Adhyaya 362

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नानार्थवर्गा नमैकषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्विषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः भूमिवनौषध्यादिवर्गाः अग्निर् उवाच वक्ष्ये भूपुराद्रिवनौषधिसिंहादिनर्गकान् भूरनन्ता कक्षमा धात्री क्ष्माप्याकुः स्याद्धरित्र्यपि

Như vậy, trong Agni Mahāpurāṇa, chương về “các nhóm từ đa nghĩa” (nānārtha-vargāḥ)—tức chương thứ 361—đã kết thúc. Nay bắt đầu chương thứ 362, phần các nhóm từ liên quan đến đất, rừng, thảo dược, v.v. Agni nói: “Ta sẽ trình bày các nhóm đồng nghĩa cho những từ như: đất, thành, núi, rừng, dược thảo, sư tử và các loại từ khác. ‘Bhū’ (đất) cũng được gọi là Anantā, Kakṣamā, Dhātrī, Kṣmā, Āku, và cũng như Haritrī.”

Verse 2

मृन्मृत्तिका प्रशस्ता तु मृत्सा मृत्स्ना च मृत्तिका जगत्त्रपिष्टपं लोकं भुवनं जगती समा

Đất sét cũng được gọi là mṛn; mṛttikā (đất sét/đất nặn) cũng được gọi là praśastā, mṛtsā và mṛtsnā. “Thế giới” được diễn đạt bằng các từ đồng nghĩa: trapīṣṭapa, loka, bhuvana, jagatī và samā.

Verse 3

अयनं वर्त्म मार्गाध्वपन्थानः पदवी सृतिः सरणिः पद्धत्तिः पद्या वर्तन्येकपदीति च

‘Ayana’, ‘vartman’, ‘mārga’, ‘adhvan’, ‘panthāna’, ‘padavī’, ‘sṛti’, ‘saraṇi’, ‘paddhati’, ‘padyā’, ‘vartani’ và ‘eka-padī’—tất cả đều là những từ mang nghĩa “con đường/lối đi.”

Verse 4

पूः स्त्री पुरीनगर्यौ वा पात्तनं पुटभेदनम् स्थानीयं निगमो ऽन्यत्तु यन्मूलनगरात्पुरम्

Từ «pūḥ» thuộc giống cái; cũng được gọi là «purī» hay «nagarī». Một khu định cư được gọi là «pāṭṭana»; tên khác là «puṭabhedana». Trụ sở hành chính địa phương gọi là «sthānīya», và một loại khác là «nigama»; còn thị trấn phát sinh từ, hoặc lệ thuộc vào, một thành phố gốc/chính (mūlanagara) thì gọi là «puram».

Verse 5

तच्छाखानगरं वेशो वेश्याजनसमाश्रयः आपणस्तु निषद्यायां विपणिः पण्यवीथिका

Một thị trấn phụ thuộc được gọi là «śākhānagara» (thành phố nhánh). «Veśa» là khu phố nơi các kỹ nữ/cung nữ sống tụ cư. «Āpaṇa» là cửa hàng—nơi ngồi lại để mua bán; «vipaṇi» là chợ; và «paṇyavīthikā» là con phố hàng hóa (ngõ bazaar).

Verse 6

रथ्या प्रतोली विशिखा स्याच्चयो वप्रमस्त्रियां प्राकारो वरणः शालः प्राचीरं प्रान्ततो वृतिः

«Rathyā» nghĩa là đường xe; «pratolī» là nhà cổng/cổng vòm; «viśikhā» là ngõ hay đường nhánh. «Caya» là bờ đắp chất cao; «vapra» là lũy đất (rampart). Trong cách dùng giống cái, «prākāra» (tường bao) cũng gọi là «varaṇa» và «śāla»; còn «prācīra» chỉ hàng rào ranh giới hay vòng bao ở mép ngoài của khu định cư.

Verse 7

भित्तिः स्त्री कुह्यमेडूकं यदन्तर्नस्तकीकसं वासः कूटो द्वयोः शाला सभा सञ्जवनन्त्विदम्

«Bhitti» nghĩa là bức tường. «Strī» chỉ người nữ. «Kuhya» cũng có nghĩa là con ếch. Vật được đặt ở bên trong gọi là «nastakīkasa». Chỗ ở là «vāsa». Đỉnh/chóp gọi là «kūṭa». Đại sảnh gọi là «śālā» (cũng là «sabhā»). Và điều này được gọi là «sañjavana» (tức thuật ngữ mang nghĩa phục sinh/khơi dậy sinh lực).

Verse 8

चतुःशालं मुनीनान्तु पर्णशालोटजो ऽस्त्रियां चैत्यमायतनन्तुल्ये वाजिशाला तु मन्दुरा

Đối với các bậc Muni (ẩn sĩ), nơi ở có bốn dãy phòng gọi là «catuḥśālā»; túp lều lá gọi là «parṇaśālā» (cũng gọi «oṭaja»). Ở giống cái, một thánh sở tương đương «caitya» được gọi là «āyatana»; và «vājiśālā» chính là «mandurā», tức chuồng ngựa.

