Adhyaya 67

Verse 1

निरूपणं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः (इति ज्योतिः शास्त्रं समाप्तम्) / सूत उवाच / हरेः श्रुत्वा हरो गौरीं देहस्थं ज्ञानमब्रवीत्

Chương mang tên “Nirūpaṇa” là chương thứ sáu mươi bảy (và như vậy phần Jyotiḥ-śāstra kết thúc). Sūta nói: “Sau khi nghe từ Hari, Hara đã nói với Gaurī tri kiến trú ngụ ngay trong thân thể.”

Verse 2

कुजो वह्नी रविः पृथ्वी सौरिरापः प्रकीर्तितः / वायुसंस्थास्थितो राहुर्दक्षरन्ध्रावभासकः

Sao Hỏa được nói là thuộc Hỏa; Mặt Trời là thuộc Địa; Sao Thổ là thuộc Thủy. Rāhu an trú trong miền của Phong và chiếu sáng qua lỗ (kênh) bên phải.

Verse 3

गुरुः शुक्रस्तथा सौम्यश्चन्द्रश्चैव चतुर्थकः / वामनाडीं तु मध्यस्थां कारयेदात्मनस्तथा

Mộc tinh (Guru), Kim tinh (Śukra), Thủy tinh (Saumya) và Mặt Trăng là nhóm thứ tư. Cũng như vậy, hành giả nên làm cho nāḍī bên trái, ở vị trí trung tâm, vận hành trong chính mình.

Verse 4

यदाचर इलायुक्तस्तदा कर्मसमाचरेत् / स्थानसेवां तथा ध्यानं वाणिज्यं राजदर्शनम्

Khi được kết hợp với ảnh hưởng của Ilā, người ta nên thực hiện các việc thích hợp: phụng sự tại một nơi cố định (hoặc phụng sự thánh tọa/đền thờ), thiền định, buôn bán, và yết kiến nhà vua (tức giao tiếp với quyền lực).

Verse 5

अन्यानि शुभकर्माणि कारयेत प्रयत्नतः / दक्षनाडीप्रवाहे तु शनिर्भौमश्च सैहिकः

Người ta nên chí thành thực hành các thiện nghiệp khác. Nhưng khi dòng chảy ở nāḍī bên phải vận hành, thì Sao Thổ, Sao Hỏa và nút (Rāhu) được xem là đang tác động mạnh.

Verse 6

इनश्चैव तथाप्ये पापानामुदयो भवेत् / शुभाशुभविवेको हि ज्ञायते तु स्वरोदयात्

Dẫu vậy, nơi người ấy vẫn có thể khởi lên sự hiển lộ của tội lỗi; vì sự phân biệt giữa điều lành và điều dữ quả thật được biết từ sự trỗi dậy (chi phối) của svara—giọng/khí thở.

Verse 7

देहमध्ये स्थिता नाड्यो बहुरूपाः सुविस्तराः / नाभेरधस्ताद्यः कन्दस्त्वङ्कुरास्तत्र निर्गताः

Trong thân thể có các nāḍī (kinh mạch vi tế) muôn hình, lan tỏa rộng khắp. Dưới rốn là ‘kanda’—củ gốc; từ đó các mạch như mầm non vươn ra.

Verse 8

द्विसप्ततिसहस्राणि नाभिमध्ये व्यवस्थिते / चक्रवच्च स्थितास्तास्तु सर्वाः प्राणहराः स्मृताः

Bảy mươi hai nghìn nāḍī được an lập nơi vùng rốn. Chúng bày như bánh xe; và tất cả được nói là có thể làm hao tổn sinh lực (prāṇa).

Verse 9

तासां मध्ये त्रयः श्रेष्ठा वामदक्षैणमध्यमाः / वामा सोमात्मिका प्रोक्ता दक्षिणा रविसन्निभा

Trong các nāḍī ấy, có ba mạch được tôn là tối thắng—mạch bên trái, bên phải và mạch ở giữa. Mạch trái được nói mang tính Soma (Mặt Trăng), còn mạch phải rực sáng như Ravi (Mặt Trời).

