Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 23

देशविहारः कर्मश्रममवधार्थमल्पं भक्षयति भक्षयित्वा च भूयः कर्मसु योगं गच्छति राजविहारस्तु स्वयं वल्लभैश्च स्वयं ग्राहप्रणयपण्यागारकार्योपग्रहैः पीडयतीति ॥ कZ_०८.४.२३ ॥

deśavihāraḥ karmaśramam avadhārtham alpaṃ bhakṣayati; bhakṣayitvā ca bhūyaḥ karmasu yogaṃ gacchati; rājavihāras tu svayaṃ vallabhaiś ca svayaṃ grāha-praṇaya-paṇyāgāra-kāryopagrahaiḥ pīḍayatīti

Việc đi lại ở thôn dã chỉ tiêu dùng một ít—nhằm xua mệt nhọc do lao động—và sau khi tiêu dùng xong, người ta lại trở về công việc. Nhưng việc đi lại của nhà vua thì áp bức: cả do chính nhà vua và do những kẻ được sủng ái, thông qua tịch thu, các “đòi hỏi do ân sủng”, gây sức ép lên kho/ chợ, và trưng dụng cưỡng bức cho công việc và dịch vụ.

देशविहारःa tour in the countryside (ordinary tour)
देशविहारः:
TypeNoun
Rootविहृ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; देशस्य विहारः
कर्मश्रमम्fatigue from work
कर्मश्रमम्:
TypeNoun
Rootश्रम्
Formपुं/नपुं, द्वितीया-एकवचन; कर्मणः श्रमः
अवधार्थम्for the purpose of limiting/curbing (it)
अवधार्थम्:
TypeNoun
Rootअवधृ
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; प्रयोजनार्थे (अर्थम्)
अल्पम्a little (quantity)
अल्पम्:
TypeAdjective
Rootअल्प
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; भक्षयति इत्यस्य कर्म
भक्षयतिeats/consumes
भक्षयति:
TypeVerb
Rootभक्ष्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
भक्षयित्वाhaving eaten
भक्षयित्वा:
TypeVerb (Gerund)
Rootभक्ष्
Formक्त्वान्त (अव्यय), पूर्वकालिक क्रिया
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
भूयःagain; further
भूयः:
TypeAdverb
Rootभूयस्
Formअव्यय; पुनः/अधिकम्
कर्मसुin (his) duties/works
कर्मसु:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-बहुवचन
योगम्application/engagement (in work)
योगम्:
TypeNoun
Rootयुज्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; योग = संलग्नता/प्रयत्नः
गच्छतिgoes/returns (to)
गच्छति:
TypeVerb
Rootगम्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
राजविहारःthe king’s pleasure-tour/royal outing
राजविहारः:
TypeNoun
Rootविहृ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; राज्ञः विहारः
तुbut
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formविरोध/विशेषार्थक अव्यय
स्वयम्personally; himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
Formअव्यय
वल्लभैःby (his) favourites/retainers
वल्लभैः:
TypeNoun
Rootवल्लभ
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
स्वयम्personally; himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
Formअव्यय
ग्राहप्रणयपण्यागारकार्योपग्रहैःby exactions, ‘friendly’ levies, state-store (warehouse) operations, and requisitions for official work
ग्राहप्रणयपण्यागारकार्योपग्रहैः:
TypeNoun
Rootउपग्रह
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन; समासे सदस्याः: ग्राह + प्रणय + पण्यागार + कार्य + उपग्रह; करणत्वे तृतीया
पीडयतिharasses/oppresses
पीडयति:
TypeVerb
Rootपीड्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formअव्यय; वाक्य-समाप्त्यर्थक
R
rājavihāra (royal roaming)
V
vallabha (favorites)
P
paṇyāgāra (storehouses/warehouses)

FAQs

Deśavihāra is framed as limited consumption for recuperation that preserves productivity; rājavihāra is framed as extractive behavior that enables seizures and rent-seeking by the ruler and his entourage.