Adhyaya 14

Verse 1

श्रीयुधिष्ठिर उवाच गृहस्थ एतां पदवीं विधिना येन चाञ्जसा । यायाद्देवऋषे ब्रूहि माद‍ृशो गृहमूढधी: ॥ १ ॥

Vua Yudhiṣṭhira thưa: “Bạch đức Devarṣi, con là người tại gia, trí bị che bởi mê luyến gia đình. Xin Ngài chỉ dạy theo nghi quỹ Veda: làm sao chúng con có thể dễ dàng đạt đến giải thoát (mokṣa)?”

Verse 2

श्रीनारद उवाच गृहेष्ववस्थितो राजन्क्रिया: कुर्वन्यथोचिता: । वासुदेवार्पणं साक्षादुपासीत महामुनीन् ॥ २ ॥

Nārada Muni đáp: “Tâu Đại vương, người tại gia nên làm các bổn phận thích hợp để mưu sinh, nhưng đừng tự hưởng kết quả; hãy dâng trọn quả ấy trực tiếp lên Vāsudeva—Śrī Kṛṣṇa. Nhờ satsaṅga với các đại bhakta, con đường phụng thờ Vāsudeva sẽ được hiểu trọn vẹn.”

Verse 3

श‍ृण्वन्भगवतोऽभीक्ष्णमवतारकथामृतम् । श्रद्दधानो यथाकालमुपशान्तजनावृत: ॥ ३ ॥ सत्सङ्गाच्छनकै: सङ्गमात्मजायात्मजादिषु । विमुञ्चेन्मुच्यमानेषु स्वयं स्वप्नवदुत्थित: ॥ ४ ॥

Người tại gia nên ở giữa các bậc thánh hiền an tịnh và, đúng thời, với lòng tin kính, nghe đi nghe lại mật ngọt của các chuyện kể về những avatāra của Bhagavān. Nhờ satsaṅga, người ấy dần dần buông bỏ luyến ái đối với vợ con, như kẻ tỉnh dậy khỏi giấc mộng.

Verse 4

श‍ृण्वन्भगवतोऽभीक्ष्णमवतारकथामृतम् । श्रद्दधानो यथाकालमुपशान्तजनावृत: ॥ ३ ॥ सत्सङ्गाच्छनकै: सङ्गमात्मजायात्मजादिषु । विमुञ्चेन्मुच्यमानेषु स्वयं स्वप्नवदुत्थित: ॥ ४ ॥

Người tại gia nên ở giữa các bậc thánh hiền an tịnh và, đúng thời, với lòng tin kính, nghe đi nghe lại mật ngọt của các chuyện kể về những avatāra của Bhagavān. Nhờ satsaṅga, người ấy dần dần buông bỏ luyến ái đối với vợ con, như kẻ tỉnh dậy khỏi giấc mộng.

Verse 5

यावदर्थमुपासीनो देहे गेहे च पण्डित: । विरक्तो रक्तवत्तत्र नृलोके नरतां न्यसेत् ॥ ५ ॥

Trong khi làm việc chỉ vừa đủ để nuôi thân và giữ nhà, người thật sự có trí nên sống giữa nhân gian mà lòng không vướng mắc, dù bề ngoài có thể trông như rất gắn bó với việc gia đình.

Verse 6

ज्ञातय: पितरौ पुत्रा भ्रातर: सुहृदोऽपरे । यद्वदन्ति यदिच्छन्ति चानुमोदेत निर्मम: ॥ ६ ॥

Người trí nên sắp đặt đời sống thật giản dị. Nếu bạn bè, con cái, cha mẹ, anh em hay người khác góp ý, hãy ngoài mặt nói “vâng, được” nhưng trong lòng không chấp trước, quyết không dựng nên đời sống rườm rà khiến mục đích đời người không thành.

