Mantra 25

Sukta 10

Sanskrit (Devanagari)

शकमयं धूममारादपश्यं विषूवता पर एनावरेण । उक्षाणं पृश्निमपचन्त वीरास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन्

IAST Transliteration

śakámayaṃ dhūmáṃ ārā́d apaśyaṃ viṣū́vatā pará énā́varéṇa | ukṣā́ṇaṃ pṛ́śnim apacanta vīrā́s tā́ni dhármāṇi prathamā́ny āsan

English Translation (Griffith/Whitney)

A smoke of dung-fuel from far away I beheld, at the turning-time, with the farther and the nearer side. A speckled bull the heroes cooked: those were the first-established ordinances.

Translation

Từ xa, ta đã thấy làn khói của nhiên liệu bằng phân; vào thời khúc quanh, với phía xa và phía gần. Các dũng sĩ đã nấu một con bò đực lốm đốm—ấy là những pháp (dharma) được thiết lập đầu tiên.

Word by Word

• शकमयम्: made of dung / dung-like
• शकमयम्: कर्म (अपश्यं इति क्रियायाः)
• Type: Adjective
• Root: शकमय (प्रातिपदिक; शक + मयट् ‘made of/consisting of’)

• धूमम्: smoke
• धूमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धूम (प्रातिपदिक)

• आरात्: from a distance; afar
• आरात्: अपादान/अधिकारण (दूरी/स्थान-निर्देशः)
• Type: Indeclinable
• Root: आरात् (अव्यय)

• अपश्यम्: I saw
• अपश्यम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (दर्शने)

• विषूवता: with a separating/dividing (motion/way); asunder
• विषूवता: करण (अपश्यं—‘by/with a separating (means/way)’)
• Type: Adjective (instrumental qualifier)
• Root: विषूवत् (प्रातिपदिक; ‘separating, asunder’)

• परः: farther; beyond
• परः: कर्ता (अभिप्रेतः—धूमः)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)

• एनावरेण: with the nearer/lower (one); by the nearer side
• एनावरेण: करण (विषूवता इत्यस्य सहचर-विशेषणम्)
• Type: Adjective (instrumental qualifier)
• Root: एनावर (प्रातिपदिक; एना + अवर ‘this-lower/nearer’)

• उक्षाणम्: a bull
• उक्षाणम्: कर्म (अपचन्त इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: उक्षन् (प्रातिपदिक; ‘bull’)

• पृश्निम्: speckled; dappled
• पृश्निम्: कर्म (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: पृश्नि (प्रातिपदिक; ‘speckled’)

• अपचन्त: they cooked
• अपचन्त: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पच् (पाके)

• वीराः: heroes; men
• वीराः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)

• तानि: those
• तानि: कर्ता (आसन् इति क्रियायाः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धर्माणि: rites; ordinances; established practices
• धर्माणि: कर्ता/समानााधिकरण (तानि इत्यनेन सह)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)

• प्रथमानि: first; earliest
• प्रथमानि: कर्ता (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• आसन्: they were
• आसन्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (भुवि/सत्तायाम्)

Attribution

Rishi: As for AV 9.10 (anukramaṇī needed)

Devata: Ritual precedent (dharma), Agni implied; ancestral ‘vīrāḥ’ as paradigmatic performers

Chandas: Triṣṭubh-like (verify)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Awe at distant sign → liminal tension → communal decisive action → calm certainty of established dharma.","listener_experience":"Feels connected to ancestors and the ‘right way’; reassurance that one’s rite stands in a long lineage.","intensity":5}