Verse 9

हर्म्यादि धनिनां वासःप्रासादो देवभूभुजां स्त्री द्वार्द्वारं प्रतीहारः स्याद्वितर्दिस्तु वेदिका

Harmya và các loại nhà tương tự là chỗ ở của người giàu; prāsāda là cung điện/kiến trúc như đền tháp của các vua và của chư thiên. strī là khung cửa; dvāradvāra chỉ lối cửa; pratīhāra là người giữ cửa; còn vitardi là bệ/đàn cao, tức vedikā.

Verse 10

कपोतपालिकायन्तु विटङ्कं पुं नपुंसकं कवाटमवरन्तुल्ये निःश्रेणिस्त्वधिरोहिणी

Thuật ngữ kapotapālikā chỉ viṭaṅka; từ viṭaṅka được dùng cả giống đực lẫn giống trung. Kavāṭa nghĩa là cánh cửa/tấm cửa, đồng nghĩa với avarantu. Niḥśreṇī cũng gọi là adhirohiṇī, tức chiếc thang hay phương tiện để leo lên.

Verse 11

सम्मार्जनी शोधनी स्यात् सङ्करो ऽवकरस् तथा अद्रिगोत्रिगिरिग्रावा गहनं काननं वनं

‘Sammārjanī’ cũng gọi là ‘śodhanī’, tức chổi hay dụng cụ làm sạch. ‘Saṅkara’ cũng là ‘avakara’, nghĩa là rác rưởi, phế thải. ‘Adri, gotri, giri, grāvā’ chỉ núi/đá; còn ‘gahana, kānana, vana’ chỉ rừng rậm.

Verse 12

आरामः स्यादुपवनं कृत्रिमं वनमेव यत् स्यादेतदेव प्रमदवनमन्तःपुरोचितं

Ārāma là upavana, tức một lùm cây/khu vườn được tạo dựng có chủ ý (trồng trọt và sắp đặt). Chính loại vườn ấy gọi là pramadavana, thích hợp cho nội cung, tức khu vực dành cho nữ quyến.

Verse 13

वीथ्यालिरावलिः पङ्क्तिश्रेणीलेखास्तु राजयः वानस्पत्यः फलैः पुष्पात्तैरपुष्पाद्वनस्पतिः

Vīthī, āli và āvalī là những tên gọi của một hàng/dãy; paṅkti, śreṇī và lekhā cũng là những tên gọi của các đường hàng (rājayaḥ). Cây cho quả gọi là vānaspatya; cây kết quả từ hoa gọi là vṛkṣa; còn cây kết quả mà không ra hoa gọi là vanaspati.

Verse 14

ओषध्यः फलपाकान्ताः पलाशी द्रुद्रुमागमाः स्थाणु वा ना ध्रुवः शङ्कुः प्रफुल्लोत्फुल्लसंस्फुटाः

Các dược thảo hoàn tất chu kỳ khi quả chín; các loài cây lá rộng và những cây mới mọc—đều được quan sát. Cũng vậy, gốc cây hay cột không lay chuyển, một cọc/điểm mốc cố định, và những cây đang nở rộ, bung nở và mở trọn vẹn.

Verse 15

पलाशं छदनं पर्णमिध्ममेधः समित् स्त्रियां बोधिद्रुमश् चलदलो दधित्थग्राहिमन्मथाः

Cây Palāśa còn được gọi bằng các tên: Chādana, Parṇa, Idhma, Medha, Samit, Striyām, Bodhidruma, Caladala, Dadhittha, Grāhi và Manmatha.

Verse 16

तस्मिन् दधिफलः पुष्पफलदन्तशठावपि उडुम्बरे हेमदुग्धः कोविदारे द्विपत्रकः

Đối với cây ấy, các tên đồng nghĩa là “Dadhiphala”, và cũng là “Puṣpaphala”, “Danta”, “Śaṭhā”. Với cây Udumbara (sung chùm), tên đồng nghĩa là “Hemadugdha”; còn cây Kovidāra có tên đồng nghĩa “Dvipatraka”.

Verse 17

सप्तपर्णो विशालत्वक् कृतमालं सुवर्णकः आरेवतव्याधिघातसम्पाकचतुरङ्गुलाः

Saptaparṇa, Viśālatvak, Kṛtamāla, Suvarṇaka, Ārevata, Vyādhighāta, Sampāka và Caturaṅgula—đó là các danh xưng của những dược liệu.

Verse 18

स्याज्जम्बीरे दन्तशठो वरुणे तिक्तशावकः पुत्रागे पुरुषस्तुङ्गः केशरो देववल्लभः

Với jambīra (thanh yên/chanh), tên đồng nghĩa là dantaśaṭha; với varuṇa, (tên đồng nghĩa là) tiktaśāvaka; với putrāga, (các tên đồng nghĩa là) puruṣatuṅga, keśara và devavallabha.