Verse 7

दिव्यं भौमं चान्तरीक्षं वित्तमच्युतनिर्मितम् । तत्सर्वमुपयुञ्जान एतत्कुर्यात्स्वतो बुध: ॥ ७ ॥

Của cải từ trời, từ đất và từ không trung đều do Acyuta—Đấng Tối Thượng—tạo ra. Người trí hãy dùng tất cả để nuôi dưỡng thân và sinh lực của mọi loài, và tự mình hành xử như vậy.

Verse 8

यावद् भ्र्रियेत जठरं तावत् स्वत्वं हि देहिनाम् । अधिकं योऽभिमन्येत स स्तेनो दण्डमर्हति ॥ ८ ॥

Con người chỉ có thể nhận quyền sở hữu chừng nào đủ để nuôi thân và giữ mạng. Ai xem nhiều hơn thế là “của tôi” thì là kẻ trộm, đáng chịu hình phạt theo luật của tự nhiên.

Verse 9

मृगोष्ट्रखरमर्काखुसरीसृप्खगमक्षिका: । आत्मन: पुत्रवत् पश्येत्तैरेषामन्तरं कियत् ॥ ९ ॥

Hãy nhìn nai, lạc đà, lừa, khỉ, chuột, rắn, chim và ruồi như chính con trai mình. Thật ra giữa trẻ nhỏ và những sinh linh vô tội ấy khác nhau được bao nhiêu?

Verse 10

त्रिवर्गं नातिकृच्छ्रेण भजेत गृहमेध्यपि । यथादेशं यथाकालं यावद्दैवोपपादितम् ॥ १० ॥

Dù là người tại gia, cũng chớ gắng sức quá mức vì dharma, artha và kama. Tùy nơi chốn và thời gian, hãy bằng lòng nuôi thân với những gì Chúa ban nhờ nỗ lực tối thiểu, và đừng dấn vào những việc làm hung bạo, cực đoan (ugra-karma).

Verse 11

आश्वाघान्तेऽवसायिभ्य: कामान्संविभजेद्यथा । अप्येकामात्मनो दारां नृणां स्वत्वग्रहो यत: ॥ ११ ॥

Ngay cả chó, kẻ sa ngã và những người bị coi là không thể chạm tới như caṇḍāla cũng phải được các gia chủ chia phần nuôi dưỡng với nhu yếu thích hợp. Ngay cả người vợ ở nhà mà mình gắn bó nhất cũng nên được dâng bằng tâm hiến cúng để tiếp đón khách và phục vụ mọi người.

Verse 12

जह्याद् यदर्थे स्वान्प्राणान्हन्याद्वा पितरं गुरुम् । तस्यां स्वत्वं स्‍त्रियां जह्याद्यस्तेन ह्यजितो जित: ॥ १२ ॥

Người ta coi vợ là của mình đến mức vì nàng mà tự sát hoặc giết kẻ khác, thậm chí giết cả cha mẹ hay thầy tâm linh. Vì vậy, nếu có thể từ bỏ ý niệm sở hữu đối với người vợ như thế, người ấy chinh phục được Bhagavān Ajita—Đấng không ai từng chinh phục.

Verse 13

कृमिविड्भस्मनिष्ठान्तं क्‍वेदं तुच्छं कलेवरम् । क्व‍ तदीयरतिर्भार्या क्व‍ायमात्मा नभश्छदि: ॥ १३ ॥

Suy xét đúng đắn, ta nên từ bỏ sự hấp dẫn đối với thân thể người vợ, vì thân ấy rốt cuộc sẽ biến thành côn trùng nhỏ, phân uế hoặc tro tàn. Thân thể nhỏ nhoi này có giá trị gì? Còn Đấng Tối Thượng, bao trùm như bầu trời, vĩ đại biết bao!

