Adhyaya 50

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरदिग्विजयो नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ४९// जैमिनिरुवाच एवं स राजा विधिवत्पालयामास मेदिनीम् / सप्तद्वीपवतीं सम्यक्साक्षाद्धर्म इवापरः

Như vậy, trong Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, phần giữa do thần Vāyu thuyết, ở Upoddhāta-pāda thứ ba, là chương thứ 49 mang tên “Sagara chinh phục bốn phương”. Jaimini nói: Vị vua ấy đã cai trị đúng pháp trên trái đất có bảy châu, như thể chính Dharma hiện thân lần nữa.

Verse 2

ब्राह्मणादींस्तथा वर्णान्स्वेस्वे धर्मे पृथक्पृथक् / स्थापयित्वा यथान्यायं ररक्षाव्याहतेन्द्रियः

Ngài đặt các Bà-la-môn và mọi giai cấp (varṇa) vào đúng bổn phận riêng của họ, phân minh theo lẽ công bằng, rồi bảo hộ quốc độ với các căn không hề bị xao động.

Verse 3

प्रजाश्च सर्ववर्णेषु यथाश्रेष्ठानुवर्त्तिनः / वर्णाश्चैवानुलोम्येन तद्वदर्थेषु च क्रमात्

Dân chúng trong mọi varṇa đều noi theo bậc ưu tú của chính mình; và các varṇa cũng được sắp đặt theo trật tự thuận hòa (anuloma), tương tự trong các việc về artha cũng tuần tự như vậy.

Verse 4

न सति स्थविरे बालं मृत्युरभयुपगच्छति / सर्ववर्णेषु भूपाले महीं तस्मिन्प्रशासति

Khi vị vua vững bền ấy trị vì, ngay cả cái chết cũng không đến gần trẻ thơ; dưới sự cai quản của vị bhūpāla ấy, mọi varṇa đều sống trong cảnh vô úy.

Verse 5

स्फीतान्यपेतबाधानि तदा राष्ट्राणि कृत्स्नशः / तेष्वसंख्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यजनावृताः

Bấy giờ mọi quốc độ đều thịnh vượng và không còn tai ương; trong đó có vô số janapada, đầy ắp dân chúng thuộc bốn varṇa.

Verse 6

ते चासंख्यागृहग्रामशतोपेता विभागशः / देशाश्चावासभुयिष्टा नृपे तस्मिन्प्रशासति

Khi vị vua ấy trị vì, vô số cụm hàng trăm nhà và làng mạc được sắp đặt theo từng phân khu; khắp các xứ sở, nơi cư trú vô cùng dồi dào.

Verse 7

अनाश्रमी द्विजः कश्चिन्न बभूव तदाभुवि / प्रजानां सर्ववर्णेषु प्रारंभाः फलदायिनः

Khi ấy trên cõi đất đó không có một dvija nào sống không theo āśrama; và trong mọi varṇa của dân chúng, mọi khởi sự đều đem lại quả lành.

Verse 8

स्वोचितान्येव कर्माणि प्रारभन्ते च मानवाः / पुरुषार्थोपपन्नानि कर्माणि च तदा नृणाम्

Con người chỉ khởi làm những nghiệp phù hợp với mình; và khi ấy, mọi hành nghiệp của người đời đều tương ưng với puruṣārtha, trở nên ý nghĩa.

Verse 9

महोत्सवसमुद्युक्ताः पुरग्रामव्रजाकराः / अन्योन्यप्रियकामाश्च राजभक्तिसमन्विताः

Dân thành thị, thôn quê và vùng vraja đều hăng hái dự các đại lễ; họ mong điều tốt đẹp cho nhau và tràn đầy lòng trung kính với nhà vua.

Verse 10

ननिन्दितो ऽभिशस्तो वा दरिद्रो व्याधितो ऽपि वा / प्रजासु कश्चिल्लुब्धो वा कृपणो वापि नाभवत्

Trong dân chúng không ai bị chê trách hay bị kết tội; không ai nghèo khổ, cũng chẳng ai bệnh tật; và không ai tham lam hay keo kiệt.

Verse 11

जनाः परगुणप्रीताः स्वसंपर्काभिकाङ्क्षिणाः / गुरुषु प्रणता नित्यं सद्विद्याव्यसनादृताः

Dân chúng vui mừng trước đức hạnh của người khác, khát cầu satsang; luôn cúi lạy các bậc thầy và chuyên cần trong sadvidyā thanh cao.