Verse 19

पारिभद्रे निम्बतरुर्मन्दारः पारिजातकः वञ्जुलश्चित्रकृच्चाथ द्वौ पीतनकपीतनौ

Trong nhóm (khởi từ) pārijāta/paribhadraka có: cây neem, mandāra, pārijātaka, vañjula, citrakṛt; và còn có hai loại gọi là pītanaka và pītana.

Verse 20

आम्रातके मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ पीलौ गुडफलः स्रंसी नादेयी चाम्बुवेतसः

Đối với cây āmrātaka và cây madhūka, các tên gọi là: guḍapuṣpa và madhudruma. Đối với cây pīlu, các tên đồng nghĩa là: guḍaphala, sraṃsī, nādeyī và ambuvetasa.

Verse 21

शोभाञ्जने शिग्रुतीक्ष्णगन्धकाक्षीरमोचकाः रक्तो ऽसौ मधुशिग्रुः स्यादरिष्टः फेणिलः समौ

‘Śobhāñjana’ cũng được gọi là Śigru, Tīkṣṇagandha, Kākṣīramocaka và Rakta (Śigru). Nó còn được biết đến với tên Madhuśigru; và Ariṣṭa cùng Pheṇila là những tên đồng nghĩa của nó.

Verse 22

गालवःशावरो लोध्रस्तिरीटस्तिल्वमार्जनौ शेलुः श्लेष्मातकः शीत उद्दालो बहुवारकः

Gālava, Śāvara, Lodhra, Tirīṭa, Tilva và Mārjana; lại có Śelu, Śleṣmātaka, Śīta, Uddāla và Bahuvāraka—đó là các tên chỉ những cây/cỏ dược liệu (theo danh mục dược học).

Verse 23

वैकङ्कतः श्रुवावृक्षो ग्रन्थिलो व्याघ्रपादपि तिन्दुकः स्फूर्जकः कालो नादेयी भूमिजम्बुकः

Vaikaṅkata, Śruvā-vṛkṣa, Granthila, Vyāghrapāda, Tinduka, Sphūrjaka, Kāla, Nādeyī và Bhūmi-jambuka—đó là các tên gọi/định danh được thừa nhận của những cây/cỏ dược liệu (như nêu trong chương này).

Verse 24

काकतिन्दौ पीलुकः स्यात् पाटलिर्मोक्षमुष्ककौ क्रमुकः पट्टिकाख्यः स्यात्कुम्भी कैटर्यकट्फले

Trong Agni Purāṇa, “Pīluka” cũng được gọi là “Kākatindu”. “Pāṭalī” cũng được biết với tên “Mokṣamuṣka”. “Kramuka” cũng gọi là “Paṭṭikā”. Và “Kaiṭarya” cùng “Kaṭphala” cũng được gọi là “Kumbhī”.

Verse 25

वीरवृक्षो ऽरुष्करो ऽग्निमुखी भल्लातकीं त्रिषु सवर्जकासनजीवाश् च पीतसाले ऽथ मालके

Trong Agni Purāṇa, “Vīravṛkṣa”, “Aruṣkara” và “Agnimukhī” là các tên của “Bhallātakī”. Cũng vậy, đối với “Triṣu” có các tên “Savarjaka”, “Āsana” và “Jīva”; và đối với “Pītasāla” còn có tên “Mālaka”.

Verse 26

सर्जाश्वकर्णौ वीरेन्द्रौ इन्द्रद्रुः ककुभो ऽर्जुनः इङ्गुदी तापसतरुर्मोचा शाल्मलिरेव च

Agni Purāṇa liệt kê các loài cây như sau: “Sarja” và “Aśvakarṇa”; “Vīrendra”; “Indradru”; “Kakubha”; “Arjuna”; “Iṅgudī”; “Tāpasataru” (cây của các ẩn sĩ); “Mocā”; và cả “Śālmali”.

Verse 27

चिरविल्वो नक्तमालः करजश् च करञ्जके प्रकीर्यः पूतिकरजो मर्कट्यङ्गारवल्लरी

Đối với “Karañjaka” (Karañja), các tên gọi được dùng gồm: “Ciravilva”, “Naktamāla”, “Karaja”, và cả “Prakīrya”, “Pūtikaraja”, “Markaṭī”, “Aṅgāravallarī” — đó là những danh xưng đồng nghĩa.

Verse 28

रोही रोहितकः प्लीहशत्रुर्दाडिमपुष्पकः गायत्री बालतनयः खदिरो दन्तधावनः

Các danh xưng được thừa nhận cho dược liệu này gồm: “Rohī”; “Rohitaka”; “Plīhaśatru” (kẻ thù của chứng bệnh lá lách); “Dāḍimapuṣpaka” (hoa lựu); “Gāyatrī”; “Bālatanaya” (hậu duệ của Bala); “Khadira”; và “Dantadhāvana” (thứ dùng để làm sạch răng).