Verse 14

सिद्धैर्यज्ञावशिष्टार्थै: कल्पयेद् वृत्तिमात्मन: । शेषे स्वत्वं त्यजन्प्राज्ञ: पदवीं महतामियात् ॥ १४ ॥

Người trí nên mãn nguyện khi dùng prasāda—thức ăn đã dâng lên Chúa—hoặc sống bằng phần còn lại của các yajña như pañca-sūnā. Nhờ vậy, người ấy buông bỏ chấp thân và ý niệm sở hữu đối với thân, rồi vững vàng ở địa vị mahātmā.

Verse 15

देवानृषीन् नृभूतानि पितृनात्मानमन्वहम् । स्ववृत्त्यागतवित्तेन यजेत पुरुषं पृथक् ॥ १५ ॥

Mỗi ngày, với tài vật có được từ sinh kế chân chính, người ta nên cúng tế riêng cho chư thiên, các ṛṣi, con người, muôn loài, tổ tiên và cho chính bản thân. Nhờ vậy, người ấy thờ phụng Đấng Puruṣa Tối Thượng đang ngự trong tim của mọi hữu tình.

Verse 16

यर्ह्यात्मनोऽधिकाराद्या: सर्वा: स्युर्यज्ञसम्पद: । वैतानिकेन विधिना अग्निहोत्रादिना यजेत् ॥ १६ ॥

Khi của cải và tri thức nằm trong quyền mình và đủ để thành tựu tư lương tế lễ, người ấy nên theo śāstra mà cử hành các tế lễ Vaitānika như Agnihotra, dâng vật cúng vào lửa, và thờ phụng Bhagavān—Yajña-puruṣa, Đấng Chủ của mọi tế tự.

Verse 17

न ह्यग्निमुखतोऽयं वै भगवान्सर्वयज्ञभुक् । इज्येत हविषा राजन्यथा विप्रमुखे हुतै: ॥ १७ ॥

Bhagavān, Đấng thọ hưởng mọi yajña, tuy nhận các lễ vật dâng qua miệng lửa; nhưng, tâu Đại vương, Ngài còn mãn nguyện hơn khi thức ăn tinh sạch từ ngũ cốc và bơ sữa (ghee) được dâng lên qua miệng các brāhmaṇa xứng đáng.

Verse 18

तस्माद् ब्राह्मणदेवेषु मर्त्यादिषु यथार्हत: । तैस्तै: कामैर्यजस्वैनं क्षेत्रज्ञं ब्राह्मणाननु ॥ १८ ॥

Vì vậy, tâu Đại vương, trước hết hãy dâng prasāda lên các brāhmaṇa và chư thiên đúng theo phẩm vị; sau khi đã khoản đãi họ no đủ, hãy phân phát prasāda cho các loài hữu tình khác tùy khả năng. Như thế, qua các brāhmaṇa, ngài sẽ thờ phụng Kṣetrajña—Đấng Ngự trong mọi sinh linh.

Verse 19

कुर्यादपरपक्षीयं मासि प्रौष्ठपदे द्विज: । श्राद्धं पित्रोर्यथावित्तं तद्बन्धूनां च वित्तवान् ॥ १९ ॥

Một brāhmaṇa đủ giàu nên cử hành lễ śrāddha cho tổ tiên vào nửa tháng tối của tháng Bhādra, tùy theo tài lực; cũng vậy, trong nghi lễ mahālayā của tháng Āśvina, nên dâng cúng cho thân quyến của tổ tiên theo khả năng.

Verse 20

अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥

Nên cử hành lễ śrāddha vào các ngày saṅkrānti của Uttarāyaṇa và Dakṣiṇāyaṇa, vào các ngày viṣuva, trong yoga Vyatīpāta, vào ngày kṣaya (ba tithi hội tụ), khi có nguyệt thực hay nhật thực, vào tithi dvādaśī và khi gặp nakṣatra Śravaṇa. Cũng nên làm vào Akṣaya-tṛtīyā, vào navamī sáng của tháng Kārtika, vào bốn ngày aṣṭakā trong mùa hemanta và śiśira, vào saptamī sáng của tháng Māgha, khi Maghā trùng với ngày rằm, vào các ngày trăng tròn hay gần tròn (rākā và anumati) đi kèm các nakṣatra đặt tên tháng; vào dvādaśī khi đi kèm Anurādhā, Śravaṇa hoặc ba Uttara; vào ekādaśī khi đi kèm ba Uttara; và sau cùng, vào ngày đi kèm sao sinh (janma-nakṣatra) của mình hoặc sao Śravaṇa.

