Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 36

Devanagari script

शक्तितः सर्वतो युक्त्वा शक्तिस्तपसि संस्थिता । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

Transliteration

śaktitaḥ sarvato yuktvā śaktistapasi saṃsthitā | na teṣāṃ punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi

Translation

اپنی طاقت کو ہر طرح سے جوڑ کر اُن کی قوت تپسیا میں قائم ہو جاتی ہے؛ اور اُن کے لیے سینکڑوں کروڑ کلپوں تک بھی دوبارہ لوٹنا (پُنرجنم) نہیں ہوتا۔

Word by Word

• शक्तितः: by (one’s) power
• शक्तितः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb), अर्थः—“शक्त्या/शक्तिमात्रेण” (by/according to power)

• सर्वतः: from all sides; wholly
• सर्वतः: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय, अर्थः—“सर्वदिक्/सर्वतः” (from all sides/entirely)

• युक्त्वा: having joined
• युक्त्वा: Kriya (Gerundial action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपदी; अर्थः—“योजयित्वा” (having joined/connected)

• शक्तिः: power; energy
• शक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तपसि: in austerity
• तपसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• संस्थिता: is established
• संस्थिता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः—“स्थित” (established/placed)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation particle)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन, सर्वलिङ्ग-प्रयोग

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्त्यर्थक अव्यय (again)

• आवृत्तिः: return
• आवृत्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आ-वृत् (धातु) + क्तिन् (प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अर्थः—“वापसी/पुनरागमन” (return)

• कल्पकोटिशतैः: by hundreds of crores of aeons
• कल्पकोटिशतैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कल्प + कोटि + शत (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः—षष्ठी/तत्पुरुष-प्रायः (कल्पानां कोटयः, तासां शतानि इव), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवाद/अवधारणार्थक अव्यय (even/also)

Speaker

Varāha (deduced; Vaiṣṇavakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Implied dvijottama/interlocutor

Visual Art Cues

Scene: Ascetics in Ayodhyā practicing tapas: seated meditation, standing austerity, controlled breath; a cosmic backdrop of turning kalpas (wheel of time) fading as a liberated light rises beyond it.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disciplined application of one’s energies into tapas is presented as a cause for liberation and freedom from rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Ayodhyā Māhātmya context continues, though the verse itself focuses on inner austerity rather than naming a site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity/discipline) undertaken with one’s full capacity and steadiness.