Adhyaya 40

Verse 1

श्रीअक्रूर उवाच नतोऽस्म्यहं त्वाखिलहेतुहेतुं नारायणं पूरुषमाद्यमव्ययम् । यन्नाभिजातादरविन्दकोषाद् ब्रह्माविरासीद् यत एष लोक: ॥ १ ॥

Śrī Akrūra thưa: Con xin đảnh lễ Ngài, nguyên nhân của mọi nguyên nhân, Nārāyaṇa, Đấng Tối Thượng nguyên sơ và bất hoại. Từ đài sen sinh ra nơi rốn Ngài, Brahmā xuất hiện, và nhờ Ngài ấy mà vũ trụ này được hiển lộ.

Verse 2

भूस्तोयमग्नि: पवनं खमादि- र्महानजादिर्मन इन्द्रियाणि । सर्वेन्द्रियार्था विबुधाश्च सर्वे ये हेतवस्ते जगतोऽङ्गभूता: ॥ २ ॥

Đất, nước, lửa, gió, hư không cùng nguồn của nó là ngã chấp; mahat-tattva, tổng thể prakṛti và nguồn của nó là sự triển khai puruṣa của Thượng Đế; rồi tâm, các căn, các đối tượng của căn và các thần chủ quản của căn—tất cả những nhân duyên của sự hiển lộ vũ trụ đều sinh từ các chi phần của thân thể siêu việt của Ngài.

Verse 3

नैते स्वरूपं विदुरात्मनस्ते ह्यजादयोऽनात्मतया गृहीता: । अजोऽनुबद्ध: स गुणैरजाया गुणात् परं वेद न ते स्वरूपम् ॥ ३ ॥

Prakṛti tổng thể và các yếu tố tạo dựng khác không thể biết Ngài đúng như Ngài là, vì chúng hiển lộ trong cõi vật chất vô tri. Dẫu Ngài vượt ngoài các guṇa, ngay cả Brahmā—vốn bị ràng buộc bởi các guṇa của prakṛti—cũng không nhận ra bản thể chân thật của Ngài.

Verse 4

त्वां योगिनो यजन्त्यद्धा महापुरुषमीश्वरम् । साध्यात्मं साधिभूतं च साधिदैवं च साधव: ॥ ४ ॥

Các hành giả yoga thanh tịnh thờ phụng Ngài như Mahāpuruṣa, Đấng Tối Thượng, bằng cách quán niệm Ngài trong ba phương diện: adhyātma, adhibhūta và adhidaiva.

Verse 5

त्रय्या च विद्यया केचित्त्वां वै वैतानिका द्विजा: । यजन्ते विततैर्यज्ञैर्नाना रूपामराख्यया ॥ ५ ॥

Một số brāhmaṇa vaitānika, giữ nghi thức ba ngọn lửa, dùng thần chú của ba Veda và cử hành các tế lễ lửa long trọng để thờ phụng Ngài qua các chư thiên mang nhiều danh và nhiều dạng.

Verse 6

एके त्वाखिलकर्माणि सन्न्यस्योपशमं गता: । ज्ञानिनो ज्ञानयज्ञेन यजन्ति ज्ञानविग्रहम् ॥ ६ ॥

Có người từ bỏ mọi hành động thế tục, an trú trong tịch tĩnh; các bậc trí ấy cúng dường Ngài bằng “jñāna-yajña”, vì Ngài là hình thể nguyên sơ của mọi tri thức.

Verse 7

अन्ये च संस्कृतात्मानो विधिनाभिहितेन ते । यजन्ति त्वन्मयास्त्वां वै बहुमूर्त्येकमूर्तिकम् ॥ ७ ॥

Lại có những người trí tuệ thanh tịnh, theo đúng pháp tắc Vaiṣṇava do chính Ngài ban bố; họ hòa tâm vào Ngài và thờ phụng Ngài như một Đấng Tối Thượng duy nhất hiển lộ trong nhiều hình tướng.

Verse 8

त्वामेवान्ये शिवोक्तेन मार्गेण शिवरूपिणम् । बह्वाचार्यविभेदेन भगवन्तम् उपासते ॥ ८ ॥

Lại có người thờ phụng Ngài—hỡi Bhagavān—trong hình tướng Śiva; họ theo con đường do Śiva chỉ dạy và được nhiều ācārya diễn giải theo những cách khác nhau.

