Adhyaya 2

Verse 1

श्रीनारद उवाच भ्रातर्येवं विनिहते हरिणा क्रोडमूर्तिना । हिरण्यकशिपू राजन् पर्यतप्यद्रुषा शुचा ॥ १ ॥

Thánh hiền Nārada nói: Tâu Đại vương Yudhiṣṭhira, khi Bhagavān Viṣṇu hiện thân Varāha và giết Hiraṇyākṣa, thì người anh em của hắn là Hiraṇyakaśipu bừng bừng phẫn nộ, đau buồn tột độ và bắt đầu than khóc.

Verse 2

आह चेदं रुषा पूर्ण: सन्दष्टदशनच्छद: । कोपोज्ज्वलद्भ्यां चक्षुर्भ्यां निरीक्षन् धूम्रमम्बरम् ॥ २ ॥

Hắn đầy phẫn nộ, cắn chặt môi, và nhìn lên trời bằng đôi mắt bốc lửa giận dữ, khiến cả bầu trời như phủ khói; rồi hắn bắt đầu cất lời.

Verse 3

करालदंष्ट्रोग्रद‍ृष्टय‍ा दुष्प्रेक्ष्यभ्रुकुटीमुख: । शूलमुद्यम्य सदसि दानवानिदमब्रवीत् ॥ ३ ॥

Với nanh răng ghê rợn, ánh nhìn dữ dội và đôi mày cau lại khiến người ta khó nhìn, hắn giơ cây śūla (đinh ba) lên và nói với bọn quỷ thần đang tụ họp trong hội đường như sau.

Verse 4

भो भो दानवदैतेया द्विमूर्धंस्त्र्यक्ष शम्बर । शतबाहो हयग्रीव नमुचे पाक इल्वल ॥ ४ ॥ विप्रचित्ते मम वच: पुलोमन् शकुनादय: । श‍ृणुतानन्तरं सर्वे क्रियतामाशु मा चिरम् ॥ ५ ॥

Hỡi các Dānava và Daitya! Hỡi Dvimūrdha, Tryakṣa, Śambara, Śatabāhu! Hỡi Hayagrīva, Namuci, Pāka, Ilvala! Hỡi Vipracitti, Puloman, Śakuna và những kẻ khác! Tất cả hãy lắng nghe lời ta cho kỹ, rồi lập tức làm theo, chớ chần chừ.

Verse 5

भो भो दानवदैतेया द्विमूर्धंस्त्र्यक्ष शम्बर । शतबाहो हयग्रीव नमुचे पाक इल्वल ॥ ४ ॥ विप्रचित्ते मम वच: पुलोमन् शकुनादय: । श‍ृणुतानन्तरं सर्वे क्रियतामाशु मा चिरम् ॥ ५ ॥

Hỡi các Dānava và Daitya! Hỡi Dvimūrdha, Tryakṣa, Śambara, Śatabāhu! Hỡi Hayagrīva, Namuci, Pāka, Ilvala! Hỡi Vipracitti, Puloman, Śakuna và những kẻ khác! Tất cả hãy lắng nghe lời ta cho kỹ, rồi lập tức làm theo, chớ chần chừ.

Verse 6

सपत्नैर्घातित: क्षुद्रैर्भ्राता मे दयित: सुहृत् । पार्ष्णिग्राहेण हरिणा समेनाप्युपधावनै: ॥ ६ ॥

Những kẻ thù tầm thường của ta, các bán thần, đã liên kết lại để giết chết người em trai vô cùng thân thiết và ngoan ngoãn của ta, Hiraṇyākṣa. Mặc dù Đấng Tối Cao, Vishnu, luôn công bằng với cả hai chúng ta - tức là các bán thần và quỷ dữ - nhưng lần này, do được các bán thần tôn thờ một cách sùng kính, Ngài đã đứng về phía họ và giúp họ giết Hiraṇyākṣa.

Verse 7

तस्य त्यक्तस्वभावस्य घृणेर्मायावनौकस: । भजन्तं भजमानस्य बालस्येवास्थिरात्मन: ॥ ७ ॥ मच्छूलभिन्नग्रीवस्य भूरिणा रुधिरेण वै । असृक्प्रियं तर्पयिष्ये भ्रातरं मे गतव्यथ: ॥ ८ ॥

Đấng Tối Cao đã từ bỏ bản tính bình đẳng tự nhiên của Ngài đối với quỷ dữ và các bán thần. Mặc dù Ngài là Đấng Tối Cao, nhưng giờ đây, bị ảnh hưởng bởi ảo ảnh (maya), Ngài đã hóa thân thành một con lợn rừng để làm hài lòng các tín đồ của mình, các bán thần, giống như một đứa trẻ hiếu động thiên vị một ai đó. Do đó, ta sẽ dùng đinh ba chặt đầu Thần Vishnu khỏi thân mình, và với dòng máu dồi dào từ cơ thể Ngài, ta sẽ làm hài lòng người em trai Hiraṇyākṣa của ta, kẻ rất thích uống máu. Như vậy, ta cũng sẽ được bình an.

