Adhyaya 1

Verse 1

श्रीराजोवाच स्वायम्भुवस्येह गुरो वंशोऽयं विस्तराच्छ्रुत: । यत्र विश्वसृजां सर्गो मनूनन्यान्वदस्व न: ॥ १ ॥

Vua Parīkṣit thưa: Bạch ngài, bậc thầy tâm linh của con, con đã được nghe tường tận về dòng dõi của Svāyambhuva Manu. Nhưng còn có những Manu khác; xin ngài từ bi thuật lại các dòng tộc của họ cho chúng con.

Verse 2

मन्वन्तरे हरेर्जन्म कर्माणि च महीयस: । गृणन्ति कवयो ब्रह्मंस्तानि नो वद श‍ृण्वताम् ॥ २ ॥

Bạch vị brāhmaṇa uyên bác, các bậc hiền triết ca ngợi sự giáng lâm và những hành vi vĩ đại của Hari, Đấng Tối Thượng, trong các manvantara khác nhau. Chúng con rất khao khát được nghe; xin ngài thuật lại cho chúng con.

Verse 3

यद्यस्मिन्नन्तरे ब्रह्मन्भगवान्विश्वभावन: । कृतवान्कुरुते कर्ता ह्यतीतेऽनागतेऽद्य वा ॥ ३ ॥

Bạch vị brāhmaṇa uyên bác, xin hãy thuật cho chúng con mọi hoạt động mà Bhagavān—Đấng tạo dựng và nuôi dưỡng vũ trụ—đã làm trong các manvantara quá khứ, đang làm hiện tại, và sẽ làm trong các manvantara tương lai.

Verse 4

श्रीऋषिरुवाच मनवोऽस्मिन्व्यतीता: षट् कल्पे स्वायम्भुवादय: । आद्यस्ते कथितो यत्र देवादीनां च सम्भव: ॥ ४ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Trong kiếp này đã trôi qua sáu vị Manu, bắt đầu từ Svāyambhuva. Nơi đó ta đã thuật về Manu đầu tiên Svāyambhuva và sự xuất hiện của chư thiên cùng các bậc thần linh.

Verse 5

आकूत्यां देवहूत्यां च दुहित्रोस्तस्य वै मनो: । धर्मज्ञानोपदेशार्थं भगवान्पुत्रतां गत: ॥ ५ ॥

Svāyambhuva Manu có hai ái nữ: Ākūti và Devahūti. Vì mục đích truyền dạy dharma và tri kiến, Bhagavān đã xuất hiện từ thai họ, lần lượt làm con trai Yajñamūrti và Kapila.

Verse 6

कृतं पुरा भगवत: कपिलस्यानुवर्णितम् । आख्यास्ये भगवान्यज्ञो यच्चकार कुरूद्वह ॥ ६ ॥

Hỡi bậc ưu tú của dòng Kuru, trước đây ta đã thuật các hành trạng của Kapila, con của Devahūti. Nay ta sẽ kể các việc làm của Yajñapati (Yajña), con của Ākūti.

Verse 7

विरक्त: कामभोगेषु शतरूपापति: प्रभु: । विसृज्य राज्यं तपसे सभार्यो वनमाविशत् ॥ ७ ॥

Svāyambhuva Manu, phu quân của Śatarūpā, vốn không vướng mắc nơi dục lạc giác quan. Vì thế ngài từ bỏ vương quốc và cùng hiền thê vào rừng để tu khổ hạnh.

Verse 8

सुनन्दायां वर्षशतं पदैकेन भुवं स्पृशन् । तप्यमानस्तपो घोरमिदमन्वाह भारत ॥ ८ ॥

Hỡi hậu duệ Bharata, sau khi vào rừng, Svāyambhuva Manu đứng bên bờ sông Sunandā, chỉ một chân chạm đất, và suốt một trăm năm ngài thực hành khổ hạnh nghiêm khắc. Trong khi tu khổ hạnh, ngài nói như sau.

Verse 9

मनुरुवाच येन चेतयते विश्वं विश्वं चेतयते न यम् । यो जागर्ति शयानेऽस्मिन्नायं तं वेद वेद स: ॥ ९ ॥

Manu nói: Đấng Sinh Linh Tối Thượng khiến vũ trụ này có tri giác; không phải vũ trụ sinh ra Ngài. Khi mọi sự lặng im và ngủ yên, Ngài vẫn tỉnh thức như Nhân Chứng. Chúng sinh không biết Ngài, nhưng Ngài biết tất cả.