Verse 29

अरिमेदो विट्खदिरे कदरः खदिरे सिते पञ्चाङ्गुलो वर्धमानश् चञ्चुर्गन्धर्वहस्तकः

Arimeda cũng được gọi là Viṭ-khadira. Kadara là một tên khác của khadira trắng. Pañcāṅgula, Vardhamāna, Cañcu và Gandharva-hastaka là các danh xưng bổ sung của nó.

Verse 30

पिण्डीतको मरुवकः पीतदारु च दारु च देवदारुः पूतिकाष्ठं श्यामा तु महिलाह्वया

Piṇḍītaka cũng được gọi là Maruvaka. Pītadāru cũng gọi là Dāru, và cũng gọi là Devadāru. Pūtikāṣṭha được biết đến với tên Śyāmā; và Śyāmā cũng được gọi là Mahilāhvayā.

Verse 31

लता गोवन्दनी गुन्दा प्रियङ्गुः फलिनी फली मण्डूकपर्णपत्रोर्णनटकट्वङ्गटुण्टुकाः

Latā, Govandanī, Gundā, Priyaṅgu, Phalinī, Phalī, Maṇḍūkaparṇī, Patrornanā, Naṭa, Kaṭvaṅga và Ṭuṇṭukā—đây là các tên cây/đồng danh được liệt kê trong bối cảnh dược liệu học.

Verse 32

श्योनाकशुकनासर्क्षदीर्घवृन्तकुटन्नटाः पीतद्रुः सरलश्चाथ निचुलो ऽम्बुज इज्जलः

Śyonāka; Śukanāsa; Arkṣa; Dīrghavṛnta; Kuṭannaṭa; Pītadru; Sarala; và thêm nữa Nicula, Ambuja, Ijjala—đây là những tên gọi được thừa nhận của các cây/cây thuốc.

Verse 33

काकोडुम्बरिका फल्गुररिष्टः पिचुमर्दकः सर्वतोभद्रको निम्बे शिरीषस्तु कपीतनः

Kākoḍumbarikā và Phalgu; Ariṣṭa; Picumardaka; Sarvatobhadra trong trường hợp Nimba (cây neem); và Śirīṣa cũng được gọi là Kapītana.

Verse 34

वकुलो वञ्जुलः प्रोक्तः पिच्छिलागुरुशिंशपाः जया जयन्ती तर्कारी कणिका गणिकारिका

Vakula cũng được nói là gọi là Vaṅjula; và còn có các danh xưng khác như Picchilā, Aguru, Śiṃśapā, Jayā, Jayantī, Tarkārī, Kaṇikā và Gaṇikārikā.

Verse 35

आपर्णमग्नमन्थः स्याद्वत्सको गिरिमल्लिका कालस्कन्धस्तमालः स्यात् तण्डुलीयो ऽल्पमारिषः

Āparṇā được hiểu là Agnimantha; Vatsaka cũng gọi là Girimallikā. Kāla-skandha chính là Tamāla; và Taṇḍulīya cũng gọi là Alpamāriṣa.

Verse 36

सिन्धुवारस्तु निर्गुण्डी सैवास्फोता वनोद्भवा गणिका यूथिकाम्बष्ठा सप्तला नवमालिका

Sindhuvāra cũng gọi là Nirguṇḍī; và cũng được biết đến với các tên Āsphoṭā, Vanodbhavā, Gaṇikā, Yūthikā, Ambaṣṭhā, Saptalā và Navamālikā.

Verse 37

अतिमुक्तः पुण्ड्रकः स्यात्कुमारी तरणिः सहा तत्र शोणे कुरुवकस्तत्र पीते कुरुण्टकः

Atimukta cũng gọi là Puṇḍraka; và còn được biết đến như Kumārī, Taraṇi và Sahā. Ở giống màu đỏ thì gọi là Kuruvaka, còn ở giống màu vàng thì gọi là Kuruṇṭaka.

Verse 38

नीला झिण्टी द्वयोर्वाणा भिण्टी सैरीयकस् तथा तस्मिन्रक्ते कुरुवकः पीते सहचरी द्वयोः

Đối với hai (giống), giống màu xanh được gọi là Jhiṇṭī, và cũng gọi là Vāṇā; lại còn gọi là Bhiṇṭī và Sairīyaka. Trong nhóm ấy, giống màu đỏ gọi là Kuruvaka; giống màu vàng, đối với hai (giống), gọi là Sahacarī.

Verse 39

धुस्तूरः कितवो धूर्तो रुचको मातुलङ्गके समीरणो मरुवकः प्रस्थपुष्पः फणिज्झकः

Dhustūra còn được gọi bằng các danh xưng: Kitava, Dhūrta, Rucaka, Mātulaṅgaka, Samīraṇa, Maruvaka, Prasthapuṣpa và Phaṇijjhaka.

