Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे लिंगं मृत्युञ्जयेश्वरम् । तस्यैव वह्नि कोणस्थं धनुषां दशके स्थितम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchedvarārohe liṃgaṃ mṛtyuñjayeśvaram | tasyaiva vahni koṇasthaṃ dhanuṣāṃ daśake sthitam

Translation

ایشور نے کہا: پھر، اے خوش اندام (حسین کمر والی) خاتون، مرتیونجےیشور نامی لِنگ کے پاس جانا چاہیے۔ وہ اسی مقام کے آگنی کون (جنوب مشرق) میں، دس دھنُو کے فاصلے پر واقع ہے۔

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• वरारोहे: O fair-riding one (O noble lady)
• वरारोहे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वरारोहा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः वर + आरोहा (श्रेष्ठा आरोहा)

• लिङ्गम्: liṅga; emblem (of Śiva)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• मृत्युञ्जयेश्वरम्: the Lord Mṛtyuñjaya
• मृत्युञ्जयेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृत्युञ्जय + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः मृत्युञ्जयस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• तस्य: of that; its
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• एव: indeed; only
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• वह्नि: in the fire (Agni)
• वह्नि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (वह्नौ इत्यर्थे)

• कोणस्थम्: situated in a corner
• कोणस्थम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोण + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः कोणेषु स्थितम् (सप्तमी-तत्पुरुष)

• धनुषाम्: of bows; of dhanus-measures
• धनुषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• दशके: in a group of ten
• दशके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दशक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• स्थितम्: placed; situated
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘स्थित’ = placed/standing

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mṛtyuñjayeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as varārohe)

Visual Art Cues

Scene: Shiva (Īśvara) instructs Devī on the next stop: a pilgrim proceeds southeast within Prabhāsa to the Mṛtyuñjayeśvara liṅga, with the Agni direction symbolized by a subtle flame motif.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Devī (Varārohā)
• Mṛtyuñjayeśvara-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is mapped as a disciplined sacred journey: moving from one liṅga to another is itself a dharmic progression.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, specifically the shrine of Mṛtyuñjayeśvara-liṅga within its sacred topography.

What ritualistic prescription is mentioned?

The instruction is to proceed (gacchet) to Mṛtyuñjayeśvara; the verse provides directional and distance guidance for the yātrā.