Sutra 21

Devanagari script

देशराजविहारयोर्देशविहारस्त्रैकाल्येन कर्मफलोपघातं करोति राजविहारस्तु कारुशिल्पिकुशीलववाग्जीवनरूपाजीवावैदेहकोपकारं करोति इत्याचार्याः ॥ कZ_०८.४.२१ ॥

Transliteration

deśarājavihārayor deśavihāras traikālyena karmaphalopaghātaṃ karoti; rājavihāras tu kāruśilpikuśīlavavāgjīvanarūpājīvāvaidehakopakāraṃ karoti iti ācāryāḥ

Translation

Trong hai loại ‘đi lại trong nước’ và ‘đi lại của nhà vua’: việc đi lại ở thôn dã làm tổn hại kết quả công việc trong cả ba thời (quá khứ, hiện tại và tương lai/chu kỳ); còn việc đi lại của nhà vua (sự hưởng lạc nơi triều đình) gây hại cho thợ thủ công, nghệ nhân, người biểu diễn, người sống bằng lời nói, kẻ sống bằng vẻ bề ngoài, và cả người ngoài—các bậc thầy nói vậy.

Word by Word

• देशराजविहारयोः: of (the) country and the king’s tour
• Type: Noun
• Root: देश; राजविहार
• Form: षष्ठी-द्विवचनम् (genitive dual); समासः: देश + राजविहार (द्वन्द्व)

• देशविहारः: a tour of the country
• Type: Noun
• Root: देशविहार
• Form: प्रथमा-एकवचनम् (nominative singular, masculine); समासः: देशस्य विहारः

• त्रैकाल्येन: by (its) occurring in all three times/periods
• Type: Noun
• Root: त्रैकाल्य
• Form: तृतीया-एकवचनम् (instrumental singular, neuter); त्रि + काल्य (three times/three periods)

• कर्मफलोपघातम्: damage/impairment to the results of work
• Type: Noun
• Root: कर्म; फल; उपघात
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (accusative singular, masculine); समासः: कर्मफलस्य उपघातः

• करोति: causes / does
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• राजविहारः: the king’s tour
• Type: Noun
• Root: राजविहार
• Form: प्रथमा-एकवचनम् (nominative singular, masculine); समासः: राज्ञः विहारः

• तु: but / however
• Type: Particle
• Root: तु
• Form: निपात (contrastive)

• कारुशिल्पिकुशीलववाग्जीवनरूपाजीवावैदेहक: (the group of) artisans, craftsmen, actors, those living by speech, those living by display, and vaidehakas
• Type: Noun
• Root: कारु; शिल्पिक; कुशीलव; वाग्जीवन; रूपाजीव; वैदेहक
• Form: प्रथमा-एकवचनम् (nominative singular, masculine) as a collective compound; समासः: कारु + शिल्पिक + कुशीलव + वाग्जीवन + रूपाजीव + वैदेहक (समाहार/इतरइतरे द्वन्द्व-प्रायः)

• उपकारम्: benefit / assistance
• Type: Noun
• Root: उपकार
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (accusative singular, masculine)

• करोति: causes / does
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• इति: thus
• Type: Particle
• Root: इति
• Form: इति-शब्दः (quotative)

• आचार्याः: the teachers/authorities (say)
• Type: Noun
• Root: आचार्य
• Form: प्रथमा-बहुवचनम् (nominative plural, masculine)

Entities Mentioned

• rājavihāra (royal indulgence)
• artisans/craftsmen
• performers
• speech-professionals
• rūpājīva groups
• vaidehaka (outsiders)

More Details

FAQs

What is the administrative meaning of ‘traikālya’ here?

Roaming disrupts work outcomes not only immediately but also across production cycles—undermining continuity and future yield.

Why list artisans and performers?

They are economically and socially vulnerable to predatory requisitions and forced service that accompany royal indulgence.