Verse 9

सर्व एव यजन्ति त्वां सर्वदेवमयेश्वरम् । येऽप्यन्यदेवताभक्ता यद्यप्यन्यधिय: प्रभो ॥ ९ ॥

Lạy Chúa tể! Thật ra mọi người đều thờ phụng Ngài, Đấng Tối Thượng bao hàm mọi chư thiên. Ngay cả những ai sùng bái thần khác cũng kỳ thực đang thờ Ngài mà thôi.

Verse 10

यथाद्रिप्रभवा नद्य: पर्जन्यापूरिता: प्रभो । विशन्ति सर्वत: सिन्धुं तद्वत्त्वां गतयोऽन्तत: ॥ १० ॥

Lạy Chúa tể! Như các con sông sinh từ núi, đầy nước mưa, từ mọi phía đổ về biển cả, cũng vậy mọi nẻo đường rốt cuộc đều quy về Ngài.

Verse 11

सत्त्वं रजस्तम इति भवत: प्रकृतेर्गुणा: । तेषु हि प्राकृता: प्रोता आब्रह्मस्थावरादय: ॥ ११ ॥

Sattva, rajas và tamas là các guna của prakriti nơi Ngài. Tất cả chúng sinh bị ràng buộc, từ Brahmā cho đến loài bất động, đều mắc kẹt trong các guna ấy.

Verse 12

तुभ्यं नमस्ते त्वविषक्तद‍ृष्टये सर्वात्मने सर्वधियां च साक्षिणे । गुणप्रवाहोऽयमविद्यया कृत: प्रवर्तते देवनृतिर्यगात्मसु ॥ १२ ॥

Con kính lễ Ngài, Đấng nhìn muôn loài với cái thấy vô tư, là Tối Linh của tất cả và là chứng tri của mọi tâm niệm. Dòng chảy các guna do vô minh tạo ra cuồn cuộn vận hành trong những hữu tình mang thân phận chư thiên, loài người và muôn thú.

Verse 13

अग्निर्मुखं तेऽवनिरङ्‍‍‍‍‍घ्रिरीक्षणं सूर्यो नभो नाभिरथो दिश: श्रुति: । द्यौ: कं सुरेन्द्रास्तव बाहवोऽर्णवा: कुक्षिर्मरुत् प्राणबलं प्रकल्पितम् ॥ १३ ॥ रोमाणि वृक्षौषधय: शिरोरुहा मेघा: परस्यास्थिनखानि तेऽद्रय: । निमेषणं रात्र्यहनी प्रजापति- र्मेढ्रस्तु वृष्टिस्तव वीर्यमिष्यते ॥ १४ ॥

Lửa là gương mặt Ngài, đất là bàn chân, mặt trời là con mắt, và bầu trời là rốn. Các phương là thính giác của Ngài, chư thiên đứng đầu là cánh tay, và đại dương là bụng. Cõi trời là đầu, gió là hơi thở sinh lực và sức mạnh. Cây cối và dược thảo là lông trên thân, mây là tóc, và núi non là xương cùng móng của Đấng Tối Cao. Sự luân chuyển ngày đêm là cái chớp mắt của Ngài; Prajāpati là cơ quan sinh dục, và mưa được nói là tinh lực của Ngài.

Verse 14

अग्निर्मुखं तेऽवनिरङ्‍‍‍‍‍घ्रिरीक्षणं सूर्यो नभो नाभिरथो दिश: श्रुति: । द्यौ: कं सुरेन्द्रास्तव बाहवोऽर्णवा: कुक्षिर्मरुत् प्राणबलं प्रकल्पितम् ॥ १३ ॥ रोमाणि वृक्षौषधय: शिरोरुहा मेघा: परस्यास्थिनखानि तेऽद्रय: । निमेषणं रात्र्यहनी प्रजापति- र्मेढ्रस्तु वृष्टिस्तव वीर्यमिष्यते ॥ १४ ॥

Lửa là dung nhan của Ngài, đất là đôi chân, mặt trời là con mắt, và bầu trời là rốn của Ngài. Các phương là thính giác của Ngài, chư thiên chủ quản là đôi tay, và đại dương là bụng của Ngài. Cõi trời là đầu của Ngài, gió là prāṇa và sức lực. Cây cối và thảo dược là lông trên thân, mây là tóc trên đầu, núi là xương và móng. Ngày-đêm là cái chớp mắt của Ngài; Prajāpati là cơ quan sinh dục, và mưa là tinh lực/giống thiêng của Ngài.

