Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 58

Devanagari script

लक्ष्मणोऽपि तदा वीरः कुर्वन्नवितथं वचः । भ्रातुर्ज्येष्ठस्य सुमतिः सरयूतीरमाययौ

Transliteration

lakṣmaṇo'pi tadā vīraḥ kurvannavitathaṃ vacaḥ | bhrāturjyeṣṭhasya sumatiḥ sarayūtīramāyayau

Translation

پھر لکشمن بھی—وہ بہادر اور نیک نیت—اپنے بڑے بھائی کے فرمان کو بے خطا ٹھہرا کر، سرَیو کے کنارے جا پہنچا۔

Word by Word

• लक्ष्मणः: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle; 'also')

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक/adverb of time)

• वीरः: the hero
• वीरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समानाधिकरण (to लक्ष्मणः)

• कुर्वन्: doing/fulfilling
• कुर्वन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि

• अवितथम्: not false, true
• अवितथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ + वितथ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (to वचः)

• वचः: word/command
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• भ्रातुः: of (his) brother
• भ्रातुः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• ज्येष्ठस्य: elder
• ज्येष्ठस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (to भ्रातुः)

• सुमतिः: good-minded one
• सुमतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुमति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणार्थे (epithet of लक्ष्मणः)

• सरयूतीरम्: the bank of the Sarayū
• सरयूतीरम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरयू + तीर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (सरय्वाः तीरम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आययौ: came/reached
• आययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ+या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarayū-tīra (Ayodhyā)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Lakṣmaṇa departs from Ayodhyā toward the Sarayū ghats, resolute yet tender; the river glints ahead, suggesting purification and farewell.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma
• Sarayū River

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Obedience to righteous command and preserving truth are upheld as forms of dharma, even when they lead to renunciation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Sarayū riverbank at Ayodhyā, a celebrated sacred landscape in the Ayodhyā Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse anticipates tīrtha-oriented acts (approaching the Sarayū); explicit rites appear in the following verses (snāna, dhyāna).