Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 27

Devanagari script

लोमश उवाच । ऋणमोचनसंज्ञं तु तीर्थमेतदनुत्तमम् । यत्र स्नानेन जंतूनामृणनिर्यातनं भवेत्

Transliteration

lomaśa uvāca | ṛṇamocanasaṃjñaṃ tu tīrthametadanuttamam | yatra snānena jaṃtūnāmṛṇaniryātanaṃ bhavet

Translation

لومش نے کہا: یہ بے مثال تیرتھ ‘رِن موچن’ کہلاتا ہے؛ یہاں غسل کرنے سے جانداروں کی قرض داری کی گرہ کھل جاتی ہے۔

Word by Word

• लोमशः: Lomaśa
• लोमशः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोमश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन — परस्मैपद

• ऋणमोचनसंज्ञम्: named ‘Debt-Removal’
• ऋणमोचनसंज्ञम्: Karma (Object-complement/कर्मसम्बन्धी विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऋणमोचन + संज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — ‘तीर्थम्’ इत्यस्य विशेषण; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (ऋणमोचन इति संज्ञा यस्य)

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (निपात)
• Form: अव्यय (निपात/particle) — contrast/emphasis

• तीर्थम्: sacred ford; pilgrimage place
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन — ‘तीर्थम्’ इत्यस्य विशेषण

• अनुत्तमम्: unsurpassed; supreme
• अनुत्तमम्: Karma (Object-complement/कर्मसम्बन्धी विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — ‘तीर्थम्’ इत्यस्य विशेषण

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/स्थानवाचक) — relative adverb ‘where’

• स्नानेन: by bathing
• स्नानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• जन्तूनाम्: of creatures; of beings
• जन्तूनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• ऋणनिर्यातनम्: release from debt
• ऋणनिर्यातनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋण + निर्यातन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — समासः षष्ठी-तत्पुरुष (ऋणस्य निर्यातनम् = discharge/removal of debt)

• भवेत्: would occur; may happen
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन — परस्मैपद

Speaker

Lomaśa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ṛṇamocana-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Lomaśa, the venerable sage, points out a river-ford in Ayodhyā named Ṛṇamocana; pilgrims approach with folded hands, preparing for ritual bathing as dawn light touches the water.

Characters & Entities

• Lomaśa
• Ṛṇamocana Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tirtha is not merely a location but a dharmic power-center where sincere practice (snāna) is said to dissolve heavy burdens like debt.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ṛṇamocana Tīrtha (the ‘Debt-Removing’ tirtha) in the Ayodhyā sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) at Ṛṇamocana Tīrtha.