Adhyaya 17

Verse 1

श्रीशुक उवाच यतश्चान्तर्हितोऽनन्तस्तस्यै कृत्वा दिशे नम: । विद्याधरश्चित्रकेतुश्चचार गगने चर: ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Sau khi đảnh lễ về phương hướng nơi Ananta—Đấng Tối Thượng—đã ẩn mất, Citraketu, thủ lĩnh các Vidyādhara, bắt đầu du hành trong không trung.

Verse 2

स लक्षं वर्षलक्षाणामव्याहतबलेन्द्रिय: । स्तूयमानो महायोगी मुनिभि: सिद्धचारणै: ॥ २ ॥ कुलाचलेन्द्रद्रोणीषु नानासङ्कल्पसिद्धिषु । रेमे विद्याधरस्त्रीभिर्गापयन् हरिमीश्वरम् ॥ ३ ॥

Được các bậc hiền thánh, cùng cư dân Siddhaloka và Cāraṇaloka tán dương, Citraketu—một đại du-già quyền năng—đã du hành hưởng lạc suốt hàng triệu năm, với sức lực và các căn không hề suy giảm. Ông đi trong những thung lũng núi Sumeru, nơi thành tựu nhiều loại thần thông theo ý nguyện; tại đó, ông cùng các nữ nhân Vidyādhara ca tụng vinh quang của Hari, Đấng Tối Thượng, mà vui hưởng.

Verse 3

स लक्षं वर्षलक्षाणामव्याहतबलेन्द्रिय: । स्तूयमानो महायोगी मुनिभि: सिद्धचारणै: ॥ २ ॥ कुलाचलेन्द्रद्रोणीषु नानासङ्कल्पसिद्धिषु । रेमे विद्याधरस्त्रीभिर्गापयन् हरिमीश्वरम् ॥ ३ ॥

Được các bậc hiền thánh, cùng cư dân Siddhaloka và Cāraṇaloka tán dương, Citraketu—một đại du-già quyền năng—đã du hành hưởng lạc suốt hàng triệu năm, với sức lực và các căn không hề suy giảm. Ông đi trong những thung lũng núi Sumeru, nơi thành tựu nhiều loại thần thông theo ý nguyện; tại đó, ông cùng các nữ nhân Vidyādhara ca tụng vinh quang của Hari, Đấng Tối Thượng, mà vui hưởng.

Verse 4

एकदा स विमानेन विष्णुदत्तेन भास्वता । गिरिशं दद‍ृशे गच्छन् परीतं सिद्धचारणै: ॥ ४ ॥ आलिङ्गय‍ाङ्कीकृतां देवीं बाहुना मुनिसंसदि । उवाच देव्या: श‍ृण्वन्त्या जहासोच्चैस्तदन्तिके ॥ ५ ॥

Một lần, khi Citraketu đang du hành trong không trung trên phi thuyền rực sáng do Viṣṇu ban tặng, ông thấy Girīśa (Śiva) được các Siddha và Cāraṇa vây quanh. Śiva ngồi giữa hội chúng các bậc hiền thánh, đặt Nữ thần Pārvatī trên đùi và choàng tay ôm lấy. Ngay trước mặt, trong lúc Pārvatī đang nghe, Citraketu cười lớn rồi cất lời.

Verse 5

एकदा स विमानेन विष्णुदत्तेन भास्वता । गिरिशं दद‍ृशे गच्छन् परीतं सिद्धचारणै: ॥ ४ ॥ आलिङ्गय‍ाङ्कीकृतां देवीं बाहुना मुनिसंसदि । उवाच देव्या: श‍ृण्वन्त्या जहासोच्चैस्तदन्तिके ॥ ५ ॥

Một lần, khi Citraketu đang du hành trong không trung trên phi thuyền rực sáng do Viṣṇu ban tặng, ông thấy Girīśa (Śiva) được các Siddha và Cāraṇa vây quanh. Śiva ngồi giữa hội chúng các bậc hiền thánh, đặt Nữ thần Pārvatī trên đùi và choàng tay ôm lấy. Ngay trước mặt, trong lúc Pārvatī đang nghe, Citraketu cười lớn rồi cất lời.

Verse 6

चित्रकेतुरुवाच एष लोकगुरु: साक्षाद्धर्मं वक्ता शरीरिणाम् । आस्ते मुख्य: सभायां वै मिथुनीभूय भार्यया ॥ ६ ॥

Citraketu nói: “Ngài Śiva là bậc thầy của thế gian, trực tiếp giảng dạy dharma cho chúng sinh mang thân xác, bậc tối thượng. Thế mà thật lạ thay, giữa hội chúng các đại thánh, Ngài lại ôm ấp hiền thê Pārvatī.”