Verse 10

मध्यमा च भवेदग्निः फलन्ती कालपूरिणी / वामा ह्यमृतरूपा च जगदाप्यायने स्थिता

Dòng ở giữa hóa thành lửa—kết trái và làm tròn thời vận. Còn dòng bên trái thật là mang bản tính cam lộ (amṛta), an trụ để nuôi dưỡng và làm cho thế gian hưng thịnh.

Verse 11

दक्षिणा रौद्रभागेन जगच्छोषयते सदा / द्वयोर्वाहे तु मृत्युः स्यात्सर्वकार्यविनाशिनी

Dòng phương Nam (bên phải), do phần tính dữ (raudra), luôn làm thế gian khô kiệt và khổ não. Nhưng khi cả hai dòng cùng vận hành, liền thành tử vong—phá hoại mọi công việc.

Verse 12

निर्गमे तु भवेद्वामा प्रवेशे दक्षैणा स्मृता / इडाचारे तथा सौम्यं चन्द्रसूर्यगतस्तथा

Khi thở ra, dòng bên trái được xem là đang vận hành; khi hít vào, dòng bên phải được ghi nhận là đang vận hành. Khi kênh Iḍā hoạt động thì hiền hòa, mát dịu, tương ứng với lộ trình của Mặt Trăng và Mặt Trời theo thứ tự.

Verse 13

कारयेत्क्रूर कर्माणि प्राणे पिङ्गलसंस्थिते / यात्रायां सर्वकार्येषु विषापहारणे इडा

Khi prāṇa an trú trong Piṅgalā (nāḍī), người ta bị thúc đẩy làm những việc khắc nghiệt. Nhưng khi prāṇa ở trong Iḍā, nó nâng đỡ việc lên đường, đem thành tựu cho mọi công việc, và giúp trừ giải độc.

Verse 14

भोजने मैथुने युद्धे पिङ्गला सिद्धिदायिका / उच्चाटमारणाद्येषु कर्मस्वेतेषु पिङ्गला

Trong việc ăn uống, trong giao hợp, và trong chiến trận, Piṅgalā là đấng ban thành tựu. Và trong các nghi pháp như uccāṭana (xua đuổi) và māraṇa (sát hại), trong những hành sự ấy cũng chính Piṅgalā đem lại sự thành công.

Verse 15

मैथुने चैव संग्रामे भोजने सिद्धिदायिका / शोभनेषु च कार्येषु यात्रायां विषकर्मणि

Nàng ban cho thành tựu trong sự giao hợp, trong chiến trận và trong việc ăn uống; lại nữa trong các công việc cát tường, trên đường hành trình, và trong những thao tác liên quan đến độc dược.

Verse 16

शान्तिमुक्त्यर्थसिद्ध्यै च इडा योज्या नराधिपैः / द्वाभ्यां चैव प्रवाहे च क्रूरसौम्यविवर्जने

Để đạt được an tịnh và thành tựu các mục đích dẫn đến giải thoát, các bậc quân vương nên thực hành nghi thức iḍā; lại nên làm với hai lễ phẩm, trong nghi thức rưới chảy (tưới rượu/hiến thủy), và tránh cả hai cực đoan: thô bạo lẫn quá mềm yếu.

Verse 17

विषवत्तं तु जानीयात्संस्मरेत्तु विचक्षणः / सौम्यादिशुभकार्येषु लाभादिजयजीविते

Người sáng suốt nên nhận biết điều ấy như độc dược, nhưng hãy ghi nhớ lời dạy này: trong các việc hiền hòa và những việc cát tường khác—như cầu lợi, cầu thắng, và gìn giữ mạng sống—hãy hành động với chánh niệm và suy xét.

