Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

सर्वसत्त्वसमायुक्ते सरीसृपसमाकुले । अनेकस्वरसंघुष्टे मयूरध्वनिनादिते

Transliteration

sarvasattvasamāyukte sarīsṛpasamākule | anekasvarasaṃghuṣṭe mayūradhvaninādite

Translation

وہ جنگل ہر طرح کی مخلوقات سے بھرا ہوا تھا، رینگنے والے جانوروں سے گھرا ہوا۔ بہت سی آوازوں سے گونجتا تھا اور موروں کی پکار سے گونج اٹھتا تھا۔

Word by Word

• सर्वसत्त्वसमायुक्ते: in/at (a place) endowed with all beings
• सर्वसत्त्वसमायुक्ते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक) + समायुक्त (कृदन्त, सम्-आ-युज् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/सप्तमी), एकवचनम्; कृदन्त-विशेषणम् (क्त/क्तवत्-प्रायः), ‘समायुक्त’ = संयुक्त/युक्त

• सरीसृपसमाकुले: crowded with reptiles
• सरीसृपसमाकुले: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सरीसृप (प्रातिपदिक) + समाकुल (प्रातिपदिक/कृदन्त-प्रायः, सम्-आ-कुल्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• अनेकस्वरसंघुष्टे: resounding with many sounds
• अनेकस्वरसंघुष्टे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक) + स्वर (प्रातिपदिक) + संघुष्ट (कृदन्त, सम्-घुष् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषणम्

• मयूरध्वनिनादिते: filled with the sound of peacocks
• मयूरध्वनिनादिते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: मयूर (प्रातिपदिक) + ध्वनि (प्रातिपदिक) + नादित (कृदन्त, नद्/नाद् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषणम्

Speaker

Sārasvata

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-devavana (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājā

Visual Art Cues

Scene: A vibrant sacred forest teeming with creatures and reptiles, alive with layered calls; peacocks cry, the air feels charged with life around the solitary worshipper’s clearing.

Characters & Entities

• Sārasvata
• Forest (setting)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is portrayed as a living sacred ecology where nature itself participates in sanctity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The forest environment surrounding Vastrāpathakṣetra in the Prabhāsa region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; the verse sets the sacred atmosphere of the place.