Verse 21

अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥

Nên cử hành lễ śrāddha vào Makara và Karkaṭa-saṅkrānti, vào Meṣa và Tulā-viṣuva, trong yoga Vyatīpāta, lúc cuối ngày, khi ba tithi hội tụ, khi nhật/nguyệt thực, vào Dvādaśī và khi ở sao Śravaṇa.

Verse 22

अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥

Nên làm śrāddha vào ngày Akṣaya-tṛtīyā, vào Kārtika (nửa sáng) ngày thứ chín, vào bốn aṣṭakā của mùa hemanta và śiśira, vào Māgha (nửa sáng) ngày thứ bảy, khi sao Maghā hợp với ngày rằm, vào các ngày rằm Rākā và Anumatī, và cả những tithi đi cùng các nakṣatra dùng để đặt tên các tháng.

Verse 23

अयने विषुवे कुर्याद् व्यतीपाते दिनक्षये । चन्द्रादित्योपरागे च द्वादश्यां श्रवणेषु च ॥ २० ॥ तृतीयायां शुक्लपक्षे नवम्यामथ कार्तिके । चतसृष्वप्यष्टकासु हेमन्ते शिशिरे तथा ॥ २१ ॥ माघे च सितसप्तम्यां मघाराकासमागमे । राकया चानुमत्या च मासर्क्षाणि युतान्यपि ॥ २२ ॥ द्वादश्यामनुराधा स्याच्छ्रवणस्तिस्र उत्तरा: । तिसृष्वेकादशी वासु जन्मर्क्षश्रोणयोगूयुक् ॥ २३ ॥

Nên làm śrāddha vào Dvādaśī khi đi cùng Anurādhā, Śravaṇa hoặc ba sao Uttara; và cũng vào Ekādaśī khi đi cùng ba sao Uttara. Sau cùng, cũng nên làm vào ngày hợp với sao sinh (janma-nakṣatra) của mình hoặc với sao Śravaṇa.

Verse 24

त एते श्रेयस: काला नृणां श्रेयोविवर्धना: । कुर्यात्सर्वात्मनैतेषु श्रेयोऽमोघं तदायुष: ॥ २४ ॥

Tất cả những thời điểm theo mùa ấy đều vô cùng cát tường cho loài người, làm tăng trưởng điều lành. Vào những lúc ấy, hãy hết lòng làm các việc thiện, vì trong đời sống ngắn ngủi, thành quả ấy vẫn không hề uổng phí.

Verse 25

एषु स्‍नानं जपो होमो व्रतं देवद्विजार्चनम् । पितृदेवनृभूतेभ्यो यद्दत्तं तद्ध्यनश्वरम् ॥ २५ ॥

Trong những thời kỳ ấy, nếu tắm ở sông Hằng, Yamunā hay thánh địa khác; trì tụng (japa), cúng lửa (homa), giữ giới nguyện (vrata); và thờ phụng Đấng Tối Thượng, các brāhmaṇa, tổ tiên, chư thiên cùng mọi loài hữu tình, thì mọi bố thí đều cho quả lợi bền lâu, không hoại mất.

Verse 26

संस्कारकालो जायाया अपत्यस्यात्मनस्तथा । प्रेतसंस्था मृताहश्च कर्मण्यभ्युदये नृप ॥ २६ ॥

Hỡi vua Yudhiṣṭhira, vào thời điểm cử hành các lễ saṁskāra cho bản thân, cho vợ hay cho con, cũng như trong tang lễ và lễ śrāddha hằng năm, người ta nên thực hiện đúng nghi thức các việc lành đã nói ở trên để phước quả của nghiệp thiện được tăng trưởng.