Verse 7

जटाधरस्तीव्रतपा ब्रह्मवादिसभापति: । अङ्कीकृत्य स्त्रियं चास्ते गतह्री: प्राकृतो यथा ॥ ७ ॥

Chúa Śiva, tóc bện thành búi, đã tu khổ hạnh nghiêm mật và là chủ tọa hội chúng các bậc giữ đạo Veda. Thế nhưng giữa các thánh nhân, Ngài để hiền thê ngồi trên đùi và ôm ấp, như một người phàm không biết hổ thẹn.

Verse 8

प्रायश: प्राकृताश्चापि स्त्रियं रहसि बिभ्रति । अयं महाव्रतधरो बिभर्ति सदसि स्त्रियम् ॥ ८ ॥

Người phàm bị điều kiện chi phối thường chỉ ôm ấp vợ nơi kín đáo. Thế mà Mahādeva, bậc giữ đại nguyện khổ hạnh, lại ôm hiền thê công khai giữa hội chúng các đại thánh—thật kỳ diệu!

Verse 9

श्रीशुक उवाच भगवानपि तच्छ्रुत्वा प्रहस्यागाधधीर्नृप । तूष्णीं बभूव सदसि सभ्याश्च तदनुव्रता: ॥ ९ ॥

Śukadeva Gosvāmī tiếp lời: “Tâu Đại vương, nghe lời Citraketu, Chúa Śiva—bậc trí tuệ sâu thẳm khôn dò—chỉ mỉm cười và im lặng trong hội chúng; mọi người cũng theo Ngài mà không nói gì.”

Verse 10

इत्यतद्वीर्यविदुषि ब्रुवाणे बह्वशोभनम् । रुषाह देवी धृष्टाय निर्जितात्माभिमानिने ॥ १० ॥

Không biết uy lực của Śiva và Pārvatī, Citraketu đã chỉ trích họ gay gắt bằng lời lẽ chẳng đẹp lòng. Vì thế, Nữ thần Pārvatī nổi giận và nói như sau với Citraketu kẻ bạo gan, kẻ tự phụ cho mình hơn Śiva trong việc chế ngự các giác quan.

Verse 11

श्रीपार्वत्युवाच अयं किमधुना लोके शास्ता दण्डधर: प्रभु: । अस्मद्विधानां दुष्टानां निर्लज्जानां च विप्रकृत् ॥ ११ ॥

Nữ thần Pārvatī nói: Than ôi, kẻ mới phất này giờ đây đã nhận được chức vị để trừng phạt những kẻ không biết xấu hổ như chúng ta sao? Hắn đã được bổ nhiệm làm người cai trị sao?

Verse 12

न वेद धर्मं किल पद्मयोनि- र्न ब्रह्मपुत्रा भृगुनारदाद्या: । न वै कुमार: कपिलो मनुश्च ये नो निषेधन्त्यतिवर्तिनं हरम् ॥ १२ ॥

Than ôi, Thần Brahmā, người sinh ra từ hoa sen, không biết các nguyên tắc của tôn giáo, cũng như các vị thánh vĩ đại như Bhṛgu và Nārada. Manu và Kapila cũng đã quên các nguyên tắc tôn giáo.

Verse 13

एषामनुध्येयपदाब्जयुग्मं जगद्गुरुं मङ्गलमङ्गलं स्वयम् । य: क्षत्रबन्धु: परिभूय सूरीन् प्रशास्ति धृष्टस्तदयं हि दण्ड्य: ॥ १३ ॥

Tên Citraketu này là kẻ thấp hèn nhất trong dòng dõi kṣatriya, vì hắn đã xấc xược xúc phạm Thần Śiva, người thầy tâm linh của cả thế giới. Do đó Citraketu phải bị trừng phạt.

Verse 14

नायमर्हति वैकुण्ठपादमूलोपसर्पणम् । सम्भावितमति: स्तब्ध: साधुभि: पर्युपासितम् ॥ १४ ॥

Kẻ này tự cao tự đại vì những thành tựu của mình. Hắn không xứng đáng được đến gần nương náu nơi chân sen của Thần Viṣṇu, nơi được tất cả các bậc thánh nhân tôn thờ.

Verse 15

अत: पापीयसीं योनिमासुरीं याहि दुर्मते । यथेह भूयो महतां न कर्ता पुत्र किल्बिषम् ॥ १५ ॥

Hỡi kẻ xấc xược, con trai ta, giờ hãy đầu thai vào một gia đình quỷ dữ thấp hèn, tội lỗi để con không còn phạm phải tội lỗi như vậy đối với các bậc thánh nhân cao quý nữa.

