Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

स देवः संस्थितो देवि तस्मिंल्लिंगे महाप्रभः । यस्तत्पूजयते भक्त्या कल्ये लिंगं मम प्रियम् । षडक्षरेण मंत्रेण मृत्युं जयति तत्क्षणात्

Transliteration

sa devaḥ saṃsthito devi tasmiṃlliṃge mahāprabhaḥ | yastatpūjayate bhaktyā kalye liṃgaṃ mama priyam | ṣaḍakṣareṇa maṃtreṇa mṛtyuṃ jayati tatkṣaṇāt

Translation

اے دیوی! وہ عظیم جلال والا دیوتا اسی لِنگ میں قائم ہے۔ جو بھور کے وقت میرے محبوب لِنگ کی بھکتی سے پوجا کرے، وہ چھ اَکشر والے منتر کے ذریعے اسی لمحے موت پر فتح پاتا ہے۔

Word by Word

• सः: he; that (deity)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• संस्थितः: is situated; abides
• संस्थितः: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) + त (क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• देवि: O देवी
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; सर्वनाम

• लिङ्गे: in the liṅga
• लिङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• महाप्रभः: the greatly radiant one; mighty lord
• महाप्रभः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; कर्मधारय (महान् प्रभः)

• यः: who
• यः: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• तत्: that (liṅga/deity)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• पूजयते: worships
• पूजयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• कल्ये: at dawn; in the early morning
• कल्ये: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; कालवाचक (at dawn/early morning)

• लिङ्गम्: the liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• प्रियम्: dear; beloved
• प्रियम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण

• षडक्षरेण: with the six-syllabled (mantra)
• षडक्षरेण: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: षट् + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; द्विगु-समास (षड्-अक्षरः मन्त्रः)

• मन्त्रेण: by the mantra
• मन्त्रेण: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• मृत्युम्: death
• मृत्युम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• जयति: conquers
• जयति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्क्षणात्: immediately; at that very moment
• तत्क्षणात्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत् + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; पञ्चमी-अर्थे अव्ययप्रयोग (immediately, from that moment)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahākāleśvara-liṅga at Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Dawn at Prabhāsa: pale light entering the sanctum; devotee offering water, bilva, and lamp to the liṅga; a subtle halo shaped like a protective circle, suggesting ‘mṛtyu-jaya’ through ṣaḍakṣara.

Characters & Entities

• Mahākāleśvara
• Śiva-liṅga
• Ṣaḍakṣara mantra (six-syllabled mantra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional worship joined with mantra is portrayed as a direct means to transcend fear of death and attain divine protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahākāleśvara liṅga in Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform dawn worship (kalye pūjā) of the liṅga with devotion and recite the six-syllabled mantra (ṣaḍakṣara).