Verse 10

आत्मावास्यमिदं विश्वं यत् किञ्चिज्ज‍गत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृध: कस्यस्विद्धनम् ॥ १० ॥

Trong vũ trụ này, mọi loài hữu tình và vô tình đều được Paramatma bao trùm. Vì thế, hãy thọ hưởng chỉ phần được ban cho mình với tâm buông xả; chớ tham muốn tài sản của người khác.

Verse 11

यं पश्यति न पश्यन्तं चक्षुर्यस्य न रिष्यति । तं भूतनिलयं देवं सुपर्णमुपधावत ॥ ११ ॥

Dù Thượng Đế luôn quan sát mọi hành vi của thế gian, không ai thấy Ngài. Nhưng đừng nghĩ vì không ai thấy nên Ngài không thấy, bởi năng lực thấy của Ngài không bao giờ suy giảm. Vì vậy, hãy thờ phụng Paramatma, Đấng ở cùng linh hồn như người bạn.

Verse 12

न यस्याद्यन्तौ मध्यं च स्व: परो नान्तरं बहि: । विश्वस्यामूनि यद् यस्माद् विश्वं च तद‍ृतं महत् ॥ १२ ॥

Thượng Đế Tối Thượng không có khởi đầu, không có kết thúc, cũng không có khoảng giữa. Ngài không thuộc riêng ai hay dân tộc nào; nơi Ngài không có trong-ngoài. Những đối đãi của thế gian như đầu-cuối, của ta-của người đều vắng mặt nơi Ngài. Vũ trụ phát xuất từ Ngài cũng là một phương diện của Ngài. Vì vậy Ngài là Chân Lý Tối Hậu, trọn vẹn trong sự vĩ đại.

Verse 13

स विश्वकाय: पुरुहूत ईश: सत्य: स्वयंज्योतिरज: पुराण: । धत्तेऽस्य जन्माद्यजयात्मशक्त्या तां विद्ययोदस्य निरीह आस्ते ॥ १३ ॥

Ngài là Đấng Tự Tại, được xưng tụng bằng vô số danh hiệu, và toàn thể vũ trụ là thân thể của Ngài. Ngài là Chân Thật, tự chiếu sáng, vô sinh và cổ xưa. Bằng năng lực tự ngã bất khả chiến bại, Ngài khiến sự sinh, trụ và diệt của vũ trụ hiện ra qua năng lượng bên ngoài; tuy vậy, nhờ trí tuệ, Ngài xua tan maya và vẫn an nhiên, không bị chạm đến trong năng lực thiêng liêng của mình.

Verse 14

अथाग्रे ऋषय: कर्माणीहन्तेऽकर्महेतवे । ईहमानो हि पुरुष: प्रायोऽनीहां प्रपद्यते ॥ १४ ॥

Vì vậy các bậc hiền thánh trước hết hướng dẫn con người làm nghiệp theo śāstra, để dần dần đạt đến trạng thái hành động không vướng mắc quả báo. Bởi nếu không khởi đầu bằng việc làm theo kinh điển, con người thường không thể đạt giải thoát hay hành động không tạo phản ứng.

Verse 15

ईहते भगवानीशो न हि तत्र विसज्जते । आत्मलाभेन पूर्णार्थो नावसीदन्ति येऽनु तम् ॥ १५ ॥

Bhagavān, Đấng Tối Thượng, tự nơi chính Ngài đã viên mãn, nhưng vẫn hành līlā làm Đấng tạo hóa, gìn giữ và hủy diệt thế giới này. Dẫu hành động như vậy, Ngài không hề vướng mắc. Vì thế, các bhakta theo dấu chân Ngài cũng không bị ràng buộc.

Verse 16

तमीहमानं निरहङ्‌कृतं बुधं निराशिषं पूर्णमनन्यचोदितम् । नृञ् शिक्षयन्तं निजवर्त्मसंस्थितं प्रभुं प्रपद्येऽखिलधर्मभावनम् ॥ १६ ॥

Con xin quy y nơi Đấng Prabhu ấy—dẫu hành động như người thường nhưng không ngã mạn, bậc trí, không cầu quả, viên mãn và hoàn toàn độc lập. Là bậc thầy tối thượng của nhân loại, Ngài dạy bằng chính con đường hành động của Ngài và khai mở đạo lộ dharma chân thật; xin mọi người hãy theo Ngài.