Verse 8

तस्य त्यक्तस्वभावस्य घृणेर्मायावनौकस: । भजन्तं भजमानस्य बालस्येवास्थिरात्मन: ॥ ७ ॥ मच्छूलभिन्नग्रीवस्य भूरिणा रुधिरेण वै । असृक्प्रियं तर्पयिष्ये भ्रातरं मे गतव्यथ: ॥ ८ ॥

Đấng Tối Cao đã từ bỏ bản tính bình đẳng tự nhiên của Ngài đối với quỷ dữ và các bán thần. Mặc dù Ngài là Đấng Tối Cao, nhưng giờ đây, bị ảnh hưởng bởi ảo ảnh (maya), Ngài đã hóa thân thành một con lợn rừng để làm hài lòng các tín đồ của mình, các bán thần, giống như một đứa trẻ hiếu động thiên vị một ai đó. Do đó, ta sẽ dùng đinh ba chặt đầu Thần Vishnu khỏi thân mình, và với dòng máu dồi dào từ cơ thể Ngài, ta sẽ làm hài lòng người em trai Hiraṇyākṣa của ta, kẻ rất thích uống máu. Như vậy, ta cũng sẽ được bình an.

Verse 9

तस्मिन् कूटेऽहिते नष्टे कृत्तमूले वनस्पतौ । विटपा इव शुष्यन्ति विष्णुप्राणा दिवौकस: ॥ ९ ॥

Khi rễ cây bị chặt và cây đổ xuống, các cành và nhánh của nó sẽ tự động khô héo. Tương tự như vậy, khi ta giết chết tên Vishnu đầy mưu mô này, các bán thần, những kẻ coi Chúa Vishnu là sự sống và linh hồn, sẽ mất đi nguồn sống và tàn lụi.

Verse 10

तावद्यात भुवं यूयं ब्रह्मक्षत्रसमेधिताम् । सूदयध्वं तपोयज्ञस्वाध्यायव्रतदानिन: ॥ १० ॥

Trong khi ta đang bận rộn với việc giết chết Vishnu, các ngươi hãy xuống trái đất, nơi đang hưng thịnh nhờ văn hóa Bà-la-môn và chính quyền Kṣatriya. Những người này tham gia vào khổ hạnh, tế lễ, nghiên cứu kinh Vệ Đà, giữ giới luật và làm từ thiện. Hãy tiêu diệt tất cả những người tham gia như vậy!

Verse 11

विष्णुर्द्विजक्रियामूलो यज्ञो धर्ममय: पुमान् । देवर्षिपितृभूतानां धर्मस्य च परायणम् ॥ ११ ॥

Đức Vishnu là cội nguồn của văn hóa Bà-la-môn và là hiện thân của các nghi lễ hiến tế. Ngài là nơi nương tựa của các á thần, các hiền nhân, tổ tiên và tất cả chúng sinh.

Verse 12

यत्र यत्र द्विजा गावो वेदा वर्णाश्रमक्रिया: । तं तं जनपदं यात सन्दीपयत वृश्चत ॥ १२ ॥

Hãy đi ngay đến bất cứ nơi nào có sự bảo vệ tốt cho bò và các Bà-la-môn, và nơi kinh Veda được nghiên cứu. Hãy đốt cháy những nơi đó và chặt đứt tận gốc cây cối ở đó.

Verse 13

इति ते भर्तृनिर्देशमादाय शिरसाद‍ृता: । तथा प्रजानां कदनं विदधु: कदनप्रिया: ॥ १३ ॥

Do đó, những con quỷ vốn thích các hoạt động tai hại, đã kính cẩn tuân theo chỉ thị của Hiranyakasipu và bắt đầu quấy nhiễu dân chúng.

Verse 14

पुरग्रामव्रजोद्यानक्षेत्रारामाश्रमाकरान् । खेटखर्वटघोषांश्च ददहु: पत्तनानि च ॥ १४ ॥

Những con quỷ đốt cháy các thành phố, làng mạc, đồng cỏ, chuồng bò, vườn tược, ruộng đồng, các am thất, các mỏ khoáng sản và khu dân cư của những người chăn bò.

Verse 15

केचित्खनित्रैर्बिभिदु: सेतुप्राकारगोपुरान् । आजीव्यांश्चिच्छिदुर्वृक्षान् केचित्परशुपाणय: । प्रादहन् शरणान्येके प्रजानां ज्वलितोल्मुकै: ॥ १५ ॥

Một số con quỷ dùng cuốc chim phá hủy cầu cống, tường thành và cổng thành. Số khác dùng rìu chặt hạ cây ăn quả, và những kẻ khác dùng đuốc lửa đốt cháy nhà cửa của dân chúng.

