Shloka 17

Gajendra’s Prayers and the Appearance of Lord Hari

Gajendra-stuti and Hari-darśana

Devanagari script

माद‍ृक्प्रपन्नपशुपाशविमोक्षणाय मुक्ताय भूरिकरुणाय नमोऽलयाय । स्वांशेन सर्वतनुभृन्मनसि प्रतीत- प्रत्यग्द‍ृशे भगवते बृहते नमस्ते ॥ १७ ॥

Transliteration

mādṛk prapanna-paśu-pāśa-vimokṣaṇāya muktāya bhūri-karuṇāya namo ’layāya svāṁśena sarva-tanu-bhṛn-manasi pratīta- pratyag-dṛśe bhagavate bṛhate namas te

Translation

Lạy Bhagavān, vì con như loài thú đã quy phục Ngài—Đấng tự do tuyệt đối—ắt Ngài sẽ giải con khỏi vòng nguy hiểm này. Ngài vô cùng từ mẫn, luôn là nơi nương tựa. Với phần của Ngài là Paramātmā, Ngài ngự trong tim mọi hữu thể; Ngài là tri kiến nội tại trực tiếp, vĩ đại và vô hạn. Con xin đảnh lễ Ngài.

Synonyms

• मादृक्: like me
• मादृक्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मादृश् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; मादृश् = ममादृशः (like me)

• प्रपन्नपशुपाशविमोक्षणाय: to the liberator from the bonds of surrendered beings
• प्रपन्नपशुपाशविमोक्षणाय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: प्रपन्नपशुपाशविमोक्षण (प्रातिपदिक; प्रपन्न + पशु + पाश + विमोक्षण)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (प्रपन्नानां पशूनां पाश-विमोक्षणम्)

• मुक्ताय: to the free one
• मुक्ताय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (released/free)

• भूरिकरुणाय: to the greatly compassionate one
• भूरिकरुणाय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: भूरिकरुण (प्रातिपदिक; भूरि + करुणा)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; कर्मधारय (भूरिः करुणा यस्य)

• नमः: salutation
• नमः: सम्बोधन/उद्गार (Interjection/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अलयाय: to the imperishable one
• अलयाय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अलय (प्रातिपदिक; अ + लय)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (अलयः = अ-लय, without dissolution/imperishable)

• स्वांशेन: by (your) own portion/expansion
• स्वांशेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्वांश (प्रातिपदिक; स्व + अंश)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुष (स्वस्य अंशः)

• सर्वतनुभृत्: of all embodied beings
• सर्वतनुभृत्: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्वतनुभृत् (प्रातिपदिक; सर्व + तनु + भृत्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचनस्य समासार्थ-निर्देशः; अत्र समासपूर्वपदत्वेन (of all embodied beings)

• मनसि: in the mind
• मनसि: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• प्रतीत: manifest/recognized
• प्रतीत: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रति + इ (धातु) → प्रतीत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन-समासपूर्वपद; क्त-प्रत्ययान्त (known/manifest)

• प्रत्यग्दृशे: to the inward seer (inner witness)
• प्रत्यग्दृशे: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: प्रत्यग्दृश् (प्रातिपदिक; प्रत्यक् + दृश्)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; कर्मधारय (प्रत्यग् = अन्तर्मुखः; दृश् = द्रष्टा)

• भगवते: to the Blessed Lord
• भगवते: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; भगवत्-शब्द

• बृहते: to the great one
• बृहते: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; बृहत् = महान्

• नमः: salutation
• नमः: सम्बोधन/उद्गार (Interjection/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ते: to you
• ते: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी/षष्ठी एकवचन; अत्र चतुर्थी-अर्थः (to you)

Purport

The words bṛhate namas te have been explained by Śrīla Viśvanātha Cakravartī Ṭhākura: bṛhate śrī-kṛṣṇāya. The Supreme Personality of Godhead is Kṛṣṇa. There are many tattvas, such as viṣṇu-tattva, jīva-tattva and śakti-tattva, but above everything is the viṣṇu-tattva, which is all-pervading. This all-pervading feature of the Supreme Personality of Godhead is explained in Bhagavad-gītā (10.42) , wherein the Lord says:

Characters & Entities

• Gajendra
• Narayana (Vishnu/Paramatma)

FAQs

What does Srimad Bhagavatam say about liberation from bondage through surrender?

This verse teaches that the Lord, being ever-free and supremely merciful, releases surrendered souls from the ‘noose’ of material bondage; surrender (prapatti) attracts His saving grace.

Why does Gajendra call the Lord the ‘shelter’ and ‘abundantly merciful’?

Because Gajendra, helpless in danger, experiences that only the Lord is the ultimate refuge (ālayāya) and that His compassion extends to rescuing even an animal devotee who takes wholehearted shelter.

How can the idea of Paramatma ‘seen within the mind’ be applied in modern life?

By cultivating inner remembrance—prayer, mindfulness of God, and ethical living—one turns inward to recognize the Lord’s guidance in the heart and gains strength to break habits and attachments that bind.