Verse 27

अथ देशान्प्रवक्ष्यामि धर्मादिश्रेयआवहान् । स वै पुण्यतमो देश: सत्पात्रं यत्र लभ्यते ॥ २७ ॥ बिम्बं भगवतो यत्र सर्वमेतच्चराचरम् । यत्र ह ब्राह्मणकुलं तपोविद्यादयान्वितम् ॥ २८ ॥

Nārada Muni tiếp lời: Nay ta sẽ nói về những nơi mà việc hành trì dharma được thành tựu tốt đẹp. Nơi nào có một Vaiṣṇava xứng đáng, nơi ấy là chốn phước lành bậc nhất. Nơi nào có thánh tượng của Bhagavān được an vị, và nơi nào có dòng Bà-la-môn đầy đủ khổ hạnh, học vấn và lòng từ, nơi ấy thật tối thắng và cát tường.

Verse 28

अथ देशान्प्रवक्ष्यामि धर्मादिश्रेयआवहान् । स वै पुण्यतमो देश: सत्पात्रं यत्र लभ्यते ॥ २७ ॥ बिम्बं भगवतो यत्र सर्वमेतच्चराचरम् । यत्र ह ब्राह्मणकुलं तपोविद्यादयान्वितम् ॥ २८ ॥

Nārada Muni tiếp lời: Nay ta sẽ nói về những nơi mà việc hành trì dharma được thành tựu tốt đẹp. Nơi nào có một Vaiṣṇava xứng đáng, nơi ấy là chốn phước lành bậc nhất. Nơi nào có thánh tượng của Bhagavān được an vị, và nơi nào có dòng Bà-la-môn đầy đủ khổ hạnh, học vấn và lòng từ, nơi ấy thật tối thắng và cát tường.

Verse 29

यत्र यत्र हरेरर्चा स देश: श्रेयसां पदम् । यत्र गङ्गादयो नद्य: पुराणेषु च विश्रुता: ॥ २९ ॥

Bất cứ nơi nào có sự thờ phụng (arcā) Hari đúng nghi lễ, nơi ấy là chốn đặt chân của mọi điều lành. Và nơi nào có các dòng sông thiêng như Gaṅgā v.v., nổi danh trong các Purāṇa, chảy qua, thì mọi việc tu tập tâm linh làm tại đó chắc chắn đem lại đại phúc quả.

Verse 30

सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥

Các hồ thiêng như Puṣkara, cùng những thánh địa nơi bậc hiền thánh cư trú—Kurukṣetra, Gayā-śiras, Prayāga, Pulahāśrama, Naimiṣāraṇya, bờ sông Phālgu, Setu, Prabhāsa, Kuśasthalī (Dvārakā), Vārāṇasī, Madhu-purī (Mathurā), Pampā, Bindu-sarovara, Nārāyaṇāśrama (Badarikāśrama), bờ sông Nandā, các nơi Sītā-Rāma từng nương náu, và các dãy núi Mahendra, Malaya—tất cả đều là chốn cực kỳ thánh thiện. Người cầu tiến bộ tâm linh nên thường xuyên đến những nơi có sự thờ phụng Hari; dharma làm tại đó cho quả báo gấp ngàn lần.

