Adhyaya 3

Verse 1

श्रीबादरायणिरुवाच एवं व्यवसितो बुद्ध्या समाधाय मनो हृदि । जजाप परमं जाप्यं प्राग्जन्मन्यनुशिक्षितम् ॥ १ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī tiếp lời: Sau khi đã quyết định như vậy, Gajendra dùng trí tuệ vững chắc an trú tâm trong trái tim, rồi tụng niệm thần chú japa tối thượng mà ông đã được dạy trong kiếp trước.

Verse 2

श्रीगजेन्द्र उवाच ॐ नमो भगवते तस्मै यत एतच्चिदात्मकम् । पुरुषायादिबीजाय परेशायाभिधीमहि ॥ २ ॥

Gajendra thưa: Oṁ namo bhagavate. Con kính lễ Đấng Purusha Tối Thượng; nhờ Ngài mà thân vật chất này hoạt động vì có linh thức. Ngài là hạt giống nguyên sơ, là Parameśvara, được Brahmā và Śiva tôn thờ, và ngự trong tim mọi sinh linh. Xin cho con thiền niệm về Ngài.

Verse 3

यस्मिन्निदं यतश्चेदं येनेदं य इदं स्वयम् । योऽस्मात् परस्माच्च परस्तं प्रपद्ये स्वयम्भुवम् ॥ ३ ॥

Trong Ngài, vũ trụ này nương tựa; từ Ngài nó sinh khởi; bởi Ngài nó được nâng giữ; và chính Ngài là tất cả—nhưng Ngài vẫn siêu việt cả nhân lẫn quả. Con xin quy phục Đấng Tối Thượng, Đấng tự mãn viên toàn.

Verse 4

य: स्वात्मनीदं निजमाययार्पितं क्‍वचिद् विभातं क्‍व च तत् तिरोहितम् । अविद्धद‍ृक् साक्ष्युभयं तदीक्षते स आत्ममूलोऽवतु मां परात्पर: ॥ ४ ॥

Đấng Tối Thượng, bằng năng lực māyā của chính Ngài, khi thì làm vũ trụ này hiển lộ, khi thì khiến nó ẩn mất. Ngài là nhân tối thượng và quả tối thượng, là người quan sát và chứng tri trong mọi cảnh huống, siêu việt tất cả. Xin Ngài che chở cho con.

Verse 5

कालेन पञ्चत्वमितेषु कृत्स्‍नशो लोकेषु पालेषु च सर्वहेतुषु । तमस्तदासीद् गहनं गभीरं यस्तस्य पारेऽभिविराजते विभु: ॥ ५ ॥

Đến kỳ thời gian, khi mọi biểu hiện nhân và quả của vũ trụ—kể cả các cõi và các vị hộ trì—đều bị tiêu diệt và tan vào năm đại, thì chỉ còn bóng tối dày đặc sâu thẳm. Nhưng vượt lên trên bóng tối ấy, Đấng Tối Thượng rực sáng. Con xin nương nơi chân sen của Ngài.

Verse 6

न यस्य देवा ऋषय: पदं विदु- र्जन्तु: पुन: कोऽर्हति गन्तुमीरितुम् । यथा नटस्याकृतिभिर्विचेष्टतो दुरत्ययानुक्रमण: स मावतु ॥ ६ ॥

Ngay cả chư thiên và các đại hiền triết cũng không biết được địa vị và tướng trạng của Ngài, huống chi những kẻ ngu độn như loài vật có thể hiểu hay nói ra? Như diễn viên trên sân khấu khoác y phục lộng lẫy và múa nhiều động tác khiến khán giả khó thấu, cũng vậy, dấu chân của Nghệ Sĩ Tối Thượng thật khó vượt qua. Xin Ngài che chở cho con.