Verse 16

एवं विप्रकृते लोके दैत्येन्द्रानुचरैर्मुहु: । दिवं देवा: परित्यज्य भुवि चेरुरलक्षिता: ॥ १६ ॥

Do bọn tùy tùng của Hiraṇyakaśipu liên tiếp gây điềm dữ, thế gian rối loạn và các nghi lễ Veda bị đình trệ. Không nhận được quả báo của yajña, chư thiên cũng bối rối; họ rời cõi trời và, không để bọn daitya nhận ra, lang thang trên mặt đất để quan sát tai ương.

Verse 17

हिरण्यकशिपुर्भ्रातु: सम्परेतस्य दु:खित: । कृत्वा कटोदकादीनि भ्रातृपुत्रानसान्त्वयत् ॥ १७ ॥

Hiraṇyakaśipu vô cùng đau buồn trước cái chết của em trai, đã cử hành các nghi thức tang lễ như kaṭodaka v.v., rồi cố gắng an ủi các cháu trai của mình.

Verse 18

शकुनिं शम्बरं धृष्टिं भूतसन्तापनं वृकम् । कालनाभं महानाभं हरिश्मश्रुमथोत्कचम् ॥ १८ ॥ तन्मातरं रुषाभानुं दितिं च जननीं गिरा । श्लक्ष्णया देशकालज्ञ इदमाह जनेश्वर ॥ १९ ॥

Tâu Đại vương, Hiraṇyakaśipu tuy giận dữ tột độ, nhưng là kẻ tinh thông mưu lược nên biết ứng xử theo thời và thế. Bằng lời lẽ ngọt dịu, hắn an ủi các cháu trai—Śakuni, Śambara, Dhṛṣṭi, Bhūtasantāpana, Vṛka, Kālanābha, Mahānābha, Hariśmaśru và Utkaca—lại vỗ về mẹ của họ là Ruṣābhānu cùng mẹ mình là Diti; rồi nói như sau.

Verse 19

शकुनिं शम्बरं धृष्टिं भूतसन्तापनं वृकम् । कालनाभं महानाभं हरिश्मश्रुमथोत्कचम् ॥ १८ ॥ तन्मातरं रुषाभानुं दितिं च जननीं गिरा । श्लक्ष्णया देशकालज्ञ इदमाह जनेश्वर ॥ १९ ॥

Tâu Đại vương, Hiraṇyakaśipu tuy giận dữ dữ dội, nhưng là kẻ biết thời thế. Hắn dùng lời ngọt dịu để an ủi các cháu—Śakuni, Śambara, Dhṛṣṭi, Bhūtasantāpana, Vṛka, Kālanābha, Mahānābha, Hariśmaśru và Utkaca—đồng thời vỗ về mẹ của họ là Ruṣābhānu và mẹ mình là Diti; rồi nói như sau.

Verse 20

श्रीहिरण्यकशिपुरुवाच अम्बाम्ब हे वधू: पुत्रा वीरं मार्हथ शोचितुम् । रिपोरभिमुखे श्लाघ्य: शूराणां वध ईप्सित: ॥ २० ॥

Hiraṇyakaśipu nói: Mẹ ơi, nàng dâu ơi, các con ơi! Đừng than khóc cho vị dũng sĩ ấy. Với bậc anh hùng, cái chết trước mặt kẻ thù là vinh quang và điều đáng mong cầu.

Verse 21

भूतानामिह संवास: प्रपायामिव सुव्रते । दैवेनैकत्र नीतानामुन्नीतानां स्वकर्मभि: ॥ २१ ॥

Hỡi mẹ hiền đức hạnh, như những lữ khách do ý Trời tụ hội tại quán nước, uống xong rồi lại đi về mỗi ngả; cũng vậy, các chúng sinh gặp nhau trong một gia đình, rồi về sau do nghiệp riêng mà chia lìa, đi đến cảnh giới của mình.

Verse 22

नित्य आत्माव्यय: शुद्ध: सर्वग: सर्ववित्पर: । धत्तेऽसावात्मनो लिङ्गं मायया विसृजन्गुणान् ॥ २२ ॥

Linh hồn (ātman) là vĩnh hằng, không hao mòn và thanh tịnh; có thể đi khắp các cõi và vượt ngoài thân vật chất. Nhưng vì māyā và sự chi phối của các guṇa, nó phải nhận thân vi tế và thô, rồi chịu cái gọi là vui buồn vật chất; vì vậy chớ than khóc khi linh hồn rời thân.

Verse 23

यथाम्भसा प्रचलता तरवोऽपि चला इव । चक्षुषा भ्राम्यमाणेन द‍ृश्यते चलतीव भू: ॥ २३ ॥

Như do nước chuyển động, bóng cây bên bờ phản chiếu trên mặt nước trông như đang lay động; cũng vậy, khi mắt xoay vì tâm trí rối loạn, mặt đất cũng hiện ra như đang chuyển động.

