Shloka 13
Sāma (Sāntva) and Dāna: The Brāhmaṇa’s Conciliatory Release from a Rākṣasa
प्रभुर्वान्निमदन् विद्वान् पुनर्जनयतीश्वर: । स चाजन्नाज्जायते तस्मात् सूक्ष्म एष व्यतिक्रम:
prabhur vānnimadan vidvān punar janayatīśvaraḥ | sa cājann āj jāyate tasmāt sūkṣma eṣa vyatikramaḥ ||
Maitreya nói: Người có năng lực và trí phân biệt, đầy quyền lực, ăn thức ăn mà vẫn khiến thức ăn được sinh ra trở lại; nhưng chính người ấy lại sinh từ thức ăn. Vì thế sự “đảo chiều” này vi tế, khó thấu—dẫu thức ăn sinh từ mưa và muôn loài sinh từ thức ăn, song cách nói rằng thức ăn lại sinh từ muôn loài (như vị Bà-la-môn uyên bác) không dễ hiểu.
मैत्रेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a subtle interdependence in the moral-cosmic economy: beings depend on food, yet through their agency (work, sacrifice, governance, learning, and right conduct) they also become causes for the renewed production and distribution of food. This apparent reversal of cause and effect is presented as difficult to grasp.
Maitreya is explaining a nuanced point about origins and sustenance: although rain produces food and food produces living beings, it is also said that living beings—exemplified by a learned brāhmaṇa—bring about food again. He notes that this reciprocal causality is subtle and not straightforward.