Verse 7

दिद‍ृक्षवो यस्य पदं सुमङ्गलं विमुक्तसङ्गा मुनय: सुसाधव: । चरन्त्यलोकव्रतमव्रणं वने भूतात्मभूता: सुहृद: स मे गति: ॥ ७ ॥

Những bậc xuất ly và đại hiền triết, không vướng chấp, nhìn mọi sinh linh bình đẳng, thân thiện với tất cả, và không tì vết thực hành các lời nguyện brahmacarya, vānaprastha và sannyāsa trong rừng—họ khao khát được thấy đôi chân sen chí cát tường của Ngài. Xin chính Đấng Tối Thượng ấy là đích đến của con.

Verse 8

न विद्यते यस्य च जन्म कर्म वा न नामरूपे गुणदोष एव वा । तथापि लोकाप्ययसम्भवाय य: स्वमायया तान्यनुकालमृच्छति ॥ ८ ॥ तस्मै नम: परेशाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । अरूपायोरुरूपाय नम आश्चर्यकर्मणे ॥ ९ ॥

Đấng Tối Thượng không có sinh ra vật chất, không có hành vi vật chất, không bị ràng buộc bởi danh–sắc, cũng không có phẩm tính hay lỗi lầm vật chất. Tuy vậy, để hoàn thành mục đích tạo lập và hủy diệt thế giới, Ngài nhờ nội năng của chính mình mà giáng thế theo thời, mang hình người như Śrī Rāma và Śrī Kṛṣṇa. Con kính đảnh lễ Parabrahman có năng lực vô tận, vô tướng mà đa tướng, thực hiện những công hạnh kỳ diệu.

Verse 9

न विद्यते यस्य च जन्म कर्म वा न नामरूपे गुणदोष एव वा । तथापि लोकाप्ययसम्भवाय य: स्वमायया तान्यनुकालमृच्छति ॥ ८ ॥ तस्मै नम: परेशाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । अरूपायोरुरूपाय नम आश्चर्यकर्मणे ॥ ९ ॥

Con kính đảnh lễ Đấng Tối Thượng, Parabrahman có năng lực vô tận; vô tướng mà hiện vô số tướng cao cả, thực hiện những công hạnh kỳ diệu.

Verse 10

नम आत्मप्रदीपाय साक्षिणे परमात्मने । नमो गिरां विदूराय मनसश्चेतसामपि ॥ १० ॥

Con kính đảnh lễ Paramātmā tự chiếu sáng, Đấng làm chứng trong tim mọi loài. Ngài vượt ngoài tầm với của lời nói, của tâm trí và cả ý thức.

Verse 11

सत्त्वेन प्रतिलभ्याय नैष्कर्म्येण विपश्चिता । नम: कैवल्यनाथाय निर्वाणसुखसंविदे ॥ ११ ॥

Ngài được các bhakta minh triết chứng ngộ nhờ sत्त्व thanh tịnh và bhakti-yoga vô tư lợi. Ngài là Chúa tể cõi kaivalya và ban tri kiến về an lạc nirvāṇa thuần khiết; con kính đảnh lễ Ngài.

Verse 12

नम: शान्ताय घोराय मूढाय गुणधर्मिणे । निर्विशेषाय साम्याय नमो ज्ञानघनाय च ॥ १२ ॥

Con kính đảnh lễ Đấng trong tướng an hòa; kính đảnh lễ tướng uy mãnh (Nṛsiṁha); kính đảnh lễ tướng hiện như loài thú (Varāha); và kính đảnh lễ Đấng trong thế gian tiếp nhận và biểu lộ dharma qua ba guṇa. Con cũng kính đảnh lễ Đấng vượt mọi phân biệt, bình đẳng với muôn loài, và kính đảnh lễ quang huy Brahman dày đặc trí tuệ.

Verse 13

क्षेत्रज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वाध्यक्षाय साक्षिणे । पुरुषायात्ममूलाय मूलप्रकृतये नम: ॥ १३ ॥

Lạy Đấng Paramātmā, Kṣetrajña, Đấng giám quản muôn loài và là Nhân Chứng của mọi sự; lạy Puruṣa Tối Thượng, cội nguồn của tự ngã và căn bản của prakṛti—con xin đảnh lễ Ngài.