Verse 18

गमनागमने चैव वामा सर्वत्र पूजिता / युद्धादिभोजने घाते स्त्रीणां चैव तु संगमे

Trong lúc đi và lúc về cũng vậy, phía trái được tôn kính ở khắp nơi; cũng thế trong chiến trận và trong việc ăn uống, trong việc đánh (hay giết), và cả trong sự giao hợp với phụ nữ.

Verse 19

प्रशस्ता दक्षिणा नाडी प्रवेशे क्षुद्रकर्मणि / शुभाशुभानि कार्याणि लाभालाभौ जयाजयौ

Khi khởi hành, nếu nāḍī bên phải (dakṣiṇā) đang hoạt động, thì ngay cả việc nhỏ cũng trở nên cát tường; các hành động sẽ nghiêng về thiện hay ác tùy đó—đem lại lợi hay hại, thắng hay bại.

Verse 20

जीवाजीवाय यत्पृच्छेन्न सिध्यति च मध्यमा / वामाचारे ऽथवा दक्षे प्रत्यये यत्र नायकः

Nếu hỏi người đang sống về cảnh giới của kẻ đã chết, sự hiểu biết bậc trung khó thành tựu. Dù theo lối tả đạo hay hữu đạo, chỉ nơi có bậc đạo sư chân thật thì niềm xác tín mới sinh khởi.

Verse 21

तनुस्थः पृच्छते यस्तु तत्र सिद्धिर्न संशयः / वैच्छन्दो वामदेवस्तु यदा वहति चात्मनि

Ai an trú trong thân mà hỏi đúng phép, nơi ấy chắc chắn thành tựu, không nghi ngờ. Và khi Vāmadeva—bậc Vaicchanda—mang giữ điều ấy trong tự tâm, sự chứng đắc liền được an lập.

Verse 22

तत्र भागे स्थितः पृच्छेत्सिद्धिर्भवति निष्फला / वामे वा दक्षिणे वापि यत्र संक्रमते शिवा

Nếu hỏi hay khởi sự khi đứng ở phương/phần ấy, sự thành tựu trở nên vô ích. Dù bên trái hay bên phải, hễ nơi nào thấy ảnh hưởng cát tường (śivā) chuyển dịch, thì đều như vậy.

Verse 23

घोरे घोराणि कार्याणि सौम्ये वै मध्यमानि च / प्रस्थिते भागतो हंसे द्वाभ्यां वै सर्ववाहिनी

Trong cảnh dữ, việc dữ phát sinh; trong cảnh hiền hòa, việc làm chỉ ở bậc trung. Khi linh hồn lên đường, hỡi Haṃsa, nó đi theo phần nghiệp đã định; bởi hai duyên ấy, dòng lộ trình nâng chở muôn loài đưa nó tiến onward.

Verse 24

तदा मृत्युं विजानीयाद्योगी योगविशारदः / यत्रयत्र स्थितः पृच्छेद्वामदक्षिणसंमुखः

Bấy giờ, vị du-già sư tinh thông yoga nên nhận biết cái chết đang đến gần. Dù ở nơi nào, hãy xoay tâm quan sát và thẩm vấn các dấu hiệu về phía trái và phía phải.

Verse 25

तत्रतत्र समं दिश्याद्वातस्योदयनं सदा / अग्रतो वामिका श्रेष्ठा पृष्ठतो दक्षिणा शुभा

Ở mọi nơi, luôn phải xét định hướng gió khởi lên cho được đều đặn và ổn định. Nếu điềm hiện ở phía trước, dấu hiệu bên trái là tốt nhất; nếu hiện từ phía sau, dấu hiệu bên phải là cát tường.

Verse 26

वामेन वामिका प्रोक्ता दक्षिणे दक्षिणा शुभा / वामे वामा शुभे चैव दक्षिणे दक्षिणा शुभा

Khi sự giật rung xảy ra bên trái, gọi là “vāmikā”; khi ở bên phải, đó là “dakṣiṇā” cát tường. Cũng vậy, bên trái là “vāmā” và tốt lành; bên phải là “dakṣiṇā” và tốt lành.

