Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 4

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदनुत्तमम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं सर्वपापहरं सदा

Transliteration

agastya uvāca | śṛṇu vipra pravakṣyāmi tīrthamanyadanuttamam | svargadvāramiti khyātaṃ sarvapāpaharaṃ sadā

Translation

اگستیہ نے کہا: اے وِپر (برہمن)! سنو، میں تمہیں ایک اور بے مثال تیرتھ بیان کرتا ہوں، جو ‘سورگ دوار’ کے نام سے مشہور ہے اور ہمیشہ تمام گناہوں کو دور کرنے والا ہے۔

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विप्र: O brāhmaṇa
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• प्रवक्ष्यामि: I will explain
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; उपसर्ग: प्र-; परस्मैपद

• तीर्थम्: a tīrtha
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अन्यत्: another
• अन्यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying तीर्थम्)

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying तीर्थम्)

• स्वर्गद्वारम्: the gate to heaven
• स्वर्गद्वारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वर्गस्य द्वारम्)

• इति: as
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: इत्यर्थक अव्यय (quotative)

• ख्यातम्: is known (as)
• ख्यातम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘प्रसिद्धम्’

• सर्वपापहरम्: remover of all sins
• सर्वपापहरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + पाप + हर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (सर्वाणि पापानि हरति इति) विशेषण (of तीर्थम्)

• सदा: always
• सदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Svargadvāra

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Vipra/brāhmaṇa interlocutor

Visual Art Cues

Scene: Agastya, authoritative and serene, begins the proclamation of Svargadvāra—an auspicious river-ghāṭ with a symbolic ‘gateway’ motif, pilgrims bathing, and a luminous atmosphere suggesting sin-removal.

Characters & Entities

• Agastya
• Svargadvāra
• Ayodhyā
• Sarajū (implied context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places are portrayed as dharmic gateways: approaching them with receptivity supports purification and upliftment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Svargadvāra, a celebrated tīrtha in the Ayodhyā sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse does not yet specify a rite, but establishes Svargadvāra as a sin-removing tīrtha whose practices will be described next.