Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

चराचरगुरुः साक्षाद्देवदानवदर्पहा । सूर्यरूपेण यत्सर्वं ब्रह्मांडे ग्रसते प्रिये

Transliteration

carācaraguruḥ sākṣāddevadānavadarpahā | sūryarūpeṇa yatsarvaṃ brahmāṃḍe grasate priye

Translation

وہ متحرک و ساکن سب کا عین گُرو ہے، دیوتاؤں اور دانَووں کے غرور کو پاش پاش کرنے والا۔ اے محبوبہ! سورج کے روپ میں وہ برہمانڈ کے اندر سب کچھ نگل لیتا ہے۔

Word by Word

• चराचरगुरुः: teacher/lord of the moving and unmoving (all beings)
• चराचरगुरुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चर + अचर + गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः चराचरयोः गुरुḥ (षष्ठी-तत्पुरुष)

• साक्षात्: directly; manifestly
• साक्षात्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• देवदानवदर्पहा: destroyer of the pride of gods and demons
• देवदानवदर्पहा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + दानव + दर्प + ह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; समासः देवदानवानां दर्पं हन्ति इति (उपपद-तत्पुरुष/बहुव्रीहि-सदृश प्रयोग)

• सूर्यरूपेण: in the form of the sun
• सूर्यरूपेण: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: सूर्य + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सूर्यस्य रूपेण)

• यत्: which
• यत्: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• ब्रह्माण्डे: in the universe (cosmic egg)
• ब्रह्माण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः ब्रह्मणः अण्डम् (तत्पुरुष)

• ग्रसते: devours; swallows
• ग्रसते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahākāleśvara at Prabhāsa (solar-time aspect)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A composite iconography: the Prabhāsa liṅga in foreground; above it a blazing solar disc with Rudra’s presence, rays extending to encompass the brahmāṇḍa; devas and dānavas shown with bowed heads, pride shattered.

Characters & Entities

• Sūrya (Sun)
• Devas
• Dānavas
• Mahārudra (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The liṅga represents the supreme principle that governs cosmos and ego—Time and solar power that humbles all pride.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahākāleśvara in Prabhāsa-kṣetra, described through his cosmic attributes.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse provides theological praise (stuti) supporting devotion.