Verse 24

एवं गुणैर्भ्राम्यमाणे मनस्यविकल: पुमान् । याति तत्साम्यतां भद्रे ह्यलिङ्गो लिङ्गवानिव ॥ २४ ॥

Hỡi mẹ hiền, cũng vậy, khi tâm bị khuấy động bởi sự vận hành của các guṇa của tự nhiên, chúng sinh—dù thật ra không bị ràng buộc bởi thân vi tế và thô—lại tưởng mình có “dấu thân”, như thể đã đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác.

Verse 25

एष आत्मविपर्यासो ह्यलिङ्गे लिङ्गभावना । एष प्रियाप्रियैर्योगो वियोग: कर्मसंसृति: ॥ २५ ॥ सम्भवश्च विनाशश्च शोकश्च विविध: स्मृत: । अविवेकश्च चिन्ता च विवेकास्मृतिरेव च ॥ २६ ॥

Đó là sự đảo lộn của bản ngã: nơi ātman vốn không mang dấu thân lại khởi tưởng mình có thân. Sự gặp gỡ và chia lìa với điều ưa và ghét làm dòng luân hồi do nghiệp tiếp diễn. Từ đó có sinh và diệt (chết), sầu não, mê muội và lo âu; đôi khi nhớ lại chánh tri, đôi khi lại rơi vào tà kiến.

Verse 26

एष आत्मविपर्यासो ह्यलिङ्गे लिङ्गभावना । एष प्रियाप्रियैर्योगो वियोग: कर्मसंसृति: ॥ २५ ॥ सम्भवश्च विनाशश्च शोकश्च विविध: स्मृत: । अविवेकश्च चिन्ता च विवेकास्मृतिरेव च ॥ २६ ॥

Trong mê lầm, chúng sinh nhận thân và tâm là tự ngã, xem người này là thân thuộc, kẻ kia là người ngoài. Từ vọng tưởng ưa‑ghét sinh ra gặp‑lìa, nghiệp trói buộc và vòng luân hồi sinh‑tử; vì thế có sầu khổ, ngu si, lo âu và quên mất chánh trí—lúc hiểu ra, lúc lại rơi vào tà kiến.

Verse 27

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । यमस्य प्रेतबन्धूनां संवादं तं निबोधत ॥ २७ ॥

Về điều này, có một điển tích cổ xưa: cuộc đối thoại giữa Diêm Vương (Yamarāja) và những người bạn của kẻ đã chết. Xin hãy lắng nghe chăm chú.

Verse 28

उशीनरेष्वभूद्राजा सुयज्ञ इति विश्रुत: । सपत्नैर्निहतो युद्धे ज्ञातयस्तमुपासत ॥ २८ ॥

Tại xứ Uśīnara có một vị vua nổi danh tên Suyajña. Khi ngài bị kẻ thù giết trong chiến trận, thân quyến ngồi quanh thi thể và than khóc cho người bạn của mình.

Verse 29

विशीर्णरत्नकवचं विभ्रष्टाभरणस्रजम् । शरनिर्भिन्नहृदयं शयानमसृगाविलम् ॥ २९ ॥ प्रकीर्णकेशं ध्वस्ताक्षं रभसा दष्टदच्छदम् । रज:कुण्ठमुखाम्भोजं छिन्नायुधभुजं मृधे ॥ ३० ॥ उशीनरेन्द्रं विधिना तथा कृतं पतिं महिष्य: प्रसमीक्ष्य दु:खिता: । हता: स्म नाथेति करैरुरो भृशं घ्नन्त्यो मुहुस्तत्पदयोरुपापतन् ॥ ३१ ॥

Áo giáp vàng nạm ngọc vỡ nát, trang sức và vòng hoa rơi rụng; tim bị tên địch xuyên thủng, thân thể bê bết máu, nhà vua nằm trên chiến địa. Tóc rối bời, mắt vô thần; trong cơn muốn phô bày dũng lực, ngài cắn chặt môi, răng còn giữ nguyên; gương mặt như hoa sen nay đen sạm vì bụi, và cánh tay cầm vũ khí bị chém gãy. Thấy phu quân như vậy, các hoàng hậu của vua Uśīnara đau đớn kêu: “Ôi chúa tể! Ngài bị giết, chúng thiếp cũng như đã chết!” Họ vừa đấm ngực vừa lặp lại lời ấy, rồi ngã quỵ dưới chân thi hài nhà vua.