Verse 16

श्रीशुक उवाच एवं शप्तश्चित्रकेतुर्विमानादवरुह्य स: । प्रसादयामास सतीं मूर्ध्ना नम्रेण भारत ॥ १६ ॥

Śrī Śukadeva nói: Hỡi Bhārata, khi bị Pārvatī nguyền rủa, Citraketu bước xuống từ phi thuyền, cúi đầu hết mực khiêm cung và làm cho Thánh Mẫu Satī hoàn toàn hoan hỷ.

Verse 17

चित्रकेतुरुवाच प्रतिगृह्णामि ते शापमात्मनोऽञ्जलिनाम्बिके । देवैर्मर्त्याय यत्प्रोक्तं पूर्वदिष्टं हि तस्य तत् ॥ १७ ॥

Citraketu thưa: Thưa Mẫu thân Ambikā, con chắp tay xin nhận lời nguyền này; bởi điều chư thiên định cho người phàm vốn theo nghiệp quá khứ đã an bài.

Verse 18

संसारचक्र एतस्मिञ्जन्तुरज्ञानमोहित: । भ्राम्यन् सुखं च दु:खं च भुङ्क्ते सर्वत्र सर्वदा ॥ १८ ॥

Trong vòng luân hồi này, chúng sinh bị vô minh che lấp lang thang khắp nơi, luôn luôn thọ hưởng cả vui lẫn khổ—kết quả của nghiệp quá khứ.

Verse 19

नैवात्मा न परश्चापि कर्ता स्यात् सुखदु:खयो: । कर्तारं मन्यतेऽत्राज्ञ आत्मानं परमेव च ॥ १९ ॥

Trong thế gian này, không phải chính chúng sinh hay kẻ khác là nguyên nhân của vui khổ; nhưng vì vô minh thô nặng, chúng sinh tưởng rằng mình và người khác là tác nhân.

Verse 20

गुणप्रवाह एतस्मिन् क: शाप: को न्वनुग्रह: । क: स्वर्गो नरक: को वा किं सुखं दु:खमेव वा ॥ २० ॥

Trong thế giới trôi chảy theo dòng guṇa này, đâu là lời nguyền, đâu là ân phúc? Đâu là thiên giới, đâu là địa ngục? Thật sự đâu là vui, đâu là khổ—khi mọi thứ như những làn sóng luôn cuộn chảy không ngừng?

Verse 21

एक: सृजति भूतानि भगवानात्ममायया । एषां बन्धं च मोक्षं च सुखं दु:खं च निष्कल: ॥ २१ ॥

Đấng Tối Thượng chỉ là Một; bằng ātma-māyā của Ngài, Ngài tạo ra mọi chúng sinh. Dù siêu việt, Ngài vẫn biểu lộ trói buộc–giải thoát, vui–khổ.

Verse 22

न तस्य कश्चिद्दयित: प्रतीपो न ज्ञातिबन्धुर्न परो न च स्व: । समस्य सर्वत्र निरञ्जनस्य सुखे न राग: कुत एव रोष: ॥ २२ ॥

Đức Chúa Tối Thượng bình đẳng với mọi loài; không ai là kẻ thân yêu đặc biệt hay kẻ thù lớn, không bạn, không bà con. Vì Ngài vô nhiễm, chẳng luyến ái vui; thì lấy đâu ra sân hận trước khổ?

Verse 23

तथापि तच्छक्तिविसर्ग एषां सुखाय दु:खाय हिताहिताय । बन्धाय मोक्षाय च मृत्युजन्मनो: शरीरिणां संसृतयेऽवकल्पते ॥ २३ ॥

Tuy vậy, qua sự vận hành của śakti, Chúa sắp đặt cho kẻ mang thân—tùy theo nghiệp—vui‑khổ, lợi‑hại, trói buộc‑giải thoát, sinh‑tử, để dòng luân hồi tiếp diễn.

Verse 24

अथ प्रसादये न त्वां शापमोक्षाय भामिनि । यन्मन्यसे ह्यसाधूक्तं मम तत्क्षम्यतां सति ॥ २४ ॥

Hỡi Mẹ đang giận, con không cầu xin để được giải khỏi lời nguyền. Hỡi Satī, điều gì trong lời con mà Mẹ cho là không phải, xin Mẹ từ bi tha thứ.