Verse 14

सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे सर्वप्रत्ययहेतवे । असताच्छाययोक्ताय सदाभासाय ते नम: ॥ १४ ॥

Lạy Chúa, Ngài là Đấng quan sát mọi đối tượng của các căn và là nguyên nhân của mọi nhận thức. Thế giới vô thường này như bóng của Ngài; nhờ ánh phản chiếu của Hữu Thể Ngài mà nó dường như thật—con xin đảnh lễ.

Verse 15

नमो नमस्तेऽखिलकारणाय निष्कारणायाद्भ‍ुतकारणाय । सर्वागमाम्नायमहार्णवाय नमोऽपवर्गाय परायणाय ॥ १५ ॥

Lạy Chúa, con xin đảnh lễ Ngài mãi mãi: Ngài là nguyên nhân của mọi nguyên nhân, nhưng chính Ngài vô nhân, nên là nguyên nhân kỳ diệu của vạn hữu. Ngài là đại dương của mọi āgama; Đấng ban giải thoát (mokṣa) và là nơi nương tựa tối hậu của người siêu việt.

Verse 16

गुणारणिच्छन्नचिदुष्मपाय तत्क्षोभविस्फूर्जितमानसाय । नैष्कर्म्यभावेन विवर्जितागम- स्वयंप्रकाशाय नमस्करोमि ॥ १६ ॥

Lạy Chúa, như lửa ẩn trong gỗ araṇi, trí tuệ vô biên của Ngài dường như bị che bởi các guṇa; nhưng tâm Ngài không hề bị khuấy động bởi guṇa. Với những bậc thanh tịnh an trú trong naiṣkarmya, Ngài tự hiển lộ trong tâm họ—con xin đảnh lễ Ngài.

Verse 17

माद‍ृक्प्रपन्नपशुपाशविमोक्षणाय मुक्ताय भूरिकरुणाय नमोऽलयाय । स्वांशेन सर्वतनुभृन्मनसि प्रतीत- प्रत्यग्द‍ृशे भगवते बृहते नमस्ते ॥ १७ ॥

Lạy Bhagavān, vì con như loài thú đã quy phục Ngài—Đấng tự do tuyệt đối—ắt Ngài sẽ giải con khỏi vòng nguy hiểm này. Ngài vô cùng từ mẫn, luôn là nơi nương tựa. Với phần của Ngài là Paramātmā, Ngài ngự trong tim mọi hữu thể; Ngài là tri kiến nội tại trực tiếp, vĩ đại và vô hạn. Con xin đảnh lễ Ngài.

Verse 18

आत्मात्मजाप्तगृहवित्तजनेषु सक्तै- र्दुष्प्रापणाय गुणसङ्गविवर्जिताय । मुक्तात्मभि: स्वहृदये परिभाविताय ज्ञानात्मने भगवते नम ईश्वराय ॥ १८ ॥

Lạy Chúa Tối Thượng! Những linh hồn đã giải thoát khỏi ô nhiễm vật chất luôn quán niệm Ngài trong tận đáy tim. Còn con bị ràng buộc bởi tưởng tượng, nhà cửa, thân quyến, bạn bè, tiền của và người hầu, nên Ngài thật khó đạt. Ngài vượt ngoài các guṇa, là nguồn minh triết và Đấng Chủ Tể tối cao; con kính lễ Ngài.

Verse 19

यं धर्मकामार्थविमुक्तिकामा भजन्त इष्टां गतिमाप्नुवन्ति । किं चाशिषो रात्यपि देहमव्ययं करोतु मेऽदभ्रदयो विमोक्षणम् ॥ १९ ॥

Những ai thờ phụng Bhagavān với ước muốn về dharma, artha, kāma và mokṣa đều nhận từ Ngài đích đến như ý; còn các ân phúc khác nữa, đôi khi cả thân thể linh thiêng bất hoại. Nguyện Bhagavān vô lượng từ bi ban cho con sự giải thoát khỏi hiểm nạn này và khỏi trói buộc đời sống vật chất.