Verse 30

विशीर्णरत्नकवचं विभ्रष्टाभरणस्रजम् । शरनिर्भिन्नहृदयं शयानमसृगाविलम् ॥ २९ ॥ प्रकीर्णकेशं ध्वस्ताक्षं रभसा दष्टदच्छदम् । रज:कुण्ठमुखाम्भोजं छिन्नायुधभुजं मृधे ॥ ३० ॥ उशीनरेन्द्रं विधिना तथा कृतं पतिं महिष्य: प्रसमीक्ष्य दु:खिता: । हता: स्म नाथेति करैरुरो भृशं घ्नन्त्यो मुहुस्तत्पदयोरुपापतन् ॥ ३१ ॥

Áo giáp vàng nạm ngọc vỡ nát, trang sức và vòng hoa rơi rụng; tim bị tên địch xuyên thủng, thân thể bê bết máu, nhà vua nằm trên chiến địa. Tóc rối bời, mắt vô thần; trong cơn muốn phô bày dũng lực, ngài cắn chặt môi, răng còn giữ nguyên; gương mặt như hoa sen nay đen sạm vì bụi, và cánh tay cầm vũ khí bị chém gãy. Thấy phu quân như vậy, các hoàng hậu của vua Uśīnara đau đớn kêu: “Ôi chúa tể! Ngài bị giết, chúng thiếp cũng như đã chết!” Họ vừa đấm ngực vừa lặp lại lời ấy, rồi ngã quỵ dưới chân thi hài nhà vua.

Verse 31

विशीर्णरत्नकवचं विभ्रष्टाभरणस्रजम् । शरनिर्भिन्नहृदयं शयानमसृगाविलम् ॥ २९ ॥ प्रकीर्णकेशं ध्वस्ताक्षं रभसा दष्टदच्छदम् । रज:कुण्ठमुखाम्भोजं छिन्नायुधभुजं मृधे ॥ ३० ॥ उशीनरेन्द्रं विधिना तथा कृतं पतिं महिष्य: प्रसमीक्ष्य दु:खिता: । हता: स्म नाथेति करैरुरो भृशं घ्नन्त्यो मुहुस्तत्पदयोरुपापतन् ॥ ३१ ॥

Áo giáp vàng nạm châu báu đã vỡ nát, đồ trang sức và vòng hoa rơi rụng. Tim bị mũi tên kẻ thù xuyên thủng, thân thể bê bết máu; tóc rối bời, mắt mờ lịm—nhà vua nằm trên chiến địa. Vì muốn tỏ rõ dũng lực, ngài cắn chặt môi; gương mặt như hoa sen bị bụi làm sạm đen, và đôi tay cầm vũ khí bị chém gãy. Thấy vua Uśīnara như vậy, các hoàng hậu than khóc: “Chúa công đã bị giết, chúng thiếp cũng như chết,” nói mãi không thôi, vừa đấm ngực vừa ngã sấp dưới chân ngài.

Verse 32

रुदत्य उच्चैर्दयिताङ्‌घ्रिपङ्कजं सिञ्चन्त्य अस्रै: कुचकुङ्कुमारुणै: । विस्रस्तकेशाभरणा: शुचं नृणां सृजन्त्य आक्रन्दनया विलेपिरे ॥ ३२ ॥

Các hoàng hậu khóc lớn, để nước mắt tưới lên đôi chân như hoa sen của người chồng yêu dấu; nước mắt ấy đỏ lên vì lớp kuṅkuma trên ngực. Tóc họ rối bời, trang sức rơi rụng, và tiếng than khóc thảm thiết khiến lòng người xung quanh trào dâng thương cảm; họ ôm lấy nỗi sầu mà than vãn không thôi.

Verse 33

अहो विधात्राकरुणेन न: प्रभो भवान् प्रणीतो द‍ृगगोचरां दशाम् । उशीनराणामसि वृत्तिद: पुरा कृतोऽधुना येन शुचां विवर्धन: ॥ ३३ ॥

Ôi! Định mệnh tàn nhẫn, hỡi chúa công, đã đưa ngài đến cảnh vượt khỏi tầm mắt chúng thiếp. Trước kia ngài là người nâng đỡ sinh kế của dân Uśīnara nên họ được an vui; nhưng nay tình trạng của ngài lại làm nỗi buồn của họ thêm chất chồng.

Verse 34

त्वया कृतज्ञेन वयं महीपते कथं विना स्याम सुहृत्तमेन ते । तत्रानुयानं तव वीर पादयो: शुश्रूषतीनां दिश यत्र यास्यसि ॥ ३४ ॥

Ôi bệ hạ, ô dũng sĩ! Ngài là người chồng biết ơn và là bạn hữu chân thành nhất của chúng thiếp; không có ngài, chúng thiếp sống sao đây? Ôi dũng sĩ, xin chỉ cho chúng thiếp con đường đến nơi ngài đang đi, để chúng thiếp được theo dấu chân ngài và lại được phụng sự ngài. Xin hãy cho chúng thiếp đi cùng!

Verse 35

एवं विलपतीनां वै परिगृह्य मृतं पतिम् । अनिच्छतीनां निर्हारमर्कोऽस्तं सन्न्यवर्तत ॥ ३५ ॥

Cứ thế than khóc, các hoàng hậu ôm giữ thi thể người chồng đã chết trên đùi, không muốn để người ta mang đi. Dù thời khắc thích hợp cho lễ hỏa táng đã đến, nhưng trong lúc ấy mặt trời cũng đã lặn về phương tây.

