Mantra 1

Sukta 114

Sanskrit (Devanagari)

उन्मोचनम्। यद् देवा देवहेडनं देवासश्चकृमा वयम्। आदित्यास्तस्मान्नो यूयमृतस्यर्तेन मुञ्चत

IAST Transliteration

unmócanam | yád devā́ deva-héḍanaṃ devā́saś cakṛmā́ vayám | ā́dityās tásmān no yūyám ṛtásya ṛténa muñcata

English Translation (Griffith/Whitney)

A Loosening. What god-offence, O Gods, we Gods have wrought—O Ādityas, from that do ye release us, by Order’s Order, by the power of ṛta.

Translation

(Bài chú tháo gỡ.) Hỡi các Thần, bất cứ lỗi xúc phạm thần linh nào mà chúng con—những kẻ thuộc về hàng thần—đã gây nên; hỡi các Āditya, xin hãy giải thoát chúng con khỏi điều ấy, bằng ṛta—trật tự thiêng—bằng chính quyền năng của trật tự ấy.

Word by Word

• उन्मोचनम्: release, unbinding
• उन्मोचनम्: कर्म (उद्दिष्ट/विषय: ‘मुक्ति/विमोचन’)
• Type: Noun
• Root: उन्मोचन (प्रातिपदिक; उन्मोच्-धातु से भाव/कर्मणि-नाम) अथवा उन्मोचन (नपुंसक)

• यत्: whatever/that which
• यत्: कर्म (यत् = ‘जो/जिस (अपराध/दोष) को’)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ (उक्त कर्म के कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• देवहेडनम्: offence/anger against the gods
• देवहेडनम्: कर्म (देव-सम्बन्धी अपकार/अपराध)
• Type: Noun
• Root: देव-हेडन (समास; हेडन < √हिड्/√हिड् ‘क्रुद्ध/आहत होना’ से ‘आघात/क्रोध/अपकार’ अर्थ), प्रातिपदिक

• देवासः: the gods
• देवासः: कर्तृ (चकार/कृ-क्रिया के कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: — (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• चकृमा: we have done
• चकृमा: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)

• वयम्: we
• वयम्: कर्तृ (चकृमा के कर्ता)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आदित्याः: O Ādityas
• आदित्याः: सम्प्रदान/सम्बोधन (आह्वान: ‘हे आदित्यो!’)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: अपादान (उस (दोष/अपराध) से)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: us / our
• नः: कर्म (मुञ्चत में ‘हमें’)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• यूयम्: you (pl.)
• यूयम्: कर्तृ (मुञ्चत के कर्ता)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (ऋत का)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• ऋतेन: by/with ṛta
• ऋतेन: करण (ऋत के द्वारा/सहायता से)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• मुञ्चत: release, set free
• मुञ्चत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मुच् (मोचने)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in input)

Devata: Ādityāḥ / Devāḥ (as restorers of ṛta)

Chandas: Anuṣṭubh (probable; not metrically verified here)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"From remorse and fear to reconciliation and calm release.","listener_experience":"Softening of inner tension; sense of being forgiven and re-included in cosmic order.","intensity":5}