Verse 40

कुठेरकस्तु पर्णासे ऽथास्फोतो वसुकार्कके शिवमल्ली पाशुपतो वृन्दा वृक्षादनी तथा

Kuṭheraka (cũng gọi) Parṇāsa; Asphoṭa (cũng gọi) Vasukārka; Śivamallī (cũng gọi) Pāśupata; và Vṛndā cũng được gọi là Vṛkṣādanī.

Verse 41

जीवन्तिका वृक्षरुहा गुडूची तन्त्रिकामृता सोमवल्ली मधुर्णी मूर्वा तु मोरटी तथा

Jīvantikā, Vṛkṣaruhā, Guḍūcī, Tantrikā (còn gọi Amṛtā), Somavallī, Madhurṇī, và cũng vậy Mūrvā cùng Moraṭī—đều là tên các cây/dây thuốc.

Verse 42

मधुलिका मधुश्रेणी गोकर्णी पीलुपर्ण्यपि पाठाम्बष्ठा विद्धकर्णी प्राचीना वनतिक्तिका

Madhulikā, Madhuśreṇī, Gokarṇī và cả Pīluparṇī; Pāṭhā, Ambaṣṭhā, Viddhakarṇī, Prācīnā và Vanatiktikā—đó là các danh xưng của những cây thuốc.

Verse 43

कटुः कटुम्भरा चाथ चक्राङ्गी शकुलादनी आत्मगुप्ता प्रावृषायी कपिकच्छुश् च मर्कटी

‘Kaṭu’, ‘Kaṭumbharā’; lại có ‘Cakrāṅgī’, ‘Śakulādanī’, ‘Ātmaguptā’, ‘Prāvṛṣāyī’, ‘Kapikacchu’ và ‘Markaṭī’—đều là các tên gọi/đồng danh được thừa nhận của cùng một dược liệu/cây thuốc.

Verse 44

अपामार्गः शैखरिकः प्रत्यक्पर्णी मयूरकः फञ्जिका ब्राह्मणी भार्गी द्रवन्ति शम्बरी वृषा

Apāmārga—còn được gọi bằng các tên Śaikharika, Pratyakparṇī, Mayūraka, Phañjikā, Brāhmaṇī, Bhārgī, Dravantī, Śambarī và Vṛṣā—được liệt kê như các danh xưng đồng nghĩa.

Verse 45

मण्डूकपर्णी भण्डीरी समङ्गा कालमेषिका रोदनी कच्छुरानन्ता समुद्रान्ता दुरालभा

Mandūkaparṇī, Bhaṇḍīrī, Samaṅgā, Kālameṣikā, Rodanī, Kacchurā, Anantā, Samudrāntā và Durālabhā—đó là các tên của những dược thảo.

Verse 46

पृश्निपर्णी पृथक्पर्णी कलशिर्धावनिर्गुहा निदिग्धिका स्पृशी व्याघ्री क्षुद्रा दुस्पर्शया सह

Pṛśniparṇī, Pṛthakparṇī, Kalaśīr, Dhāvanirguhā, Nidigdhikā, Spṛśī, Vyāghrī, Kṣudrā, cùng với Dusparśā—đó là các dược thảo được nêu danh.

Verse 47

अवल्गुजः सोमराजी सुवल्लिः सोमवल्लिका कालमेषी कृष्णफला वकुची पूतिफल्य् अपि

Avalguja cũng được gọi bằng các tên Somarājī, Suvallī, Somavallikā, Kālameṣī, Kṛṣṇaphalā, Vakucī và Pūtiphalī.

Verse 48

कणोषणोपकुल्या स्याच्छ्रेयसी गजपिप्पली चव्यन्तु चविका काकचिञ्ची गुञ्जे तु कृष्णला

Kaṇoṣaṇā còn được gọi là Upakulyā. Śreyasī là tên khác của Gajapippalī. Cavī được gọi là Cavikā. Kākaciñcī được gọi là Guñjā; và Guñjā cũng được biết đến với tên Kṛṣṇalā.

Verse 49

विश्वा विषा प्रतिविषा वनशृङ्गाटगोक्षुरौ नारायणी शतमूली कालेयकहरिद्रवः

Viśvā; Viṣā; Prativiṣā; śṛṅgāṭa hoang (củ ấu nước) và gokṣura; Nārāyaṇī; Śatamūlī; Kāleyaka; Haridrava—đều là các dược liệu được nêu tên trong phần bàn về xử trí chất độc và phép trị giải độc.

Verse 50

दार्वी पचम्पचा दारु शुक्ला हैमवती वचा वचोग्रगन्धा षड्ग्रन्था गोलोमी शतपर्विका

Dārvī; Pacampacā; Dāru; Śuklā; Haimavatī; Vacā; Vacogragandhā; Ṣaḍgranthā; Golomī; Śataparvikā—đó là các tên/giống dược vật được liệt kê trong thư mục dược liệu (materia medica).