Verse 12

परापवादभीताश्च स्वदाररतयो ऽनिशम् / निसर्गात्खलसंसर्गविरता धर्मतत्पराः

Họ sợ lời gièm pha, tránh điều phỉ báng; luôn chung thủy yêu kính người vợ của mình; tự nhiên xa lánh kẻ xấu và chuyên tâm nơi dharma.

Verse 13

आस्तिकाः सर्वशो ऽभूवन् प्रजास्तस्मिन्प्रशासति / एवं सुबाहुतन्ये स्वप्रतापार्जितां महीम्

Khi ngài trị vì, muôn dân đều trở nên āstika; như vậy trong dòng dõi Subāhu, ngài cai quản cõi đất do chính uy lực mình giành được.

Verse 14

ऋतवश्च महाभाग यथाकालानुवर्तिनः / शालिभूयिष्ठसस्याढ्या सदैव सकला मही

Hỡi bậc đại phúc! Bốn mùa vận hành đúng thời; khắp cõi đất luôn trù phú hoa màu, đặc biệt dồi dào lúa śāli.

Verse 15

बभूव नृपशार्दूले तस्मिन् राज्यानि शासति

Khi vị vua như sư tử ấy trị vì, phúc thịnh cát tường như thế vẫn hiện hữu.

Verse 16

यस्याष्टादशमण्डलाधिपतिभिः सेवार्थमभ्यागतैः प्रख्यातोरुपराक्रमैर्नृपशतैर्मूर्द्धाभिषिक्तैः पृथक् / संविष्टैर्मणिविष्टरेषु नितरामध्यास्यमानामरैः शक्रस्येव विराजते दिवि सभा रत्नप्रभोद्भासिता

Hội đường của ngài trên cõi trời rực sáng bởi hào quang châu báu, uy nghi như sabhā của Śakra (Indra); các chúa tể của mười tám mandala đến để phụng sự, hàng trăm quốc vương đã được quán đỉnh, nổi danh dũng lực, ngồi riêng từng nhóm, cùng chư thiên an tọa trên bảo tọa làm tăng vẻ huy hoàng cho hội ấy.

Verse 17

संकेताविषयान्तराभ्युपगमाः सर्वे ऽपि सोपायनाः कृत्वा सैन्यनिवेशनानि परितः पुर्याः पृथक् पार्थिवाः / द्रष्टुं काङ्क्षितराजकाः सतनयाविज्ञापयन्तो मुहुर्द्वास्थैरेव नरेश्वराय सुचिरं वत्स्यन्तमन्तःपुरे

Tất cả các chư vương, theo ám hiệu mà chấp thuận những việc khác nhau kèm lễ vật, rồi dựng doanh trại quân đội riêng rẽ quanh thành. Mong được yết kiến vị quân vương mình trông đợi, họ cùng các hoàng tử liên tiếp nhờ bọn giữ cửa tâu trình lên naraśvara; còn ngài thì như thể lưu lại thật lâu trong nội cung.

Verse 18

नमन्नरेद्रमुकुटश्रेणीनामतिघर्षणात् / किणीकृतौ विराजेते चरणौ तस्य भूभुजः

Do sự cọ xát mạnh của hàng mũ miện các vua đang cúi lạy, đôi chân của vị chúa tể trần gian ấy in dấu chai sạn; vậy mà chính đôi chân ấy lại càng thêm rạng rỡ.

Verse 19

सेवागतनरेद्रौघविनिकीर्णैः समन्ततः / रत्नैर्भाति सभा तस्य गुहा सोमे रवी यथा

Nhờ châu báu rải khắp bốn phía bởi đoàn chư vương đến phụng sự, sabhā của ngài rực sáng—như hang động được soi bởi trăng và mặt trời.

Verse 20

एवं स राजा धर्मेण भानुवंशशिखामणिः / अनन्यशासनामुर्वीमन्वशासदरिन्दमः

Như vậy, vị vua ấy—viên ngọc đỉnh cao của dòng Bhānu, kẻ khuất phục địch thù—đã trị vì trái đất bằng dharma; cõi đất chỉ thuận theo mệnh lệnh của riêng ngài.

Verse 21

इत्थं पालयतः पृथ्वीं सगरस्य महीपतेः / न चापपात मुत् पुत्रमुखालोकनजृंभिता

Như vậy, Đại vương Sagara trị vì cõi đất; nhờ niềm hỷ lạc khi nhìn thấy dung nhan con trai, ngài chưa từng nao núng.

Verse 22

विना तां दुःखितो ऽत्यर्थं चितयामास नैकधा / अहो कष्टमपुत्रो ऽहमस्मिन्वंशे ध्रुवं तु यत्

Vắng nàng, ngài vô cùng sầu khổ và nghĩ đi nghĩ lại: “Ôi khổ thay! Trong dòng tộc này, ta hẳn là kẻ vô tự.”