Verse 20

एकान्तिनो यस्य न कञ्चनार्थं वाञ्छन्ति ये वै भगवत्प्रपन्ना: । अत्यद्भ‍ुतं तच्चरितं सुमङ्गलं गायन्त आनन्दसमुद्रमग्ना: ॥ २० ॥ तमक्षरं ब्रह्म परं परेश- मव्यक्तमाध्यात्मिकयोगगम्यम् । अतीन्द्रियं सूक्ष्ममिवातिदूर- मनन्तमाद्यं परिपूर्णमीडे ॥ २१ ॥

Những người sùng kính thuần nhất, đã quy phục Bhagavān và không cầu gì ngoài phụng sự, luôn nghe và ca tụng những hành trạng kỳ diệu, cát tường của Ngài, nên chìm trong biển hỷ lạc siêu việt. Con xin tán thán và đảnh lễ Đấng Brahman bất hoại, Chúa Tối Thượng, vô hình, chỉ đạt được bằng bhakti-yoga; vượt ngoài giác quan, vi tế như ở xa, vô hạn, nguyên nhân đầu tiên và viên mãn trọn vẹn.

Verse 21

एकान्तिनो यस्य न कञ्चनार्थं वाञ्छन्ति ये वै भगवत्प्रपन्ना: । अत्यद्भ‍ुतं तच्चरितं सुमङ्गलं गायन्त आनन्दसमुद्रमग्ना: ॥ २० ॥ तमक्षरं ब्रह्म परं परेश- मव्यक्तमाध्यात्मिकयोगगम्यम् । अतीन्द्रियं सूक्ष्ममिवातिदूर- मनन्तमाद्यं परिपूर्णमीडे ॥ २१ ॥

Những người sùng kính thuần nhất, đã quy phục Bhagavān và không cầu gì ngoài phụng sự, luôn nghe và ca tụng những hành trạng kỳ diệu, cát tường của Ngài, nên chìm trong biển hỷ lạc siêu việt. Con xin tán thán và đảnh lễ Đấng Brahman bất hoại, Chúa Tối Thượng, vô hình, chỉ đạt được bằng bhakti-yoga; vượt ngoài giác quan, vi tế như ở xa, vô hạn, nguyên nhân đầu tiên và viên mãn trọn vẹn.

Verse 22

यस्य ब्रह्मादयो देवा वेदा लोकाश्चराचरा: । नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृता: ॥ २२ ॥ यथार्चिषोऽग्ने: सवितुर्गभस्तयो निर्यान्ति संयान्त्यसकृत् स्वरोचिष: । तथा यतोऽयं गुणसम्प्रवाहो बुद्धिर्मन: खानि शरीरसर्गा: ॥ २३ ॥ स वै न देवासुरमर्त्यतिर्यङ् न स्त्री न षण्ढो न पुमान् न जन्तु: । नायं गुण: कर्म न सन्न चासन् निषेधशेषो जयतादशेष: ॥ २४ ॥

Từ Ngài, Brahmā và chư thiên, các Veda, cùng mọi thế giới hữu động và vô động được tạo thành với sai biệt danh và sắc bởi quyền năng vi tế của Ngài. Như tia lửa từ lửa và tia sáng từ mặt trời phát ra rồi lại hòa về nguồn hết lần này đến lần khác, cũng vậy trí tuệ, tâm, các giác quan, thân thô và thân tế, cùng dòng biến chuyển của các guṇa đều phát xuất từ Chúa rồi lại tan nhập vào Ngài. Ngài chẳng phải thiên thần hay ác thần, chẳng phải người hay thú; chẳng phải nữ, nam hay trung tính. Ngài chẳng phải phẩm tính, chẳng phải nghiệp, chẳng phải hữu hay vô—Ngài là Đấng vô hạn còn lại sau “không phải cái này, không phải cái kia”. Vinh quang thay Bhagavān Tối Thượng!