Verse 25

श्रीशुक उवाच इति प्रसाद्य गिरिशौ चित्रकेतुररिन्दम । जगाम स्वविमानेन पश्यतो: स्मयतोस्तयो: ॥ २५ ॥

Śrī Śukadeva nói: Hỡi Parīkṣit, kẻ chế ngự quân thù, sau khi làm hài lòng Girīśa (Śiva) và Pārvatī, Citraketu lên vimāna của mình rồi ra đi; hai vị nhìn theo, kinh ngạc và mỉm cười trước sự vô úy của ông.

Verse 26

ततस्तु भगवान् रुद्रो रुद्राणीमिदमब्रवीत् । देवर्षिदैत्यसिद्धानां पार्षदानां च श‍ृण्वताम् ॥ २६ ॥

Sau đó, trước mặt đại hiền triết Nārada, các a-tu-la, cư dân Siddhaloka và các tùy tùng thân cận đang lắng nghe, Đức Bhagavān Rudra đầy uy lực đã nói với hiền thê Rudrāṇī Pārvatī như sau.

Verse 27

श्रीरुद्र उवाच द‍ृष्टवत्यसि सुश्रोणि हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । माहात्म्यं भृत्यभृत्यानां नि:स्पृहाणां महात्मनाम् ॥ २७ ॥

Śrī Rudra nói: Hỡi Pārvatī xinh đẹp, nàng đã thấy sự vĩ đại của các Vaiṣṇava chưa? Họ là kẻ phụng sự của những người phụng sự Hari, Đấng có hành vi kỳ diệu; các đại hồn ấy vô dục, chẳng màng lạc thú vật chất.

Verse 28

नारायणपरा: सर्वे न कुतश्चन बिभ्यति । स्वर्गापवर्गनरकेष्वपि तुल्यार्थदर्शिन: ॥ २८ ॥

Những người chỉ quy hướng về Nārāyaṇa không hề sợ bất cứ cảnh ngộ nào. Với họ, thiên giới, giải thoát và địa ngục đều như nhau, vì họ chỉ thiết tha phụng sự Đức Chúa Tể.

Verse 29

देहिनां देहसंयोगाद् द्वन्द्वानीश्वरलीलया । सुखं दु:खं मृतिर्जन्म शापोऽनुग्रह एव च ॥ २९ ॥

Do chúng sinh tiếp xúc với thân xác vật chất, bởi trò chơi của năng lực ngoại tại của Thượng Đế mà các đối đãi phát sinh: vui và khổ, sinh và tử, lời nguyền và ân huệ—đều là hệ quả tự nhiên của sự dính mắc vào thân trong thế giới vật chất.

Verse 30

अविवेककृत: पुंसो ह्यर्थभेद इवात्मनि । गुणदोषविकल्पश्च भिदेव स्रजिवत्कृत: ॥ ३० ॥

Như người lầm tưởng vòng hoa là con rắn, cũng vậy do thiếu minh biện, con người tưởng có sai biệt ngay trong tự ngã rồi phân định công–tội; xem vui là tốt, khổ là xấu trong thế gian.

Verse 31

वासुदेवे भगवति भक्तिमुद्वहतां नृणाम् । ज्ञानवैराग्यवीर्याणां न हि कश्चिद् व्यपाश्रय: ॥ ३१ ॥

Những ai phụng sự bhakti đối với Bhagavān Vāsudeva (Kṛṣṇa) tự nhiên có tri kiến viên mãn và tâm ly tham đối với thế giới vật chất; vì vậy họ không bận lòng trước cái gọi là vui hay khổ của đời.

Verse 32

नाहं विरिञ्चो न कुमारनारदौ न ब्रह्मपुत्रा मुनय: सुरेशा: । विदाम यस्येहितमंशकांशका न तत्स्वरूपं पृथगीशमानिन: ॥ ३२ ॥

Không phải ta (Śiva), không phải Brahmā, không phải đôi Aśvinī-kumāra, không phải Nārada, không phải các đại hiền triết là con của Brahmā, ngay cả chư thiên cũng không thể hiểu thấu lila và nhân cách của Đấng Tối Thượng. Dẫu là phần của Ngài, chúng ta lại tự cho mình là chủ tể riêng biệt, nên không nhận ra bản thể của Ngài.

Verse 33

न ह्यस्यास्ति प्रिय: कश्चिन्नाप्रिय: स्व: परोऽपि वा । आत्मत्वात्सर्वभूतानां सर्वभूतप्रियो हरि: ॥ ३३ ॥

Ngài không xem ai là đặc biệt thân yêu hay thù nghịch; không ai là “người nhà” và cũng không ai là “người ngoài”. Vì Hari là nội ngã của mọi chúng sinh, nên Ngài là người bạn cát tường, gần gũi và đáng yêu của tất cả.

