Shloka 91
एको नैक: सव: कः कि यत् तत् पदमनुत्तमम् | लोकबन्धुलोंकनाथो माधवो भक्तवत्सल:
eko naikaḥ savaḥ kaḥ kim yat tat padam anuttamam | lokabandhur lokanātho mādhavo bhaktavatsalaḥ ||
Bhīṣma nói: “Ngài là Một—không hề có phân chia nội tại—nhưng cũng là Nhiều qua vô số lần giáng thế. Ngài chính là hình thể của tế lễ, là hiện thân của an lạc, là Brahman đáng được quán niệm; tự hữu, và là nguồn mạch của mọi sự triển khai. Ngài là Cõi Tối Thượng vô song mà người cầu giải thoát có thể đạt đến. Ngài là bạn của các thế giới, là Chúa tể các thế giới để muôn loài có thể kêu cầu—Mādhava—đấng dịu dàng yêu thương những người sùng kính.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse praises the Supreme as simultaneously transcendent unity (ekaḥ) and manifold in manifestation (naikaḥ), identifying Him as sacrifice, bliss, and the contemplable Brahman, and as the highest goal (anuttama-pada) reached by seekers—especially through devotion, since He is bhaktavatsala.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs on dharma and extols the divine through a litany of names and attributes. Here he enumerates epithets of Mādhava to convey His supreme nature, His accessibility as Lord and friend of beings, and His special affection for devotees.