Verse 23

यस्य ब्रह्मादयो देवा वेदा लोकाश्चराचरा: । नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृता: ॥ २२ ॥ यथार्चिषोऽग्ने: सवितुर्गभस्तयो निर्यान्ति संयान्त्यसकृत् स्वरोचिष: । तथा यतोऽयं गुणसम्प्रवाहो बुद्धिर्मन: खानि शरीरसर्गा: ॥ २३ ॥ स वै न देवासुरमर्त्यतिर्यङ् न स्त्री न षण्ढो न पुमान् न जन्तु: । नायं गुण: कर्म न सन्न चासन् निषेधशेषो जयतादशेष: ॥ २४ ॥

Đấng Tối Cao tạo ra các phần tử của Ngài, bắt đầu với Thần Brahma, các vị thần và kiến thức Veda. Như những tia lửa phát ra từ ngọn lửa và lại hòa nhập vào đó, tâm trí, trí tuệ và các giác quan đều phát xuất từ Chúa. Ngài không phải là thần, không phải là quỷ, không phải là con người hay thú vật. Ngài không phải là nam, nữ hay trung tính. Ngài là Chân lý Tối thượng. Mọi vinh quang thuộc về Đấng Tối Cao!

Verse 24

यस्य ब्रह्मादयो देवा वेदा लोकाश्चराचरा: । नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृता: ॥ २२ ॥ यथार्चिषोऽग्ने: सवितुर्गभस्तयो निर्यान्ति संयान्त्यसकृत् स्वरोचिष: । तथा यतोऽयं गुणसम्प्रवाहो बुद्धिर्मन: खानि शरीरसर्गा: ॥ २३ ॥ स वै न देवासुरमर्त्यतिर्यङ् न स्त्री न षण्ढो न पुमान् न जन्तु: । नायं गुण: कर्म न सन्न चासन् निषेधशेषो जयतादशेष: ॥ २४ ॥

Đấng Tối Cao tạo ra các phần tử của Ngài, bắt đầu với Thần Brahma, các vị thần và kiến thức Veda. Như những tia lửa phát ra từ ngọn lửa và lại hòa nhập vào đó, tâm trí, trí tuệ và các giác quan đều phát xuất từ Chúa. Ngài không phải là thần, không phải là quỷ, không phải là con người hay thú vật. Ngài không phải là nam, nữ hay trung tính. Ngài là Chân lý Tối thượng. Mọi vinh quang thuộc về Đấng Tối Cao!

Verse 25

जिजीविषे नाहमिहामुया कि- मन्तर्बहिश्चावृतयेभयोन्या । इच्छामि कालेन न यस्य विप्लव- स्तस्यात्मलोकावरणस्य मोक्षम् ॥ २५ ॥

Tôi không muốn sống thêm nữa trong thân xác voi này, thứ bị bao phủ bởi vô minh cả trong lẫn ngoài. Thân xác này có ích gì? Tôi chỉ khao khát sự giải thoát vĩnh hằng khỏi lớp màn vô minh, sự giải thoát mà thời gian không thể hủy diệt.

Verse 26

सोऽहं विश्वसृजं विश्वमविश्वं विश्ववेदसम् । विश्वात्मानमजं ब्रह्म प्रणतोऽस्मि परं पदम् ॥ २६ ॥

Giờ đây, với mong muốn giải thoát hoàn toàn khỏi đời sống vật chất, tôi xin kính cẩn đảnh lễ Đấng Tối Cao, đấng sáng tạo ra vũ trụ. Ngài chính là hiện thân của vũ trụ nhưng lại siêu việt lên trên vũ trụ này. Ngài là Đấng Không Sinh, là đích đến tối thượng. Tôi xin đảnh lễ Ngài.

Verse 27

योगरन्धितकर्माणो हृदि योगविभाविते । योगिनो यं प्रपश्यन्ति योगेशं तं नतोऽस्म्यहम् ॥ २७ ॥

Tôi xin kính cẩn đảnh lễ Đấng Tối Cao, Siêu Linh Hồn, bậc thầy của mọi phép yoga huyền bí. Ngài được các hành giả yoga hoàn hảo nhìn thấy trong sâu thẳm trái tim khi họ đã hoàn toàn thanh tịnh và giải thoát khỏi nghiệp báo nhờ thực hành bhakti-yoga.