Verse 36

तत्र ह प्रेतबन्धूनामाश्रुत्य परिदेवितम् । आह तान् बालको भूत्वा यम: स्वयमुपागत: ॥ ३६ ॥

Tại đó, các hoàng hậu than khóc bên thi thể nhà vua; tiếng kêu ai oán vang đến cả cõi Diêm Vương. Diêm Vương liền tự hóa thân thành một cậu bé, đến gặp thân quyến người chết và khuyên dạy họ.

Verse 37

श्रीयम उवाच अहो अमीषां वयसाधिकानां विपश्यतां लोकविधिं विमोह: । यत्रागतस्तत्र गतं मनुष्यं स्वयं सधर्मा अपि शोचन्त्यपार्थम् ॥ ३७ ॥

Śrī Diêm Vương nói: “Ôi, thật lạ lùng! Những người này còn lớn tuổi hơn ta, đã chứng kiến luật đời, vậy mà vẫn mê muội. Con người đến từ nơi chẳng biết và khi chết lại trở về nơi ấy; luật của tự nhiên không hề có ngoại lệ. Biết vậy, sao còn than khóc vô ích?”

Verse 38

अहो वयं धन्यतमा यदत्र त्यक्ता: पितृभ्यां न विचिन्तयाम: । अभक्ष्यमाणा अबला वृकादिभि: स रक्षिता रक्षति यो हि गर्भे ॥ ३८ ॥

Ôi, chúng ta thật là phước lành! Dẫu là trẻ thơ bị cha mẹ bỏ lại, chúng ta vẫn không hoảng loạn. Chúng ta yếu ớt, nhưng không bị sói và thú dữ nuốt chửng. Vì vậy chúng ta tin chắc rằng Đấng Tối Thượng đã che chở ta ngay trong bụng mẹ sẽ che chở ta ở mọi nơi.

Verse 39

य इच्छयेश: सृजतीदमव्ययो य एव रक्षत्यवलुम्पते च य: । तस्याबला: क्रीडनमाहुरीशितु- श्चराचरं निग्रहसङ्ग्रहे प्रभु: ॥ ३९ ॥

Cậu bé nói: “Hỡi các phụ nữ yếu mềm! Chỉ bởi ý chí của Đấng Tối Thượng bất hoại mà thế giới này được tạo dựng, được gìn giữ rồi lại bị tiêu dung—đó là kết luận của Veda. Muôn loài động và tĩnh chỉ như món đồ chơi của Ngài; là Chúa Tể, Ngài hoàn toàn đủ năng lực để bảo hộ và cũng để hủy diệt.”

Verse 40

पथि च्युतं तिष्ठति दिष्टरक्षितं गृहे स्थितं तद्विहतं विनश्यति । जीवत्यनाथोऽपि तदीक्षितो वने गृहेऽभिगुप्तोऽस्य हतो न जीवति ॥ ४० ॥

Đôi khi tiền rơi giữa đường, ai cũng thấy, nhưng nhờ số mệnh che chở nên không ai nhặt; chủ nhân lại nhận được. Trái lại, nếu không có sự bảo hộ của Chúa Tối Thượng, thì của cải cất kỹ trong nhà cũng mất. Nếu Ngài che chở, kẻ không nơi nương tựa ở rừng vẫn sống; còn người được bà con bảo vệ trong nhà, nếu thiếu ân huệ của Ngài, cũng có thể chết—không ai cứu nổi.

Verse 41

भूतानि तैस्तैर्निजयोनिकर्मभि- र्भवन्ति काले न भवन्ति सर्वश: । न तत्र हात्मा प्रकृतावपि स्थित- स्तस्या गुणैरन्यतमो हि बध्यते ॥ ४१ ॥

Linh hồn hữu điều kiện nhận những thân thể khác nhau theo nghiệp của mình; khi nghiệp ấy mãn, thân ấy cũng chấm dứt. Dù ở trong thân vi tế và thô trọng, tự ngã không bị trói buộc, vì tự ngã hoàn toàn khác với thân biểu hiện.

Verse 42

इदं शरीरं पुरुषस्य मोहजं यथा पृथग्भौतिकमीयते गृहम् । यथौदकै: पार्थिवतैजसैर्जन: कालेन जातो विकृतो विनश्यति ॥ ४२ ॥

Thân này sinh từ mê lầm của con người. Như chủ nhà tuy khác với căn nhà vẫn tưởng nhà là ‘ta’, cũng vậy, vì vô minh, chúng sinh nhận thân làm mình dù thân thật khác linh hồn. Thân do phần đất, nước và lửa hòa hợp mà thành; theo thời gian các yếu tố biến đổi, thân bị tiêu hoại. Linh hồn không dính dáng đến sự tạo thành và tan rã ấy.

