्जना | कैवल्या या गतिर्देव परमा सा गतिर्भवान्
jñānavijñānayuktānāṁ nirupākhyā nirajjanā | kaivalyā yā gatir deva paramā sā gatir bhavān ||
Vāyu nói: “Hỡi Deva, cảnh giới tối thượng mà những người đầy đủ cả tri thức và tuệ giác chứng nghiệm đạt đến—vượt ngoài mọi danh xưng hạn cuộc như ‘sārūpya’ và những điều tương tự, thanh tịnh không vết nhơ, cô tuyệt như kaivalya—chính cứu cánh tối cao ấy không gì khác hơn là Ngài.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the highest liberation (kaivalya)—beyond all describable states and free from impurity—as identical with the divine reality addressed as ‘Deva’. It links liberation to the union of jñāna (scriptural/true knowledge) and vijñāna (direct realization).
Vāyudeva speaks in praise and theological clarification, declaring that the ultimate, indescribable goal sought by spiritually accomplished persons is not merely a state to be reached but the very being of the deity being addressed.