Verse 23

प्रयान्ति नूनमस्माकं पितरः पिण्डविप्लवम् / निरयादपि सत्पुत्रे संजाते पितरः किल

Hẳn là tổ tiên ta chịu cảnh đứt đoạn lễ cúng pinda; vì khi có người con hiền, tổ tiên quả được giải thoát cả khỏi địa ngục.

Verse 24

प्रीत्या प्रयान्ति तद्गेहं जातकर्मक्रियोत्सुकाः / महता सुकृतेनापि संप्राप्तस्य दिवं किल

Với niềm hoan hỷ, các ngài đến nhà ấy, háo hức cử hành lễ jātakarma và các nghi thức; người được lên trời nhờ đại phúc cũng được các ngài đến như vậy, tương truyền là thế.

Verse 25

अपुत्रस्यामराः स्वर्गे द्वारं नोद्धाटयन्ति हि / पिता तु लोकमुभयोः स्वर्लोकं तत्पितामहाः

Kẻ vô tự thì chư thiên không mở cửa trời; nhưng khi có con trai, người cha được chỗ đứng ở cả hai cõi, và các bậc tổ phụ (pītāmaha) đạt đến Svargaloka.

Verse 26

जेष्यन्ति किल सत्पुत्रे जाते वंशद्वये ऽपि च / अनपत्यतयाहं तु पुत्रिणां या भवेद्गतिः

Khi sinh được người con hiền, cả hai dòng tộc đều được vinh thắng; còn ta vô tự, sẽ nhận lấy số phận của kẻ không con trai.

Verse 27

न तां प्राप्क्यामि वै नूनं सुदुर्लभतरा हि सा / पदादैन्द्रात्किलाभिन्नमृद्धं राज्यमखण्डितम्

Ta chắc chắn không đạt được cảnh giới ấy, vì nó vô cùng khó gặp; ngay cả vương quốc phú thịnh, toàn vẹn, sánh với ngôi Indra, cũng được nói là chẳng khác điều ấy.

Verse 28

मम यत्तदपुण्यस्य याति निष्फलतामिह / इदं मत्पूर्वजैरेव सिंहासनमधिष्ठितम्

Quả của nghiệp bất thiện nơi ta ở đây trở nên vô ích; ngai sư tử này vốn do chính tổ tiên ta từng ngự trị.

Verse 29

अपुत्रत्वेन राज्यं च पराधीनत्वमेष्यति / तस्मादौर्वाश्रममहं गत्वा तं मुनिपुङ्गवम्

Vì vô tự, vương quốc cũng sẽ rơi vào lệ thuộc kẻ khác; bởi vậy ta sẽ đến đạo tràng của hiền thánh Aurva, tìm đến bậc đại ẩn sĩ ấy.

Verse 30

प्रसादयिष्ये पुत्रार्थं भार्याभ्यां सहितो ऽधुना / गत्वा तस्मै त्वपुत्रत्वं विनिवेद्य महात्मने

Nay ta sẽ cùng hai người vợ đến cầu tự, làm cho ngài hoan hỷ; rồi đến bạch với bậc đại nhân ấy về nỗi vô tự của ta.

Verse 31

स यद्वक्ष्यति तत्सर्वं करिष्ये नात्र संशयः / इति सञ्चिन्त्य मनसा सगरोराजसत्तमः

Vua Sagara, bậc tối thượng trong hàng vương giả, tự nhủ trong tâm: “Ngài nói điều gì, ta sẽ làm tất cả; không hề nghi ngờ.”

Verse 32

इत्येष कृत्यविद्राजन्गन्तुमौर्वाश्रमं प्रति / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं प्रतिष्ठाप्य ततो वनम्

Tâu Đại vương, vị vua am tường bổn phận ấy định lên đường đến ẩn viện của hiền thánh Aurva. Ngài giao việc trị quốc cho vị đại thần ưu tú, rồi tiến vào rừng.

Verse 33

प्रययौ रथमारुह्य भार्याभ्यां सहितो मुदा / जगाम रथघोषेण मेघनादातिशङ्किभिः

Ngài vui mừng lên xe, cùng hai hoàng hậu mà khởi hành. Tiếng xe vang rền khiến người ta ngỡ như tiếng sấm mây, lòng đầy kinh hãi.