Verse 51

आस्फोता गिरिकर्णी स्यात् सिंहास्यो वासको वृषः मिशी मधुरिकाच्छत्रा कोकिलाक्षेक्षुरक्षुरा

Āsphotā còn được gọi là Girikarṇī. Siṃhāsyā được biết dưới tên Vāsaka và Vṛṣa. Miśī cũng gọi là Madhurikā và Chatrā; và tương tự, Kokilākṣī, Ikṣurā, Akṣurā cũng là các danh xưng của nó.

Verse 52

विडङ्गो ऽस्त्री कृमिघ्नः स्यात् वज्रद्रुस्नुक्स्नुही सुधा मृद्वीका गोस्तनी द्राक्षा वला वाट्यालकस् तथा

Viḍaṅga còn gọi là Astrī và Krimighna (kẻ diệt trừ giun sán). Tương tự, Vajradruma, Snuk, Snuḥī và Sudhā; cùng với Mṛdvīkā, Gostanī, Drākṣā, Valā và Vāṭyālaka—đều là những tên cây đồng nghĩa được thừa nhận.

Verse 53

काला मसूरविदला त्रिपुटा त्रिवृता त्रिवृत् मधुकं क्लीतकं यष्टिमधुका मधुयष्टिका

“Kālā”, “masūravidalā” và “tripuṭā” là các tên của trivṛt (dây bìm bìm tẩy xổ). “Madhuka”, “klītaka”, “yaṣṭimadhukā” và “madhuyaṣṭikā” là các tên của cam thảo (yaṣṭīmadhu).

Verse 54

विदारी क्षीरशुक्लेक्षुगन्धा क्रोष्ट्री च या सिता गोपी श्यामा शारिवा स्यादनन्तोत्पलशारिवा

Vidārī còn được gọi bằng các danh xưng Kṣīraśuklā, Ikṣugandhā và Kroṣṭrī; tương tự, Śārivā cũng được biết với các tên Sitā, Gopī, Śyāmā, Anantā và Utpala.

Verse 55

मोचा रम्भा च कदली भण्टाकी दुष्प्रधर्षिणी स्थिरा ध्रुवा सालपर्णी शृङ्गी तु वृषभो वृषः

Mocā, Rambhā, Kadalī, Bhaṇṭākī, Duṣpradharṣiṇī, Sthirā, Dhruvā, Sālaparṇī và Śṛṅgī—đó đều là các tên đồng nghĩa; lại còn được gọi là Vṛṣabha và Vṛṣa.

Verse 56

गाङ्गेरुकी नागबला मुषली तालमूलिका ज्योत्स्नी पटोलिका जाली अजशृङ्गी विषाणिका

Gāṅgerukī, Nāgabalā, Muṣalī, Tālamūlikā, Jyotsnī, Paṭolikā, Jālī, Ajaśṛṅgī và Viṣāṇikā—đó là các tên của những dược thảo.

Verse 57

स्याल्लाङ्गलिक्यग्निशिखा ताम्बूली नागवल्ल्यपि हरेणू रेणुका कौन्ती ह्रीवेरो दिव्यनागरं

Cũng kể đến lāṅgalikī, agniśikhā, tāmbūlī và nāgavallī; lại nữa hareṇū, reṇukā, kauntī, hrīvera và divya-nāgara—một nhóm danh xưng của các dược liệu/hương liệu.

Verse 58

कालानुसार्यवृद्धाश्मपुष्पशीतशिवानि तु शैलेयं तालपर्णी तु दैत्या गन्धकुटी मुरा

‘Kālānusārya’, ‘Vṛddhāśma’, ‘Puṣpa’, ‘Śīta’ và ‘Śivā’; cùng với ‘Śaileya’, ‘Tālaparṇī’, ‘Daityā’, ‘Gandhakuṭī’ và ‘Murā’—đều là những danh xưng được thừa nhận cho các dược chất trong dược thư.

Verse 59

ग्रन्थिपर्णं शुकं वर्हि वला तु त्रिपुटा त्रुटिः शिवा तामलकी चाथ हनुर्हट्टविलासिनी

“Granthiparṇa” còn được gọi là “Śuka” và “Varhi”; “Valā” (cũng gọi) là “Tripuṭā” và “Truṭi”; và “Śivā” còn mang tên “Tāmalakī”, cũng như “Hanuḥ” và “Haṭṭavilāsinī”.

Verse 60

कुटं नटं दशपुरं वानेयं परिपेलवम् तपस्वनी जटामांसी पृक्का देवी लता लशूः

Kuta, Naṭa, Daśapura, Vāneya, Paripelava, Tapasvinī, Jaṭāmāṃsī, Pṛkkā, Devī, Latā và Laśū—đó là các dược liệu/tên gọi được liệt kê.

