Mantra 2

Sukta 114

Sanskrit (Devanagari)

ऋतस्यर्तेनादित्या यजत्रा मुञ्चतेह नः । यज्ञं यद् यज्ञवाहसः शिक्षन्तो नोपशेकिम

IAST Transliteration

ṛtásya ṛté́nādityā́ yajátrā muñcátéhá naḥ | yajñáṃ yád yajñavā́hasaḥ śíkṣanto nópaśekím

English Translation (Griffith/Whitney)

By Order’s power, O Ādityas, ye worship-worthy, release us here—when, O bearers of the sacrifice, correcting us, we have not duly tended the sacrifice with fitting service.

Translation

Nhờ quyền năng của ṛta (trật tự chân chính, chân lý vũ trụ), hỡi các Āditya, những bậc đáng được tế tự, xin hãy giải thoát chúng con ngay tại đây—khi chúng con, những kẻ mang yajña (yajñavāhas), đang tự sửa mình mà vẫn chưa chăm lo yajña bằng sự phụng sự xứng đáng.

Word by Word

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• ऋतेन: by/with ṛta
• ऋतेन: करण
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• आदित्याः: the Ādityas
• आदित्याः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)

• यजत्राः: worthy of worship
• यजत्राः: कर्तृ (विशेषण-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यजत्र (प्रातिपदिक)

• मुञ्चते: they release/set free
• मुञ्चते: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)

• इह: here
• इह: अधिकारण (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• नः: for us / our
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (for us/our)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: the sacrifice
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• यत्: which
• यत्: कर्म (यज्ञम्-सम्बन्धी यत्)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यज्ञवाहसः: the sacrifice-bearers (those who convey the offering; esp. divine carriers such as Agni etc.)
• यज्ञवाहसः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: यज्ञवाह (प्रातिपदिक; यज्ञ + वाह)

• शिक्षन्तः: instructing/teaching
• शिक्षन्तः: कर्तृ (सहायक-क्रिया/विशेषणम् यज्ञवाहसः)
• Type: Verb (participle)
• Root: शिक्ष् (धातु)

• न: not
• न: सम्बन्ध (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• उपशेकिम: one who sprinkles/bedews (a sprinkler); (here) a negligent/deficient performer is not (to be)
• उपशेकिम: कर्म (निषेध्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: उप-शेकिन् (प्रातिपदिक; उप + शेकिन्)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in input)

Devata: Ādityāḥ / Yajñavāhasaḥ

Chandas: Anuṣṭubh (probable; not metrically verified here)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"From anxious recognition of fault → humble petition → quieted reassurance through divine correction.","listener_experience":"Atonement without despair; a sense of being re-admitted into order.","intensity":4}