Verse 34

स्तब्धेक्षणैर्लक्ष्यमाणो मार्गोपान्ते शिखण्डिभिः / प्रियाभ्यां दर्शयन्राजन्सारङ्गांस्तिमितेक्षणान्

Bên đường, những con công nhìn ngài bằng ánh mắt sững sờ. Tâu Đại vương, ngài vừa đi vừa chỉ cho hai ái hậu thấy những con nai sāraṅga với đôi mắt lặng yên.

Verse 35

क्षममूर्ध्वमुखान्सद्यः पलायनपरान्पुनः / वृक्षान्पुष्पफलोपेतान्विलोक्य मुदितो ऽभवत्

Thấy những sinh vật ngẩng đầu trên mặt đất rồi lại lập tức sẵn sàng bỏ chạy, và ngắm những cây cối đầy hoa trái, ngài liền hoan hỷ.

Verse 36

अम्लानकुसुमैः स्वादुफलैः शाद्वलभूमिकैः / सुस्निग्धपल्लवच्छायैरभितः संभृतं नगैः

Khu rừng ấy đầy hoa không tàn, trái ngọt và thảm cỏ xanh; bốn phía được bao bọc bởi núi non với bóng râm dịu mát của chồi lá non.

Verse 37

चूताग्रपल्लवास्वादस्निग्धकण्ठपिकारवैः / श्रोत्राभिरामजनकैस्संघुष्टं सर्वतोदिशम्

Tiếng chim cu cu cổ êm, thưởng thức chồi lá xoài, vang lên khắp mọi phương, êm tai và làm lòng người hoan hỷ.

Verse 38

सर्वर्तुकुसुमोपेतं भ्रमद्भ्रमरमण्डितम् / प्रसूनस्तबकानम्रबल्लरीवेल्लितद्रुमम्

Khu rừng ấy có hoa của mọi mùa, được điểm trang bởi đàn ong bay lượn; cây cối quấn đầy dây leo, oằn xuống vì những chùm hoa nặng trĩu.

Verse 39

कपियूथसमाक्रान्तव नस्पतिशतावृतम् / उन्मत्तशिखिसारङ्गकूजत्पक्षिगणान्वितम्

Khu rừng ấy đầy đàn khỉ, phủ kín bởi trăm loài cây cỏ; có công múa rộn ràng, nai saranga và bầy chim ríu rít hòa vang.

Verse 40

गायद्विद्याधरवधूगीतिकासुमनोहरम् / संचरत्किन्नरीद्वन्द्वविराजद्वनगह्वरम्

Thung lũng rừng ấy vô cùng mê say bởi khúc hát của các Vidyādhara nữ; và càng rực rỡ nhờ những đôi Kinnarī thong dong dạo bước.

Verse 41

हंससारसचक्राह्वकारण्डवशुकादिभिः / सुस्वरैरावृतोपान्तैः सरोभिः परिवारितम्

Nơi ấy được bao bọc bởi những hồ nước, bờ hồ vang đầy tiếng hót êm dịu của thiên nga, sếu sarasa, chim cakravāka, kāraṇḍava, vẹt và các loài khác.

Verse 42

सरः स्वंबुज कह्लारकुमुदोत्पलराशिषु / शनैः परिवहन्मन्दमारुतापूर्णदिङ्मुखम्

Hồ ấy, trên những cụm sen, kahlāra, kumuda và utpala, khẽ đưa làn gió dịu chậm rãi, khiến bốn phương đều tràn đầy hương mát.

Verse 43

एवंविधगुणोपेतमधिगाह्य तपोवनम् / गच्छन्रथेनाथ नृपः प्रहर्षं परमं ययौ

Bước vào khu rừng khổ hạnh đầy những phẩm tính như thế, nhà vua đi bằng xe và tràn ngập niềm hoan hỷ tối thượng.

Verse 44

उपशान्ताशयः सो ऽथ संप्राप्याश्रममण्डलम् / भार्याभ्यां सहितः श्रीमान्वाहादवरुरोह वै

Với tâm ý đã lắng yên, vị vua uy nghi đến khuôn viên āśrama và xuống xe cùng hai hoàng hậu.

Verse 45

धुर्यान्विश्रामयेत्युक्त्वा यन्तारमवनीपतिः / आससादाश्रमोपान्तं महर्षेर्भावितात्मनः

Bảo người đánh xe: “Hãy cho các con vật kéo xe nghỉ ngơi,” vị chúa tể cõi đất liền tiến đến gần āśrama của bậc đại ṛṣi có tâm đã được tu dưỡng.

Verse 46

स श्रुत्वा मुनिशिष्येभ्यः कृतनित्यक्रियादरम् / मुनिं द्रष्टुं विनीतात्मा प्रविवेशाश्रमं तदा

Nghe các đệ tử của bậc hiền triết nói về lòng kính trọng đối với nghi lễ hằng ngày, người ấy với tâm khiêm cung liền bước vào đạo viện để yết kiến vị muni khi ấy.

