Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

कोकिलारावरम्ये च वनकुक्कुटघोषिते । खद्योतद्योतिते तस्मिन्वलीमुखविधूनिते

Transliteration

kokilārāvaramye ca vanakukkuṭaghoṣite | khadyotadyotite tasminvalīmukhavidhūnite

Translation

کوئل کی میٹھی کوک سے وہ دلکش تھا، جنگلی پرندوں کی آوازوں سے گونجتا تھا۔ جگنوؤں کی روشنی سے منور، وہاں بندر شاخیں ہلاتے ہوئے اچھلتے کودتے تھے۔

Word by Word

• कोकिलारावरम्ये: charming with cuckoos’ calls
• कोकिलारावरम्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: कोकिल (प्रातिपदिक) + आरव (प्रातिपदिक) + रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• वनकुक्कुटघोषिते: echoing with jungle-fowls’ cries
• वनकुक्कुटघोषिते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वन (प्रातिपदिक) + कुक्कुट (प्रातिपदिक) + घोषित (कृदन्त, घुष्/घोष् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषणम्

• खद्योतद्योतिते: illumined by fireflies
• खद्योतद्योतिते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: खद्योत (प्रातिपदिक) + द्योतित (कृदन्त, द्युत्/द्योत् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषणम्

• तस्मिन्: in that (place)
• तस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• वलीमुखविधूनिते: shaken/stirred by monkeys (lit. ‘monkey-faced ones’)
• वलीमुखविधूनिते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वलीमुख (प्रातिपदिक; वली + मुख) + विधूनित (कृदन्त, वि-धू धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषणम्

Speaker

Sārasvata

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-devavana (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājā

Visual Art Cues

Scene: A moon-dim forest alive with cuckoo calls and wild fowl cries; fireflies sparkle like tiny lamps; monkeys leap and shake branches, creating a lively yet sacred atmosphere around the solitary devotee.

Characters & Entities

• Sārasvata
• Cuckoos
• Wild fowl
• Fireflies
• Monkeys

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa frames the pilgrimage landscape as auspicious and spiritually charged, even in its natural sounds and lights.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The woodland precincts of Vastrāpathakṣetra in Prabhāsa-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; it is a descriptive verse establishing the sanctified setting.