Verse 27

जीवो जीवति जीवेन यच्छून्यं तस्त्वरो भवेत् / यत्किञ्चित्कार्यमुद्दिष्टं जयादिशुभलक्षणम्

Chúng sinh được duy trì nhờ nguyên khí sinh mệnh (hơi thở). Nơi nào thiếu sinh lực ấy thì chỉ còn trạng thái vô sinh. Vì vậy, mọi việc được chỉ dạy nên tiến hành cùng các điềm lành—như thắng lợi và những dấu hiệu tốt đẹp khác.

Verse 28

तत्सर्वं पूर्णनाड्यां तु जायते निर्विकल्पतः / अन्यनाड्यादिपर्यन्तं पक्षत्रयमुदाहृतम्

Tất cả những điều ấy phát sinh, không phân biệt sai khác, trong nāḍī đầy đủ (nāḍī trung tâm). Còn từ các nāḍī khác trở đi, bộ ba giai đoạn (pakṣa-traya) được tuyên thuyết.

Verse 29

यावत्षष्ठी तु पृच्छायां पूर्णायां प्रथमो जयेत् / रिक्तायां तु द्वितीयस्तु कथयेत्तदशङ्कितः

Cho đến đơn vị thứ sáu, trong một câu hỏi được xem là “đầy đủ”, bên thứ nhất được nói là sẽ thắng. Nhưng khi câu hỏi là “trống/khuyết”, thì hãy nói bên thứ hai thắng, không do dự.

Verse 30

वामाचारसमो वायुर्जायते कर्मसिद्धिदः / प्रवृत्ते दक्षिणे मार्गे विषमे विषमाक्षरम्

Một luồng gió khởi lên hợp với lối đi bên trái (vāmācāra), ban cho sự thành tựu của các hành nghiệp. Nhưng khi bước theo con đường bên phải, giữa điều gập ghềnh khó khăn, chính các âm tiết cũng trở nên bất thường, không đều.

Verse 31

अन्यत्र वामवाहे तु नाम वै विषमाक्षरम् / तदासौ जयमाप्नोति योधः संग्राममध्यतः

Nhưng nếu ở phía trái, danh xưng được viết với số âm tiết lẻ, thì người chiến binh ấy sẽ đạt chiến thắng ngay giữa lòng chiến trận.

Verse 32

दक्षवातप्रवाहे तु यदि नाम समाक्षरम् / जा(ज) यते नात्र सन्देहो नाडीमघ्ये तु लक्षयेत्

Nếu trong dòng khí sinh mệnh bên phải (dakṣiṇa-vāta) phát sinh một âm thanh có hình thức âm tiết đồng dạng với danh xưng vừa xướng lên, thì không còn nghi ngờ gì; khi ấy hãy quan sát dấu hiệu ấy ở giữa nāḍī (mạch vi tế).

Verse 33

पिङ्गलान्तर्गते प्राणे शमनीयाहवं जयेत् / यावन्नाड्युदयं चारस्तां दिशं यावदापयेत्

Khi sinh khí (prāṇa) vận hành trong mạch Piṅgalā nāḍī, nên thực hành các phương tiện an hòa và tránh xung đột. Cho đến khi dòng nāḍī đổi chiều và một lưu chuyển mới khởi lên, chớ nên xuất hành hay tiến về hướng ấy.

Verse 34

न दातुं जायते सो ऽपि नात्र कार्या विचारणा / अथ संग्राममध्ये तु यत्र नाडी सदा वहेत्

Ngay cả người ấy cũng không xứng để ban cho—ở đây không cần bàn luận. Và ngay giữa chiến địa, hãy hành động theo nơi mà dòng sinh lực (nāḍī) vẫn chảy đều đặn, liên tục.