Verse 15

त्वय्यव्ययात्मन् पुरुषे प्रकल्पिता लोका: सपाला बहुजीवसङ्कुला: । यथा जले सञ्जिहते जलौकसो- ऽप्युदुम्बरे वा मशका मनोमये ॥ १५ ॥

Hỡi Puruṣa, Đấng Tự Ngã bất tận! Mọi thế giới cùng các thần hộ trì và vô số sinh linh, đều được an lập và phát sinh trong chính Ngài. Chúng vận hành trong Ngài—nền tảng của tâm và các căn—như loài thủy tộc bơi trong biển cả, hay côn trùng li ti ẩn trong quả udumbara.

Verse 16

यानि यानीह रूपाणि क्रीडनार्थं बिभर्षि हि । तैरामृष्टशुचो लोका मुदा गायन्ति ते यश: ॥ १६ ॥

Vì niềm vui của līlā, Ngài hiển lộ nhiều hình tướng trong thế gian. Được chạm bởi các hóa thân ấy, nỗi khổ và uế trược của chúng sinh được gột sạch; họ hân hoan ca tụng vinh quang của Ngài.

Verse 17

नम: कारणमत्स्याय प्रलयाब्धिचराय च । हयशीर्ष्णे नमस्तुभ्यं मधुकैटभमृत्यवे ॥ १७ ॥ अकूपाराय बृहते नमो मन्दरधारिणे । क्षित्युद्धारविहाराय नम: शूकरमूर्तये ॥ १८ ॥

Con kính lễ Đức Matsya, nguyên nhân của tạo hóa, Đấng bơi trong đại dương của thời đại hủy diệt. Con kính lễ Hayagrīva (Hayashīrṣa), Đấng diệt Madhu và Kaiṭabha. Con kính lễ Kūrma vĩ đại, Đấng nâng đỡ núi Mandara. Con kính lễ Varāha, hình tướng heo rừng, Đấng hoan hỷ trong līlā nâng trái đất lên.

Verse 18

नम: कारणमत्स्याय प्रलयाब्धिचराय च । हयशीर्ष्णे नमस्तुभ्यं मधुकैटभमृत्यवे ॥ १७ ॥ अकूपाराय बृहते नमो मन्दरधारिणे । क्षित्युद्धारविहाराय नम: शूकरमूर्तये ॥ १८ ॥

Con kính lễ Đức Matsya, nguyên nhân của tạo hóa, Đấng bơi trong đại dương của thời đại hủy diệt. Con kính lễ Hayagrīva (Hayashīrṣa), Đấng diệt Madhu và Kaiṭabha. Con kính lễ Kūrma vĩ đại, Đấng nâng đỡ núi Mandara. Con kính lễ Varāha, hình tướng heo rừng, Đấng hoan hỷ trong līlā nâng trái đất lên.

Verse 19

नमस्तेऽद्भ‍ुतसिंहाय साधुलोकभयापह । वामनाय नमस्तुभ्यं क्रान्तत्रिभुवनाय च ॥ १९ ॥

Kính lễ Ngài Nṛsiṁha, sư tử kỳ diệu, Đấng xua tan sợ hãi của các thánh-bhakta; và kính lễ Ngài Vāmana, Đấng đã sải bước bao trùm ba cõi.

Verse 20

नमो भृगुणां पतये द‍ृप्तक्षत्रवनच्छिदे । नमस्ते रघुवर्याय रावणान्तकराय च ॥ २० ॥

Kính lễ Ngài, Chúa tể dòng Bhṛgu, Đấng chặt đứt rừng kiêu mạn của hàng vương tộc (Paraśurāma); và kính lễ Śrī Rāma, bậc tối thượng của dòng Raghu, Đấng kết liễu Rāvaṇa.

Verse 21

नमस्ते वासुदेवाय नम: सङ्कर्षणाय च । प्रद्युम्नायनिरुद्धाय सात्वतां पतये नम: ॥ २१ ॥

Kính lễ Vāsudeva; kính lễ Saṅkarṣaṇa; kính lễ Pradyumna và Aniruddha; kính lễ Đấng Chủ tể của các Sātvata.