Verse 61

कर्चुरको द्राविडको गन्धमूली शठी स्मृता स्यद्दृक्षगन्धा छगलान्त्रा वेगी वृद्धदारकः

Śaṭhī (một thân rễ dược liệu thơm) còn được ghi nhớ với các tên Karcuraka, Drāviḍaka, Gandhamūlī, Dṛkṣagandhā, Chagalāntrā, Vegī và Vṛddhadāraka.

Verse 62

तुण्डिकेरी रक्तफला विम्बिका पीलुपर्ण्य् अपि चाङ्गेरी चुक्रिकाम्बष्टा स्वर्णक्षीरी हिमावती

Tuṇḍikerī, Raktaphalā, Vimbikā và cả Pīluparṇī; cũng vậy Āṅgerī, Cukrikā, Ambaṣṭā, Svarṇakṣīrī và Himāvatī—đó là các tên đồng nghĩa của những cây thuốc.

Verse 63

सहस्रवेधी चुक्रो ऽम्लवेतसः शतवेध्यपि जीवन्ती जीवनी जीवा भूमिनिम्वः किरातकः

“(Nó được gọi là) Sahasravedhī”; (cũng) Cukra; (cũng) Amlavetasa; và cả Śatavedhya. (Nó còn được biết đến là) Jīvantī, Jīvanī và Jīvā; (cũng vậy) Bhūminimba; (và) Kirātaka.

Verse 64

कूर्चशीर्षो मधुकरश् चन्द्रः कपिवृकस् तथा दद्रुघ्नः स्यादेडगजो वर्षाभूः शीथहानिणी

(Dược chất/cây thuốc này) còn được gọi bằng các tên: Kūrcaśīrṣa, Madhukara, Candra, Kapivṛka, Dadrughna, Eḍagaja, Varṣābhū và Śīthahāniṇī.

Verse 65

कुनन्दती निकुम्भस्त्रा यमानी वार्षिका तथा लशुनङ्गृञ्चनारिष्टमहाकन्दरसोनकाः

Kunandatī, Nikumbhastrā, Yamānī (ajwain), Vārṣikā; cùng với Laśuna (tỏi), Aṅgṛñcana, Ariṣṭa, Mahākanda và Rasonaka (tỏi) là những dược liệu được liệt kê ở đây.

Verse 66

वाराही वदरा गृष्टिः काकमाची तु वायसी शतपुष्पा सितच्छत्रातिच्छत्रा मधुरा मिसिः

Vārāhī còn gọi là Vadarā và Gṛṣṭi. Kākamācī cũng gọi là Vāyasī. Śatapuṣpā cũng gọi là Sita-chatrā và Ati-chatrā. Madhurā cũng gọi là Misī.

Verse 67

अवाक्पुष्पी कारवी च सरणा तु प्रसारणी कटम्भरा भद्रवला कर्वूरश् च शटी ह्य् अथ

Avākpuṣpī; Kāravī; Saraṇā—cũng gọi là Prasāraṇī; Kaṭambharā; Bhadravalā; Karvūra; và Śaṭī—đó là các tên/mục tiếp theo.

Verse 68

पटोलः कुलकस्तिक्तः कारवेल्लः कटिल्लकः कुष्माण्डकस्तु कर्कारुरिर्वारुः कर्कटी स्त्रियौ

Paṭola (mướp đắng nhọn/pointed gourd) còn gọi là Kulaka và Tikta. Kāravella (khổ qua) còn gọi là Kaṭillaka. Kuṣmāṇḍaka (bí đao/bí tro) được gọi là Karkāru; Irvāru và Karkaṭī là các dạng tên giống cái (dùng cho một loại bầu/dây leo).

Verse 69

इक्ष्वाकुः कटुतुम्बी स्याद्विशाला त्विन्द्रवारुणी अर्शेघ्नः शूरणः कन्दो मुस्तकः कुरुविन्दकः

Ikṣvāku cũng được gọi là Kaṭutumbī; Viśālā (cũng) mang tên Indrā-vāruṇī. Śūraṇa được gọi là Arśa-ghna (“kẻ diệt bệnh trĩ”) và cũng gọi là Kanda (“củ, thân rễ”). Mustaka (cũng) có tên Kuruvindaka.

Verse 70

वंशे त्वक्सारकर्मारवेणुमस्करतेजनाः छत्रातिच्छत्रपालघ्नौ मालातृणकभूस्तृणे

Đối với từ vaṁśa (tre), các thuật ngữ tvaksāra, karmāra, veṇu, maskara và tejanāḥ được dùng. Đối với chatra (ô/dù), dùng các tên atichatra và chatrapālaghna. Đối với tṛṇa (cỏ), dùng mālā, tṛṇaka và bhūstṛṇa.