Verse 35

सा दिशा जयमाप्नोति शून्ये भङ्गं विनिर्दिशेत् / जातचारे जयं विद्यान्मृतके मृतमादिशेत्

Hướng ấy đem lại thắng lợi; nếu thấy sự trống rỗng thì nên đoán có đổ vỡ hay tổn thất. Trong nghi lễ sinh nở thì suy ra thắng; còn trong nghi lễ tang ma thì phải tuyên rằng là tử vong.

Verse 36

जयं पराजयं चैव यो जानाति स पण्डितः / वामे वा दक्षिणे वापि यत्र सञ्चरते शिवम्

Chỉ người hiểu rõ cả thắng lẫn bại mới thật là bậc hiền trí—dù điềm lành chuyển động bên trái hay bên phải.

Verse 37

कृत्वा तत्पदमाप्नोति यात्रा सन्ततशोभना / शशिसूर्यप्रवाहे तु सति युद्धं समाचरेत्

Làm xong điều ấy thì đạt đến cảnh giới ấy; cuộc hành trình trở nên luôn luôn cát tường và rạng rỡ. Và khi dòng lực của Trăng và Mặt Trời đang thịnh, bấy giờ nên bước vào trận—tức mạnh dạn hành động đúng thời.

Verse 38

यस्तु पृच्छति तत्रस्थः स साधुर्जयतिध्रुवम् / यां दिशं वहते वायुस्तां दिशं यावदाजयः

Nhưng người hiện diện tại đó mà biết hỏi cho đúng—bậc thiện ấy chắc chắn đạt thắng lợi. Gió đưa về hướng nào thì người ấy đi theo hướng ấy, cho đến mức mà đà lực hay số mệnh thúc đẩy.

Verse 39

जायते नात्र सन्देह हन्द्रो यद्यग्रतः स्थितः / मेष्याद्या दश या नाड्यो दक्षिणा वाम संस्थिताः

Không có nghi ngờ: nếu ‘Handra’ (dấu chỉ/điềm báo) đứng ở phía trước, thì kết quả ắt xảy ra. Mười nāḍī bắt đầu từ Meṣyā, an vị bên phải và bên trái, cũng phải được hiểu theo đó.

Verse 40

चरेस्थिरे तद्विमार्गे तादृशेतादृशे क्रमात् / निर्गमे निर्गमं याति संग्रहे संग्रहं विदुः

Khi đi hay khi đứng yên, người ấy tuần tự theo đúng con đường ấy; trong sự ra đi thì đạt sự ra đi, còn trong sự tích lũy thì bậc trí nói rằng đạt sự tích lũy.

Verse 41

पृच्छकस्य वचः श्रुत्वा घण्टाकारेण लक्षयेत् / वामे वा दक्षिणे वापि पञ्चतत्त्वस्थितः शिवे

Nghe lời người hỏi, nên chỉ bày dấu/đáp án theo hình chiếc chuông; dù bên trái hay bên phải—vì Śiva ngự nơi ấy, an trụ trong năm đại.

Verse 42

ऊर्ध्वे ऽग्निरध आपश्च तिर्यक्संस्थः प्रभञ्जनः / मध्ये तु पृथिवी ज्ञेया नभः सर्वत्र सर्वदा

Hãy biết: lửa ở trên, nước ở dưới, gió chuyển theo chiều ngang; ở giữa là đất, còn hư không (ê-te) thì thấm khắp mọi nơi, mọi lúc.

Verse 43

ऊर्ध्वे मृत्युरधः शान्तिस्तिर्यक् चोच्चाटयेत्सुधीः / मध्ये स्तम्भं विजानीयान्मोक्षः सर्वत्र सर्वगे

Trên là tử vong, dưới là an tịnh. Bậc trí nên xua tan mọi điều lôi kéo sang bên. Nhận biết trụ cột ở giữa (trục nội tâm), người ấy đạt giải thoát—hiện hữu khắp nơi, lưu hành trong muôn loài.