Verse 31

सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥

Những hồ thiêng như Puṣkara và các thánh địa nơi bậc hiền thánh cư trú—Kurukṣetra, Gayā, Prayāga, Pulahāśrama; Naimiṣāraṇya, bờ sông Phālgu, Setubandha, Prabhāsa, Kuśasthalī (Dvārakā), Vārāṇasī, Madhupurī (Mathurā), Pampā, Bindu-sarovara, Nārāyaṇāśrama (Badarī), bờ sông Nandā, những nơi Śrī Rāma và Mẹ Sītā nương náu như Citrakūṭa, cùng các dãy núi Mahendra và Malaya—tất cả đều là miền cực kỳ thanh tịnh. Cũng vậy, nơi nào có sự thờ phụng Thượng Chủ Hari (Rādhā-Kṛṣṇa), người cầu tiến bộ tâm linh nên thường xuyên hành hương và phụng sự; pháp hạnh làm tại đó cho quả báo gấp ngàn lần.

Verse 32

सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥

Tại các hồ tirtha như Puṣkara, và tại Kurukṣetra, Gayā, Prayāga, Pulahāśrama, Naimiṣāraṇya, bờ Phālgu, Setubandha, Prabhāsa, Kuśasthalī (Dvārakā), Vārāṇasī, Madhupurī (Mathurā), Pampā, Bindu-sarovara, Nārāyaṇāśrama (Badarī), bờ Nandā, các đạo tràng của Sītā–Rāma như Citrakūṭa, cùng vùng núi Mahendra và Malaya—tất cả đều là thánh địa tối thượng. Nơi nào có arcanā thờ Hari (Rādhā-Kṛṣṇa), người cầu thiện lành tâm linh nên thường xuyên đến lễ bái; pháp hạnh làm tại đó cho quả báo ngàn lần.

Verse 33

सरांसि पुष्करादीनि क्षेत्राण्यर्हाश्रितान्युत । कुरुक्षेत्रं गयशिर: प्रयाग: पुलहाश्रम: ॥ ३० ॥ नैमिषं फाल्गुनं सेतु: प्रभासोऽथ कुशस्थली । वाराणसी मधुपुरी पम्पा बिन्दुसरस्तथा ॥ ३१ ॥ नारायणाश्रमो नन्दा सीतारामाश्रमादय: । सर्वे कुलाचला राजन्महेन्द्रमलयादय: ॥ ३२ ॥ एते पुण्यतमा देशा हरेरर्चाश्रिताश्च ये । एतान्देशान्निषेवेत श्रेयस्कामो ह्यभीक्ष्णश: । धर्मो ह्यत्रेहित: पुंसां सहस्राधिफलोदय: ॥ ३३ ॥

Tâu Đại vương, mọi miền ấy—hồ tirtha, thánh địa, núi non và đạo tràng—đều là nơi cực kỳ thanh tịnh, nhất là nơi có arcanā thờ Hari hoặc có bậc thánh hiền cư trú. Người cầu śreyas (lợi ích tối thượng) nên thường xuyên hành hương và phụng sự; vì pháp hạnh làm tại đó cho quả báo gấp ngàn lần so với nơi khác.

Verse 34

पात्रं त्वत्र निरुक्तं वै कविभि: पात्रवित्तमै: । हरिरेवैक उर्वीश यन्मयं वै चराचरम् ॥ ३४ ॥

Hỡi bậc quân vương của cõi đất, các bậc hiền triết am tường về ‘người xứng đáng thọ nhận’ đã quyết định rằng: chỉ duy nhất Bhagavān Hari, Śrī Kṛṣṇa—nơi nương tựa của mọi loài động và bất động, và là nguồn phát sinh của muôn vật—mới là bậc thọ nhận tối thượng; vì thế mọi sự cúng dường nên dâng lên Ngài.

Verse 35

देवर्ष्यर्हत्सु वै सत्सु तत्र ब्रह्मात्मजादिषु । राजन्यदग्रपूजायां मत: पात्रतयाच्युत: ॥ ३५ ॥

Hỡi Vua Yudhiṣṭhira, trong lễ tế Rājasūya của ngài có chư thiên, các devarṣi, nhiều bậc thánh hiền, thậm chí bốn người con của Brahmā cũng hiện diện; nhưng khi nêu câu hỏi ‘ai phải được tôn thờ trước hết’, mọi người đều quyết định rằng Acyuta, Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, là bậc xứng đáng nhất cho sự tôn kính đầu tiên.

