Shloka 30
अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)
स एष भगवान् देव: सर्वकृत् सर्वतोमुख: । सर्वात्मा सर्वदर्शी च सर्वग: सर्ववेदिता
sa eṣa bhagavān devaḥ sarvakṛt sarvatomukhaḥ | sarvātmā sarvadarśī ca sarvagaḥ sarvavedita | yo sanātanaṁ brahma devatānām asurāṇāṁ ca munīnām api guhyaḥ, yo hṛdayaguhāyāṁ sthitaḥ san mananśīla-muneḥ api durvijñeya eva, sa eṣa bhagavān | eṣa eva sarvasṛṣṭikartā devaḥ | asya sarvataḥ mukhāni | sa sarvātmā sarvadarśī sarvavyāpī sarvajñaḥ |
Vāyu nói: “Chính Ngài là Đấng Thế Tôn, là vị thần—đấng tạo tác muôn loài, mặt hướng về mọi phương. Ngài là Tự Ngã của tất cả, thấy khắp, trùm khắp và toàn tri. Ngài là Brahman vĩnh cửu, ẩn khuất ngay cả với chư thiên, a-tu-la và các bậc hiền triết; ngự trong hang của trái tim mà vẫn khó biết, dẫu với bậc ẩn tu quán chiếu. Chỉ một mình Ngài là thần linh làm phát sinh toàn thể tạo hóa; dung nhan Ngài ở khắp nơi. Ngài là Tự Ngã nội tại, là chứng nhân vũ trụ, là Đấng hiện hữu khắp chốn, là Đấng biết tất cả.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the Lord’s absolute transcendence and immanence: he is the hidden eternal Brahman, yet also the creator and indwelling Self of all beings—omnifaced, all-seeing, all-pervading, and all-knowing. Ethically, it grounds reverence and humility: even the wise must approach ultimate reality with disciplined contemplation and devotion.
Vāyudeva is describing the supreme divine principle to the listener(s), emphasizing that the highest reality is not easily grasped—even by gods and sages—because it abides subtly within the heart. The speech functions as theological instruction, identifying the Lord as both cosmic creator and inner witness.