Verse 22

नमो बुद्धाय शुद्धाय दैत्यदानवमोहिने । म्‍लेच्छप्रायक्षत्रहन्त्रे नमस्ते कल्किरूपिणे ॥ २२ ॥

Kính lễ Ngài trong hình tướng Phật thanh tịnh, vô nhiễm, Đấng sẽ làm mê hoặc bọn Daitya và Dānava; và kính lễ Ngài trong hình tướng Kalki, Đấng diệt trừ những kṣatriya giống mleccha—kẻ ăn thịt giả danh làm vua.

Verse 23

भगवन् जीवलोकोऽयं मोहितस्तव मायया । अहं ममेत्यसद्ग्राहो भ्राम्यते कर्मवर्त्मसु ॥ २३ ॥

Lạy Bhagavān, chúng sinh trong thế gian này bị māyā của Ngài làm mê muội. Nắm chặt ý niệm hư vọng “tôi” và “của tôi”, họ phải lang thang trên các nẻo đường nghiệp báo.

Verse 24

अहं चात्मात्मजागारदारार्थस्वजनादिषु । भ्रमामि स्वप्नकल्पेषु मूढ: सत्यधिया विभो ॥ २४ ॥

Lạy Đấng Toàn Năng, con cũng mê lầm, tưởng thân thể, con cái, nhà cửa, vợ, của cải và quyến thuộc là thật, trong khi tất cả chỉ như giấc mộng.

Verse 25

अनित्यानात्मदु:खेषु विपर्ययमतिर्ह्यहम् । द्वन्द्वारामस्तमोविष्टो न जाने त्वात्मन: प्रियम् ॥ २५ ॥

Con đã lầm tưởng cái tạm bợ là vĩnh cửu, thân xác là bản ngã, và nguyên nhân khổ đau là nguồn vui; say mê các đối đãi thế gian, bị vô minh che phủ, nên con không nhận ra Ngài là đối tượng chân thật của tình yêu con.

Verse 26

यथाबुधो जलं हित्वा प्रतिच्छन्नं तदुद्भ‍वै: । अभ्येति मृगतृष्णां वै तद्वत्त्वाहं पराङ्‌मुख: ॥ २६ ॥

Như kẻ ngu bỏ qua nguồn nước bị cây cỏ che phủ mà chạy theo ảo ảnh, con cũng đã quay lưng với Ngài.

Verse 27

नोत्सहेऽहं कृपणधी: कामकर्महतं मन: । रोद्धुं प्रमाथिभिश्चाक्षैर्ह्रियमाणमितस्तत: ॥ २७ ॥

Trí tuệ con quá yếu ớt; con không đủ sức kềm giữ tâm trí bị dục vọng và hành động khuấy động, luôn bị các giác quan cứng đầu kéo lôi khắp nơi.

Verse 28

सोऽहं तवाङ्‌घ्र्युपगतोऽस्म्यसतां दुरापं तच्चाप्यहं भवदनुग्रह ईश मन्ये । पुंसो भवेद् यर्हि संसरणापवर्ग- स्त्वय्यब्जनाभ सदुपासनया मति: स्यात् ॥ २८ ॥

Vì đã sa ngã như thế, con đến nương tựa nơi bàn chân Ngài, lạy Chúa Tể; bởi điều mà kẻ ô uế khó đạt, con vẫn tin có thể nhờ ân huệ của Ngài. Lạy Đấng Rốn Sen, chỉ khi đời sống luân hồi vật chất chấm dứt, người ta mới khởi tâm hướng về Ngài nhờ sự phụng sự chân chính đối với các bhakta thanh tịnh.

Verse 29

नमो विज्ञानमात्राय सर्वप्रत्ययहेतवे । पुरुषेशप्रधानाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये ॥ २९ ॥

Kính lễ Đấng Parabrahman, Chân Lý Tối Thượng với năng lực vô hạn—Ngài là hiện thân của tri thức siêu việt thanh tịnh, là nguồn của mọi nhận thức, và là Đấng chủ tể các lực của tự nhiên chi phối chúng sinh.

Verse 30

नमस्ते वासुदेवाय सर्वभूतक्षयाय च । हृषीकेश नमस्तुभ्यं प्रपन्नं पाहि मां प्रभो ॥ ३० ॥

Kính lễ Ngài, con của Vasudeva; muôn loài đều nương tựa và cư ngụ trong Ngài. Ôi Hṛṣīkeśa, con lại kính lễ Ngài. Lạy Chúa tể, con đã quy phục—xin che chở cho con.