Verse 36

जीवराशिभिराकीर्ण अण्डकोशाङ्‌घ्रिपो महान् । तन्मूलत्वादच्युतेज्या सर्वजीवात्मतर्पणम् ॥ ३६ ॥

Vũ trụ đầy ắp muôn loài hữu tình này như một cây lớn, mà gốc rễ chính là Đấng Tối Thượng Acyuta, Śrī Kṛṣṇa. Vì thế, chỉ cần thờ phụng Kṛṣṇa là đã thờ phụng và làm thỏa lòng mọi sinh linh.

Verse 37

पुराण्यनेन सृष्टानि नृतिर्यगृषिदेवता: । शेते जीवेन रूपेण पुरेषु पुरुषो ह्यसौ ॥ ३७ ॥

Đấng Tối Thượng đã tạo ra vô số nơi cư trú như thân thể của loài người, thú vật, chim muông, các bậc hiền triết và chư thiên. Trong mọi hình thể ấy, Ngài ngự cùng linh hồn với tư cách Paramātmā; vì vậy Ngài được gọi là puruṣāvatāra.

Verse 38

तेष्वेव भगवान् राजंस्तारतम्येन वर्तते । तस्मात्पात्रं हि पुरुषो यावानात्मा यथेयते ॥ ३८ ॥

Hỡi vua Yudhiṣṭhira, trong mỗi thân thể, Paramātmā ban trí tuệ cho linh hồn tùy theo khả năng thấu hiểu của người ấy. Vì vậy Ngài là bậc chủ tể trong thân. Ngài hiển lộ cho linh hồn theo mức phát triển về tri thức, khổ hạnh, sám hối, v.v.

Verse 39

द‍ृष्ट्वा तेषां मिथो नृणामवज्ञानात्मतां नृप । त्रेतादिषु हरेरर्चा क्रियायै कविभि: कृता ॥ ३९ ॥

Hỡi đức vua, khi các bậc hiền triết thấy con người đối xử khinh mạn lẫn nhau vào đầu thời Tretā-yuga, họ đã thiết lập việc thờ phụng Thần tượng của Hari trong đền, với đầy đủ nghi lễ và phẩm vật.

Verse 40

ततोऽर्चायां हरिं केचित् संश्रद्धाय सपर्यया । उपासत उपास्तापि नार्थदा पुरुषद्विषाम् ॥ ४० ॥

Đôi khi một người mới tu với lòng tin dâng đủ phẩm vật và thờ phụng Hari trong hình tượng Thần linh. Nhưng vì ganh ghét các bhakta Viṣṇu chân chính, nên Chúa không bao giờ hài lòng với sự phụng sự bhakti của người ấy.

Verse 41

पुरुषेष्वपि राजेन्द्र सुपात्रं ब्राह्मणं विदु: । तपसा विद्यया तुष्टय‍ा धत्ते वेदं हरेस्तनुम् ॥ ४१ ॥

Hỡi Rajendra, trong mọi người, vị Bà-la-môn xứng đáng được xem là bậc thượng hạng; nhờ khổ hạnh, học Veda và tâm mãn túc, vị ấy nâng giữ Veda như chính thân thể của Śrī Hari.

Verse 42

नन्वस्य ब्राह्मणा राजन्कृष्णस्य जगदात्मन: । पुनन्त: पादरजसा त्रिलोकीं दैवतं महत् ॥ ४२ ॥

Hỡi bậc quân vương, các Bà-la-môn này thuộc về Śrī Kṛṣṇa, Đấng là Linh hồn của vũ trụ; nhờ bụi từ chân sen của họ, ba cõi được thanh tịnh, nên họ như bậc thần linh vĩ đại và ngay cả Kṛṣṇa cũng tôn kính.