Verse 71

तृणराजाह्वयस्तालो घोण्टा क्रमुकपुगकौ शार्दूलद्वीपिनौ व्यघ्रे हर्यक्षः केशरी हरिः

‘Tāla’ cũng được gọi là Tṛṇarāja; (vật ấy) còn gọi là Ghoṇṭā; và cũng được biết đến như Kramuka và Pugaka. Đối với hổ có các tên Śārdūla và Dvīpin; và đối với hổ (lại nữa) còn có Vyāghra, Haryakṣa, Keśarī và Hari.

Verse 72

कोलः पौत्री वराहः स्यात् कोक ईहामृगो वृकः लूतोर्णनाभौ तु समौ तन्तुवायश् च मर्कटे

‘Kola’ và ‘Pautrī’ là các tên gọi của lợn rừng. ‘Koka’ và ‘Īhāmṛga’ chỉ loài sói. ‘Lūta’ và ‘Ūrṇanābha’ là đồng nghĩa (đều nghĩa là “nhện”); còn ‘Tantuvāya’ là một tên gọi của khỉ.

Verse 73

वृश्चिकः शूककीटः स्यात्सारङ्गस्तोककौ समौ कृकवाकुस्ताम्रचूडः पिकः कोकिल इत्य् अपि

‘Vṛścika’ chỉ bọ cạp; ‘śūkakīṭa’ là một loại côn trùng. ‘Sāraṅga’ và ‘tokaka’ là đồng nghĩa. ‘Kṛkavāku’ cũng được gọi là ‘tāmracūḍa’; và ‘pika’ cũng chính là ‘kokila’ (chim cu cu).

Verse 74

कके तु करटारिष्टौ वकः कह्व उदाहृतः कोकश् चक्रश् चक्रवाको कादम्बः कलहंसकः

Đối với “quạ”, các từ đồng nghĩa là karaṭa và ariṣṭa. Chim diệc cũng được gọi là kahva. Chim cakravāka được gọi là koka và cakra; còn kādamba (ngỗng/vịt) được gọi là kalahaṃsaka.

Verse 75

पतङ्गिका पुत्तिका स्यात्सरघा मधुमक्षिका सकुलदन्ती निर्दंष्ट्रेति ख द्विरेफपुष्पलिड्भृङ्गषट्पदभ्रमराअलयः

‘Pataṅgikā’ và ‘puttikā’ là tên gọi của “ong”; cũng vậy ‘saraghā’ và ‘madhumakṣikā’. ‘Sakuladantī’ và ‘nirdaṃṣṭrā’ cũng được nói là tên của nó. Hơn nữa, ‘dvirepha’, ‘puṣpaliṭ’, ‘bhṛṅga’, ‘ṣaṭpada’, ‘bhramara’ và ‘ālaya’ đều là các từ đồng nghĩa chỉ “ong”.

Verse 76

केकी शिख्यस्य वाक्केका शकुन्तिशकुनिद्विजाः स्त्री पक्षतिः पक्षमूलञ्चञ्चुस्तोटिरुभे स्त्रियौ

Đối với “chim công”, từ dùng là kekī; mào của nó gọi là śikhā; tiếng kêu của nó gọi là kekā. Śakunti và śakuni là các danh từ giống cái nghĩa là “chim”. Pakṣati chỉ “cánh”, còn pakṣamūla là “gốc/đế của cánh”. Caṅcu (mỏ) và stoṭi (mỏ/mõm) đều là từ giống cái.

Verse 77

गतिरुड्डिनसण्डीनौ कुलायो नीडमस्त्रियां पेशी कोषो द्विहीने ऽण्डं पृथुकः शावकः शिशुः

Gati, uḍḍina và saṇḍīna là các từ chỉ “chim”. Kulāya và nīḍa là các từ chỉ “tổ”. Peśī và koṣa chỉ “vỏ bọc/bao”. Aṇḍa nghĩa là “trứng” (cũng có thể chỉ tinh hoàn). Pṛthuka, śāvaka và śiśu là các từ chỉ “con non/đứa trẻ”, tức “con cái, hậu duệ”.

Verse 78

पोतः पाको ऽर्भको डिम्भः सन्दोहव्यूहको गणः स्तोमौघनिकरव्राता निकुरम्बं कदम्बकं सङ्घातसञ्चयौ वृन्दं पुञ्जराशी तु कूटकं

Pota, pāka, arbhaka và ḍimbha đều nghĩa là “đứa trẻ/trẻ sơ sinh”. Sandoha, vyūha và gaṇa nghĩa là “hội tụ/tập hợp”. Stoma, ogha, nikara và vrāta nghĩa là “khối lớn/đống/đám đông”. Nikuramba và kadambaka nghĩa là “chùm/cụm”. Saṅghāta và sañcaya nghĩa là “sự tích tụ”. Vṛnda nghĩa là “nhóm”. Puñja và rāśi nghĩa là “đống”, và kūṭaka cũng chỉ “đống chất chồng”.