Verse 34

तस्य चायं महाभागश्चित्रकेतु: प्रियोऽनुग: । सर्वत्र समद‍ृक् शान्तो ह्यहं चैवाच्युतप्रिय: ॥ ३४ ॥ तस्मान्न विस्मय: कार्य: पुरुषेषु महात्मसु । महापुरुषभक्तेषु शान्तेषु समदर्शिषु ॥ ३५ ॥

Citraketu cao quý này là người bhakta thân yêu, trung thành theo hầu Chúa; ông nhìn mọi loài bình đẳng và an tịnh. Cũng vậy, ta đây cũng rất được Acyuta (Nārāyaṇa) yêu mến. Vì thế chớ lấy làm lạ trước hành vi của các mahātmā—những bhakta tối thượng của Nārāyaṇa—vì họ không vướng chấp trước và ganh tị, luôn an hòa và bình đẳng với mọi người.

Verse 35

तस्य चायं महाभागश्चित्रकेतु: प्रियोऽनुग: । सर्वत्र समद‍ृक् शान्तो ह्यहं चैवाच्युतप्रिय: ॥ ३४ ॥ तस्मान्न विस्मय: कार्य: पुरुषेषु महात्मसु । महापुरुषभक्तेषु शान्तेषु समदर्शिषु ॥ ३५ ॥

Citraketu cao quý này là người bhakta thân yêu, trung thành theo hầu Chúa; ông nhìn mọi loài bình đẳng và an tịnh. Cũng vậy, ta đây cũng rất được Acyuta (Nārāyaṇa) yêu mến. Vì thế chớ lấy làm lạ trước hành vi của các mahātmā—những bhakta tối thượng của Nārāyaṇa—vì họ không vướng chấp trước và ganh tị, luôn an hòa và bình đẳng với mọi người.

Verse 36

श्रीशुक उवाच इति श्रुत्वा भगवत: शिवस्योमाभिभाषितम् । बभूव शान्तधी राजन् देवी विगतविस्मया ॥ ३६ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Tâu Đại vương, sau khi nghe lời Bhagavān Śiva nói với Umā, Nữ thần hết kinh ngạc và trí tuệ trở nên an định vững vàng.

Verse 37

इति भागवतो देव्या: प्रतिशप्तुमलन्तम: । मूर्ध्ना स जगृहे शापमेतावत्साधुलक्षणम् ॥ ३७ ॥

Đại bhakta Citraketu đủ năng lực nguyền rủa Nữ thần để đáp trả, nhưng ngài không làm vậy; ngài cúi đầu khiêm cung nhận lời nguyền trước Śiva và hiền thê—đó chính là phẩm hạnh của một Vaiṣṇava.

Verse 38

जज्ञे त्वष्टुर्दक्षिणाग्नौ दानवीं योनिमाश्रित: । वृत्र इत्यभिविख्यातो ज्ञानविज्ञानसंयुत: ॥ ३८ ॥

Do lời nguyền của Bhavānī (Durgā), chính Citraketu ấy sinh vào loài asura. Ngài hiện ra trong hình tướng quỷ thần từ ngọn lửa tế phía nam trong lễ tế của Tvaṣṭā; tuy vậy vẫn đầy đủ jñāna và vijñāna, và được biết đến với danh hiệu Vṛtrāsura.

Verse 39

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । वृत्रस्यासुरजातेश्च कारणं भगवन्मते: ॥ ३९ ॥

Tâu Đại vương Parīkṣit, ngài đã hỏi ta vì sao Vṛtrāsura, một đại bhakta, lại sinh trong dòng asura. Vì vậy ta đã thuật lại và giải thích trọn vẹn cho ngài.

Verse 40

इतिहासमिमं पुण्यं चित्रकेतोर्महात्मन: । माहात्म्यं विष्णुभक्तानां श्रुत्वा बन्धाद्विमुच्यते ॥ ४० ॥

Đây là thánh sử công đức về mahātmā Citraketu. Ai nghe câu chuyện này từ một bhakta thanh tịnh, cùng với vinh quang của các Viṣṇu-bhakta, người ấy cũng được giải thoát khỏi trói buộc của đời sống hữu hạn.

Verse 41

य एतत्प्रातरुत्थाय श्रद्धया वाग्यत: पठेत् । इतिहासं हरिं स्मृत्वा स याति परमां गतिम् ॥ ४१ ॥

Ai thức dậy lúc sáng sớm, với lòng tín kính, chế ngự lời nói và tâm ý, nhớ đến Śrī Hari và tụng đọc thánh sử này, người ấy sẽ đạt cảnh giới tối thượng—về lại thánh địa của Bhagavān।