Verse 43

यथानलो दारुषु भिन्न ईयते यथानिलो देहगत: पृथक् स्थित: । यथा नभ: सर्वगतं न सज्जते तथा पुमान् सर्वगुणाश्रय: पर: ॥ ४३ ॥

Như lửa ở trong gỗ nhưng được nhận biết là khác với gỗ, như khí ở trong miệng và mũi nhưng vẫn được thấy là riêng, và như hư không bao trùm mọi nơi mà chẳng hòa lẫn với gì—cũng vậy, chúng sinh tuy bị giam trong thân vật chất, nơi nương của các tính chất, vẫn tách biệt khỏi thân ấy.

Verse 44

सुयज्ञो नन्वयं शेते मूढा यमनुशोचथ । य: श्रोता योऽनुवक्तेह स न द‍ृश्येत कर्हिचित् ॥ ४४ ॥

Diêm Vương nói: Hỡi những kẻ than khóc, các ngươi thật ngu muội! Suyajña mà các ngươi thương khóc vẫn đang nằm ngay trước mặt, chẳng đi đâu cả. Vậy cớ sao than? Trước kia ông ấy nghe và đáp lời các ngươi; nay không thấy ông ấy thì các ngươi khóc lóc. Nhưng người ở trong thân, kẻ nghe và nói ấy, các ngươi chưa từng thấy bao giờ; vì thế chẳng cần sầu não—thân mà các ngươi vẫn thấy đang nằm đây.

Verse 45

न श्रोता नानुवक्तायं मुख्योऽप्यत्र महानसु: । यस्त्विहेन्द्रियवानात्मा स चान्य: प्राणदेहयो: ॥ ४५ ॥

Trong thân, nó không phải kẻ nghe cũng chẳng phải kẻ nói; ngay cả prāṇa—sinh khí quan trọng nhất—cũng không phải. Linh hồn cá thể có các giác quan cũng khác với prāṇa và thân; nhưng Đấng chỉ đạo thật sự là Paramātmā, cùng phối hợp với linh hồn mà điều khiển hoạt động của thân. Paramātmā vận hành thân thể khác với thân và lực sống.

Verse 46

भूतेन्द्रियमनोलिङ्गान् देहानुच्चावचान् विभु: । भजत्युत्सृजति ह्यन्यस्तच्चापि स्वेन तेजसा ॥ ४६ ॥

Năm đại, mười căn và tâm hợp lại tạo nên các phần của thân thô và thân tế. Linh hồn nhờ sức lực riêng mà thọ nhận thân cao hay thấp rồi lại xả bỏ chúng.

Verse 47

यावल्लिङ्गान्वितो ह्यात्मा तावत्कर्मनिबन्धनम् । ततो विपर्यय: क्लेशो मायायोगोऽनुवर्तते ॥ ४७ ॥

Chừng nào linh hồn còn bị che phủ bởi thân tế—tâm, trí và ngã mạn—chừng ấy còn bị trói bởi quả của nghiệp. Do kết nối với māyā, khổ đau và biến động cứ theo mãi đời này sang đời khác.

Verse 48

वितथाभिनिवेशोऽयं यद्गुणेष्वर्थद‍ृग्वच: । यथा मनोरथ: स्वप्न: सर्वमैन्द्रियकं मृषा ॥ ४८ ॥

Xem và nói về các guṇa cùng thứ gọi là vui‑khổ do chúng sinh ra như thể là thật, rốt cuộc vô ích. Như mộng tưởng ban ngày và giấc mơ ban đêm đều hư dối, vui‑khổ do giác quan cũng chỉ là giả huyễn.

Verse 49

अथ नित्यमनित्यं वा नेह शोचन्ति तद्विद: । नान्यथा शक्यते कर्तुं स्वभाव: शोचतामिति ॥ ४९ ॥

Người có tri kiến về tự ngã biết linh hồn là vĩnh cửu còn thân xác là vô thường, nên không bị sầu muộn nhấn chìm. Kẻ thiếu tự tri tất nhiên than khóc; đó là bản tính của người mê lầm.

Verse 50

लुब्धको विपिने कश्चित्पक्षिणां निर्मितोऽन्तक: । वितत्य जालं विदधे तत्र तत्र प्रलोभयन् ॥ ५० ॥

Có lần trong rừng có một thợ săn tham lam, như hiện thân của tử thần đối với loài chim. Hắn giăng lưới, rải mồi khắp nơi để dụ dỗ rồi bắt chúng.

Verse 51

कुलिङ्गमिथुनं तत्र विचरत्समद‍ृश्यत । तयो: कुलिङ्गी सहसा लुब्धकेन प्रलोभिता ॥ ५१ ॥

Khi lang thang trong rừng, người thợ săn thấy một đôi chim kuliṅga. Trong hai con ấy, chim mái bỗng bị mồi nhử của thợ săn mê hoặc.