Verse 17

श्रीशुक उवाच इति मन्त्रोपनिषदं व्याहरन्तं समाहितम् । द‍ृष्ट्वासुरा यातुधाना जग्धुमभ्यद्रवन् क्षुधा ॥ १७ ॥

Śukadeva nói: Khi ấy Svāyambhuva Manu an trụ trong định, tụng niệm các thần chú Veda được gọi là Upaniṣad. Thấy ông, bọn rākṣasa và asura đang đói dữ muốn nuốt chửng ông, nên chúng lao tới đuổi theo rất nhanh.

Verse 18

तांस्तथावसितान् वीक्ष्य यज्ञ: सर्वगतो हरि: । यामै: परिवृतो देवैर्हत्वाशासत् त्रिविष्टपम् ॥ १८ ॥

Thấy chúng sắp nuốt Manu, Hari—Đấng hiện diện khắp nơi và ngự trong tim mọi loài—hiện ra như Yajñapati. Được các con trai mang danh Yāma cùng chư thiên vây quanh, Ngài giết bọn rākṣasa và asura ấy; rồi nhận ngôi Indra và cai trị cõi trời.

Verse 19

स्वारोचिषो द्वितीयस्तु मनुरग्ने: सुतोऽभवत् । द्युमत्सुषेणरोचिष्मत्प्रमुखास्तस्य चात्मजा: ॥ १९ ॥

Svārociṣa, con trai của thần Agni, trở thành Manu thứ hai. Các con trai của ngài, đứng đầu là Dyumat, Suṣeṇa và Rociṣmat, v.v.

Verse 20

तत्रेन्द्रो रोचनस्त्वासीद् देवाश्च तुषितादय: । ऊर्जस्तम्भादय: सप्त ऋषयो ब्रह्मवादिन: ॥ २० ॥

Trong thời Svārociṣa, Rocana giữ ngôi Indra. Các chư thiên chính là Tuṣita v.v.; bảy vị ṛṣi như Ūrja và Stambha là những bậc giảng nói Phạm và là tín đồ chí thành của Chúa Tối Thượng.

Verse 21

ऋषेस्तु वेदशिरसस्तुषिता नाम पत्‍न्यभूत् । तस्यां जज्ञे ततो देवो विभुरित्यभिविश्रुत: ॥ २१ ॥

Ṛṣi Vedaśirā rất lừng danh. Từ lòng người vợ tên Tuṣitā của ngài, một hóa thân thiêng liêng mang danh Vibhu đã giáng sinh.

Verse 22

अष्टाशीतिसहस्राणि मुनयो ये धृतव्रता: । अन्वशिक्षन्व्रतं तस्य कौमारब्रह्मचारिण: ॥ २२ ॥

Vibhu sống trọn đời như một brahmacārī thanh niên và không kết hôn. Từ ngài, tám mươi tám nghìn vị muni giữ giới nghiêm học về tự chế, khổ hạnh và các hạnh lành tương tự.

Verse 23

तृतीय उत्तमो नाम प्रियव्रतसुतो मनु: । पवन: सृञ्जयो यज्ञहोत्राद्यास्तत्सुता नृप ॥ २३ ॥

Tâu Đại vương, Manu thứ ba mang danh Uttama, là con của vua Priyavrata. Trong các con trai của ngài có Pavana, Sṛñjaya và Yajñahotra, v.v.

Verse 24

वसिष्ठतनया: सप्त ऋषय: प्रमदादय: । सत्या वेदश्रुता भद्रा देवा इन्द्रस्तु सत्यजित् ॥ २४ ॥

Trong thời Manu thứ ba, Pramada và các con khác của Vasiṣṭha trở thành bảy vị ṛṣi. Các Satya, Vedaśruta và Bhadra trở thành chư thiên, và Satyajit được chọn làm Indra, vua cõi trời.

