Varaha Purana 113.34: Adhyaya 113, Shloka 34

Hymn to Varāha and Pṛthivī’s Inquiry

Prelude to the Sanatkumāra Dialogue

Devanagari script

कृताञ्जलिपुटा देवी प्रसादयति माधवम् ।। धरण्युवाच ।। अहं भारसमायुक्ता ब्रह्माणं शरणङ्गता

Sanskrit recitationVaraha Purana 113.34

Transliteration

kṛtāñjalipuṭā devī prasādayati mādhavam || dharaṇy uvāca || ahaṃ bhārasamāyuktā brahmāṇaṃ śaraṇaṅgatā

Translation

ہاتھ جوڑ کر دیوی نے مادھو کی رضا طلب کی۔ دھرنی نے کہا: “بھاری بوجھ سے دبی ہوئی میں برہما کی پناہ میں آئی ہوں۔”

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कृताञ्जलिपुटा: with hands folded in reverence
• कृताञ्जलिपुटा: कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अञ्जलि + पुट (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (कृतः अञ्जलिपुटः यस्याः)

• देवी: the goddess
• देवी: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रसादयति: propitiates/pleases
• प्रसादयति: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: सद् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense ‘to propitiate/please’ (प्रसादयति)

• माधवम्: Mādhava (Vishnu)
• माधवम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: माधव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• धरणी: Dharaṇī (Earth)
• धरणी: कर्ता (Kartā; of ‘uvāca’)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वक्तृ-निर्देश (speaker tag)

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भारसमायुक्ता: burdened/loaded with weight
• भारसमायुक्ता: कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: भार + सम् + युक्त (प्रातिपदिक; क्त from युज् with सम्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (भारेण सम्यक् युक्ता)

• ब्रह्माणम्: Brahmā
• ब्रह्माणम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शरणङ्गता: having taken refuge (in)
• शरणङ्गता: कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: शरण + गता (प्रातिपदिक; क्त from गम्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (शरणं गता)

Speaker

Dharaṇī (Pṛthivī)

Tags

• Classical Literature
• Vaiṣṇavism
• Purāṇic Dialogue
• Personification of Earth

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It exemplifies the Purāṇic use of personified Earth as a narrative agent, a key feature for studying environmental imaginaries and political-theological metaphors in Sanskrit literature.

Which geographic location is identified?

No specific location is given; Dharaṇī (Earth) speaks in a universal, cosmological register.

What is the primary ethical instruction?

It highlights refuge-seeking and respectful petition as normative responses to overwhelming burden—an ethic of humility and procedural recourse.