Verse 52

सासज्जत सिचस्तन्‍त्र्यां महिष्य: कालयन्त्रिता । कुलिङ्गस्तां तथापन्नां निरीक्ष्य भृशदु:खित: । स्‍नेहादकल्प: कृपण: कृपणां पर्यदेवयत् ॥ ५२ ॥

Nàng mắc vào dây lưới, như bị cỗ máy của Thời gian (định mệnh) trói buộc. Ôi các hoàng hậu của Suyajña, chim kuliṅga trống thấy vợ lâm nguy lớn thì vô cùng đau khổ; vì tình thương, không thể giải cứu, con chim khốn khổ ấy bắt đầu than khóc cho người vợ khốn khổ của mình.

Verse 53

अहो अकरुणो देव: स्त्रियाकरुणया विभु: । कृपणं मामनुशोचन्त्या दीनया किं करिष्यति ॥ ५३ ॥

Ôi, định mệnh sao quá tàn nhẫn! Đấng quyền năng ấy cũng chẳng thương xót người vợ đầy lòng trắc ẩn của ta. Nàng đang than khóc cho ta trong cảnh khốn cùng—định mệnh sẽ được lợi gì khi cướp đi con chim khốn khổ này?

Verse 54

कामं नयतु मां देव: किमर्धेनात्मनो हि मे । दीनेन जीवता दु:खमनेन विधुरायुषा ॥ ५४ ॥

Nếu định mệnh tàn nhẫn cướp đi vợ ta—người là nửa thân thể ta—sao không mang cả ta đi nữa? Sống trong khổ đau, thành kẻ góa vợ, như chỉ còn nửa mình, thì ích gì?

Verse 55

कथं त्वजातपक्षांस्तान् मातृहीनान् बिभर्म्यहम् । मन्दभाग्या: प्रतीक्षन्ते नीडे मे मातरं प्रजा: ॥ ५५ ॥

Ta làm sao nuôi nổi những chim non ấy, còn chưa mọc cánh mà đã mất mẹ? Bầy con bất hạnh của ta đang chờ mẹ trong tổ.

Verse 56

एवं कुलिङ्गं विलपन्तमारात् प्रियावियोगातुरमश्रुकण्ठम् । स एव तं शाकुनिक: शरेण विव्याध कालप्रहितो विलीन: ॥ ५६ ॥

Vì lìa xa bạn đời, chim kuliṅga than khóc, cổ nghẹn ngào và mắt đẫm lệ. Khi ấy, theo mệnh lệnh của thời gian, người thợ săn ẩn xa bắn mũi tên xuyên thân nó khiến nó chết.

Verse 57

एवं यूयमपश्यन्त्य आत्मापायमबुद्धय: । नैनं प्राप्स्यथ शोचन्त्य: पतिं वर्षशतैरपि ॥ ५७ ॥

Trong hình dạng một cậu bé, Diêm Vương nói: Các bà thật mê muội, than khóc mà không thấy cái chết của chính mình. Dẫu khóc hàng trăm năm cũng không thể khiến chồng sống lại; trong khi đó mạng sống các bà cũng sẽ cạn dần.

Verse 58

श्रीहिरण्यकशिपुरुवाच बाल एवं प्रवदति सर्वे विस्मितचेतस: । ज्ञातयो मेनिरे सर्वमनित्यमयथोत्थितम् ॥ ५८ ॥

Hiraṇyakaśipu nói: Khi cậu bé ấy giảng như vậy, mọi người đều kinh ngạc trước lời đạo lý. Họ hiểu rằng mọi sự vật hữu vi đều vô thường; sinh khởi rồi cũng hoại diệt.

Verse 59

यम एतदुपाख्याय तत्रैवान्तरधीयत । ज्ञातयोऽहि सुयज्ञस्य चक्रुर्यत्साम्परायिकम् ॥ ५९ ॥

Sau khi khuyên dạy như thế, Diêm Vương trong hình hài cậu bé liền biến mất ngay tại đó. Rồi thân quyến của vua Suyajña cử hành các nghi lễ tang và nghi thức hậu sự theo pháp.

Verse 60

अत: शोचत मा यूयं परं चात्मानमेव वा । क आत्मा क: परो वात्र स्वीय: पारक्य एव वा । स्वपराभिनिवेशेन विनाज्ञानेन देहिनाम् ॥ ६० ॥

Vì vậy, đừng sầu não vì sự mất đi của thân xác—dù là thân mình hay thân người khác. Chỉ do vô minh, chúng sinh mới phân biệt: “Ta là ai? Người kia là ai? Cái này của ta hay của người?”

Verse 61

श्रीनारद उवाच इति दैत्यपतेर्वाक्यं दितिराकर्ण्य सस्‍नुषा । पुत्रशोकं क्षणात्त्यक्त्वा तत्त्वे चित्तमधारयत् ॥ ६१ ॥

Thánh Nārada nói: Diti nghe lời của chúa tể loài A-tu-la cùng với con dâu. Bà lập tức buông nỗi đau mất con và an trú tâm vào tattva, chân lý của đời sống.