Verse 28

नमो नमस्तुभ्यमसह्यवेग- शक्तित्रयायाखिलधीगुणाय । प्रपन्नपालाय दुरन्तशक्तये कदिन्द्रियाणामनवाप्यवर्त्मने ॥ २८ ॥

Lạy Chúa tể, con xin đảnh lễ Ngài hết lần này đến lần khác—Ngài là Đấng điều ngự sức mạnh dữ dội của ba năng lực, là kho tàng mọi đức tính và trí tuệ, là Đấng hộ trì kẻ quy y. Năng lực Ngài vô hạn, nhưng người không chế ngự giác quan không thể đạt đến con đường của Ngài.

Verse 29

नायं वेद स्वमात्मानं यच्छक्त्याहंधिया हतम् । तं दुरत्ययमाहात्म्यं भगवन्तमितोऽस्म्यहम् ॥ २९ ॥

Do năng lực māyā của Ngài, jīva bị che phủ bởi ý niệm ‘tôi’ và ‘của tôi’ trong quan niệm thân xác nên quên mất bản ngã chân thật. Con xin nương tựa và đảnh lễ Bhagavān, Đấng có vinh quang khó thể thấu hiểu.

Verse 30

श्रीशुक उवाच एवं गजेन्द्रमुपवर्णितनिर्विशेषं ब्रह्मादयो विविधलिङ्गभिदाभिमाना: । नैते यदोपससृपुर्निखिलात्मकत्वात् तत्राखिलामरमयो हरिराविरासीत् ॥ ३० ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī tiếp tục: Khi Gajendra mô tả quyền uy tối thượng mà không nêu danh vị thần nào, các chư thiên như Brahmā, Śiva, Indra, Candra—vốn chấp vào sự khác biệt hình tướng—đều không đến gần. Nhưng vì Hari là Siêu Hồn, Puruṣottama, Ngài đã hiển lộ trước Gajendra.

Verse 31

तं तद्वदार्तमुपलभ्य जगन्निवास: स्तोत्रं निशम्य दिविजै: सह संस्तुवद्भ‍ि: । छन्दोमयेन गरुडेन समुह्यमान- श्चक्रायुधोऽभ्यगमदाशु यतो गजेन्द्र: ॥ ३१ ॥

Thấy rõ cảnh khổ của Gajendra và nghe lời tán tụng của ông, Hari—Đấng ngự khắp vũ trụ—đã đến cùng chư thiên đang đồng ca ngợi Ngài. Mang cakra và các vũ khí khác, Ngài cưỡi Garuḍa, nhanh chóng theo ý chí mình, đến nơi Gajendra đang ở.

Verse 32

सोऽन्त:सरस्युरुबलेन गृहीत आर्तो द‍ृष्ट्वा गरुत्मति हरिं ख उपात्तचक्रम् । उत्क्षिप्य साम्बुजकरं गिरमाह कृच्छ्रा- न्नारायणाखिलगुरो भगवन् नमस्ते ॥ ३२ ॥

Trong hồ nước, Gajendra bị cá sấu kẹp chặt bằng sức mạnh dữ dội và đau đớn tột cùng. Nhưng khi thấy Nārāyaṇa cầm cakra đang đến trên bầu trời, cưỡi Garuḍa, ông liền nâng đóa sen bằng vòi và, trong cơn đau, khó nhọc thốt lên: “Lạy Nārāyaṇa, bậc Thầy của muôn loài, lạy Bhagavān, con xin đảnh lễ Ngài.”

Verse 33

तं वीक्ष्य पीडितमज: सहसावतीर्य सग्राहमाशु सरस: कृपयोज्जहार । ग्राहाद् विपाटितमुखादरिणा गजेन्द्रं संपश्यतां हरिरमूमुचदुच्छ्रियाणाम् ॥ ३३ ॥

Thấy Gajendra bị khổ não cùng cực, Đức Hari vô sinh vì lòng từ bi liền xuống khỏi lưng Garuḍa, kéo vua voi lên khỏi hồ cùng với cá sấu. Trước mặt chư thiên đang chứng kiến, Ngài dùng đĩa Sudarśana chém rời miệng cá sấu khỏi thân, cứu thoát Gajendra.