Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 58

Devanagari script

अत्र यः कुरुते दानं यथाशक्त्या जितेन्द्रियः । स स्वर्गमतुलं प्राप्य न शोचति कदाचन

Transliteration

atra yaḥ kurute dānaṃ yathāśaktyā jitendriyaḥ | sa svargamatulaṃ prāpya na śocati kadācana

Translation

جو کوئی یہاں اپنی استطاعت کے مطابق، حواس کو قابو میں رکھ کر دان کرتا ہے، وہ بے مثال سُوَرگ کو پا کر کبھی کسی وقت غمگین نہیں ہوتا۔

Word by Word

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb: “here”)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st); एकवचन (Singular); सम्बन्धबोधक-सर्वनाम (relative pronoun)

• कुरुते: does, performs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); आत्मनेपद; प्रथम-पुरुष (3rd person); एकवचन (Singular)

• दानम्: gift, charity
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd); एकवचन (Singular)

• यथा: as, according to
• यथा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (manner: “as”)

• शक्त्या: by (one's) ability
• शक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd); एकवचन (Singular)

• यथाशक्त्या: according to (one's) capacity
• यथाशक्त्या: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः; तृतीया-अर्थे (according to ability)

• जितेन्द्रियः: one who has conquered the senses
• जितेन्द्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि धातु) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मधारयवत्/षष्ठी-तत्पुरुष: ‘जितानि इन्द्रियाणि यस्य’); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (demonstrative pronoun)

• स्वर्गम्: heaven
• स्वर्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• अतुलम्: incomparable
• अतुलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषण (qualifying स्वर्गम्)

• स्वर्गम् अतुलम्: incomparable heaven
• स्वर्गम् अतुलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: विशेष्य-विशेषण-सम्बन्ध (no compound; syntactic agreement)

• प्राप्य: having attained
• प्राप्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्राप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive); पूर्वकालिक-क्रिया (having attained)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• शोचति: grieves
• शोचति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन

• कदाचन: ever, at any time
• कदाचन: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचन (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: “ever/at any time”)

Speaker

Brahmā (deduced: Vaiṣṇavakhaṇḍa context—Brahmā addressing Nārada)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā-kṣetra (Gupta-Hari vicinity)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devas

Visual Art Cues

Scene: A restrained pilgrim offers charity in the sacred city—calm face, controlled senses—receiving a serene, griefless blessing; the atmosphere is ethical and luminous rather than dramatic.

Characters & Entities

• Svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity done with self-restraint and within one’s means at a holy place yields lasting joy and freedom from sorrow.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā and its sacred precincts, as praised in the Ayodhyāmāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāna (charitable giving) performed yathāśakti—according to one’s capacity—along with sense-control (jitendriyatā).