Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

देव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि दामोदरमहोदयम् । क्षेत्रगर्भस्य माहात्म्यं कर्णिकारूपसंस्थितम्

Transliteration

devyuvāca | bhagavanvistarādbrūhi dāmodaramahodayam | kṣetragarbhasya māhātmyaṃ karṇikārūpasaṃsthitam

Translation

دیوی نے کہا: اے بھگون! دامودر کی عظیم شان مجھے تفصیل سے بیان کیجیے، اور کشتَر کے گربھ (باطنی جوہر) کی مہاتمیا بھی—جو کرنِکا، یعنی کنول کے مرکزی مغز کی صورت میں قائم ہے۔

Word by Word

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भगवन्: O Lord
• भगवन्: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• विस्तरात्: in detail
• विस्तरात्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (ablative of manner: in detail)

• ब्रूहि: tell; speak
• ब्रूहि: Kriya (Imperative)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दामोदरमहोदयम्: the great glory of Dāmodara
• दामोदरमहोदयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दामोदर + महोदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (दामोदरस्य महोदयम्)

• क्षेत्रगर्भस्य: of the ‘womb/inner core’ of the sacred field
• क्षेत्रगर्भस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्रगर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षेत्रस्य गर्भः)

• माहात्म्यम्: greatness; sacred glory
• माहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• कर्णिकारूपसंस्थितम्: situated in the form of a karṇikā (lotus-whorl)
• कर्णिकारूपसंस्थितम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कर्णिका + रूप + संस्थित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कर्णिकारूपे संस्थितम् = situated in the form of a karṇikā); माहात्म्य-विशेषणम्

Speaker

Devī (Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra (kṣetra-garbha/karṇikā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Īśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: The Goddess, reverent and inquisitive, addresses Īśvara; behind them a symbolic lotus-maṇḍala of the kṣetra appears, with a bright central karṇikā indicating Dāmodara’s seat.

Characters & Entities

• Devī
• Bhagavān (Śiva)
• Dāmodara (Kṛṣṇa)
• Kṣetra-garbha
• Karṇikā (lotus-core imagery)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tīrtha-understanding seeks the ‘inner core’ of holiness, not merely external geography—symbolized by the lotus-core (karṇikā).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vastrāpatha-kṣetra (by context), especially its ‘kṣetra-garbha’—the central, most sacred locus.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a request for detailed teaching about the site’s inner sanctity and Dāmodara’s glory.