Verse 47

मुनिमध्ये समासीनमृषिवृन्दैः समन्वितम् / ननाम शिरसा राजा भार्याभ्यां सहितो मुदा

Thấy vị muni ngồi giữa chư hiền sĩ, được các ṛṣi vây quanh, nhà vua cùng hai hoàng hậu hoan hỷ cúi đầu đảnh lễ.

Verse 48

कृतप्रणामं नृपतिमृषिरौर्वः प्रतापवान् / उपविशेति प्रेम्णा वै सह ताभ्यां समादिशत्

Với nhà vua đã đảnh lễ xong, hiền triết Aurva đầy uy lực ân cần bảo: “Xin hãy an tọa,” cùng với hai hoàng hậu.

Verse 49

अर्घ्यपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महामुनिः / आतिथ्येन च वन्येन सभार्यं तमतोषयत्

Bậc đại hiền sĩ cúng dường đúng phép bằng arghya, pādya và các lễ vật khác; rồi đãi khách bằng sản vật rừng, khiến nhà vua cùng hai hoàng hậu được thỏa lòng.

Verse 50

अथातिथ्योपविश्रान्तं प्रणम्या सीनमग्रतः / राजानमब्रवीदौर्वः शनैर्मृद्वक्षरं वचः

Sau khi nhà vua đã nghỉ ngơi nhờ lễ tiếp đãi, Aurva đảnh lễ rồi ngồi trước mặt, chậm rãi thốt lời dịu dàng.

Verse 51

कुशलं ननु ते राज्ये बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च / अपिधर्मेण सकलाः प्रजास्त्वं परिरक्षसि

Trong vương quốc của ngài, cả bên ngoài lẫn bên trong đều an lành chăng? Và ngài có bảo hộ toàn thể thần dân theo đúng Dharma không?

Verse 52

अपि जेतुं त्रिवर्गं त्वमुपायैः सम्यगीहसे / फलन्ति हि गुणास्तुभ्यं त्वया सम्यक्प्रचोदिताः

Ngài có nỗ lực bằng phương tiện đúng đắn để đạt thắng lợi nơi tam mục tiêu—Dharma, Artha, Kama—chăng? Vì các đức tính của ngài sẽ kết quả khi được ngài khích lệ đúng cách.

Verse 53

दिष्ट्यात्वया जिताः सर्वे रिपवो नृपसत्तम / दिष्ट्या च सकलं राज्यं त्वया धर्मेण रक्ष्यते

Hỡi bậc minh vương, nhờ phúc lành ngài đã thắng mọi kẻ thù; và nhờ phúc lành, toàn cõi vương quốc của ngài được gìn giữ bằng Dharma.

Verse 54

धर्म एव स्थितिर्येषां तेषां नास्त्यत्रविप्लवः / न तं रक्षति किं धर्मः स्वयं येनाभिरक्षितः

Ai lấy Dharma làm chỗ đứng vững bền thì nơi đây không có biến loạn. Người đã được Dharma tự thân che chở, còn ai có thể che chở thêm nữa?

Verse 55

पूर्वमेवाहमश्रौषं विजित्य सकलां महीम् / सबलोनगरीं प्राप्तः कृतदारो भवानिति

Ta đã nghe từ trước rằng ngài đã chinh phục toàn cõi địa cầu, rồi cùng quân đội trở về kinh thành, và đã thành gia thất.

Verse 56

राज्ञां तु प्रवरो धर्मो यत्प्रजापरिपालनम् / भवन्ति सुखिनो नूनं तेनैवेह परत्र च

Dharma cao quý nhất của bậc quân vương là chăm lo và bảo hộ muôn dân; nhờ đó, họ chắc chắn được an lạc ở đời này và đời sau.

Verse 57

स भवान्राज्य भरणं परित्यज्य मदन्तिकम् / भार्याभ्यां सहितो राजन्समायातो ऽसि मे वद

Tâu Đại vương, ngài đã bỏ gánh nặng triều chính và cùng hai hoàng hậu đến gần ta; xin hãy nói cho ta biết vì cớ gì.

Verse 58

जैमिनिरुवाच एवमुक्तस्तु मुनिना सगरो राजसत्तमः / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राह तं मधुरं वचः

Jaimini nói: Nghe lời vị hiền triết, vua Sagara bậc tối thượng trong hàng vương giả, chắp tay cung kính và thưa lời dịu ngọt.