Verse 25

धर्मस्य सूनृतायां तु भगवान्पुरुषोत्तम: । सत्यसेन इति ख्यातो जात: सत्यव्रतै: सह ॥ २५ ॥

Trong manvantara này, Đấng Tối Thượng Puruṣottama xuất hiện từ lòng Sūnṛtā, hiền thê của thần Dharma. Ngài được tôn xưng là Satyasena và giáng hiện cùng các chư thiên gọi là Satyavrata.

Verse 26

सोऽनृतव्रतदु:शीलानसतो यक्षराक्षसान् । भूतद्रुहो भूतगणांश्चावधीत् सत्यजित्सख: ॥ २६ ॥

Satyasena, cùng với người bạn Satyajit (Indra), đã diệt trừ các Yakṣa, Rākṣasa và loài quỷ mị bất tín, phi pháp và hư hỏng, những kẻ gây khổ cho muôn loài.

Verse 27

चतुर्थ उत्तमभ्राता मनुर्नाम्ना च तामस: । पृथु: ख्यातिर्नर: केतुरित्याद्या दश तत्सुता: ॥ २७ ॥

Uttama, em trai của Manu thứ ba, được tôn xưng là Tāmasa và trở thành Manu thứ tư. Tāmasa có mười người con trai, đứng đầu là Pṛthu, Khyāti, Nara và Ketu.

Verse 28

सत्यका हरयो वीरा देवास्त्रिशिख ईश्वर: । ज्योतिर्धामादय: सप्त ऋषयस्तामसेऽन्तरे ॥ २८ ॥

Trong thời Tāmasa Manu, các chư thiên gồm Satyaka, Hari và Vīra. Indra mang danh Triśikha. Các ṛṣi ở saptarṣi-dhāma do Jyotirdhāma và các vị khác đứng đầu.

Verse 29

देवा वैधृतयो नाम विधृतेस्तनया नृप । नष्टा: कालेन यैर्वेदा विधृता: स्वेन तेजसा ॥ २९ ॥

Tâu Đại vương, các con của Vidhṛti, được gọi là Vaidhṛti, đã trở thành chư thiên. Khi theo thời gian uy quyền của Veda bị mai một, họ đã dùng chính oai lực của mình để gìn giữ thẩm quyền Veda.

Verse 30

तत्रापि जज्ञे भगवान्हरिण्यां हरिमेधस: । हरिरित्याहृतो येन गजेन्द्रो मोचितो ग्रहात् ॥ ३० ॥

Trong manvantara ấy, Đấng Tối Thượng Viṣṇu giáng sinh từ thai của Hariṇī, hiền thê của Harimedhā, và được gọi là Hari. Chính Hari đã cứu người sùng kính Ngài là Gajendra, chúa tể loài voi, khỏi miệng cá sấu.

Verse 31

श्रीराजोवाच बादरायण एतत् ते श्रोतुमिच्छामहे वयम् । हरिर्यथा गजपतिं ग्राहग्रस्तममूमुचत् ॥ ३१ ॥

Vua Parīkṣit thưa: Bạch Bādarāyaṇi, chúng con muốn được nghe tường tận: Hari đã giải thoát vị chúa tể loài voi bị cá sấu tóm chặt ấy như thế nào?

Verse 32

तत्कथासु महत् पुण्यं धन्यं स्वस्त्ययनं शुभम् । यत्र यत्रोत्तमश्लोको भगवान्गीयते हरि: ॥ ३२ ॥

Bất cứ tác phẩm hay lời kể nào nơi đó Bhagavān Hari—Đấng Uttamaśloka—được ca tụng và tán dương, đều thật sự vĩ đại, thanh tịnh, vinh hiển, cát tường và đem lại mọi điều lành.

Verse 33

श्रीसूत उवाच परीक्षितैवं स तु बादरायणि: प्रायोपविष्टेन कथासु चोदित: । उवाच विप्रा: प्रतिनन्द्य पार्थिवं मुदा मुनीनां सदसि स्म श‍ृण्वताम् ॥ ३३ ॥

Śrī Sūta nói: Hỡi các brāhmaṇa, khi Parīkṣit Mahārāja—đang ngồi tuyệt thực chờ cái chết đến gần—thỉnh cầu Bādarāyaṇi (Śukadeva) như vậy, Śukadeva Gosvāmī kính lễ nhà vua và hoan hỷ thuyết giảng giữa hội chúng các hiền triết đang mong được nghe.