Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

भूतेश भगवान्विष्णुर्दैत्यानामन्तकाग्रणीः । स कस्माद्द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

Transliteration

bhūteśa bhagavānviṣṇurdaityānāmantakāgraṇīḥ | sa kasmāddvārakāṃ hitvā prabhāsakṣetramāśritaḥ

Translation

اے بھوتیش! بھگوان وشنو، دَیتیہوں کے صفِ اوّل کے ہلاک کرنے والے—وہ کیوں دوارکا کو چھوڑ کر پربھاس کے مقدّس کھیتر میں پناہ گزیں ہوئے؟

Word by Word

• भूतेश: O Lord of beings
• भूतेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूतेश (प्रातिपदिक: भूत + ईश)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (भूतानाम् ईशः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘भगवान्’ इत्यस्य अप्पोजिशन्

• दैत्यानाम्: of the demons
• दैत्यानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• अन्तक-अग्रणीः: the foremost destroyer (of demons)
• अन्तक-अग्रणीः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अन्तक (प्रातिपदिक) + अग्रणी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (अन्तकः इव/अन्तकस्य अग्रणीः—‘leader as death’); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘विष्णुः’ इत्यस्य विशेषणम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कस्मात्: from what (cause)/why
• कस्मात्: Apadana (Source/Reason/अपादान)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; प्रश्नार्थक

• द्वारकाम्: Dvārakā
• द्वारकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वारका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• हित्वा: having left
• हित्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having abandoned’

• प्रभास-क्षेत्रम्: the Prabhāsa sacred field
• प्रभास-क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (प्रभासस्य क्षेत्रम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• आश्रितः: has resorted to
• आश्रितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः—‘has resorted to’

Speaker

Devī (Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (in contrast to Dvārakā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A questioning scene: the speaker addresses the Lord of beings, asking why Viṣṇu—slayer of Daityas—left Dvārakā and resorted to Prabhāsa; the imagery can foreshadow the coastal tīrtha and the transition from royal city to sacred field.

Characters & Entities

• Devī
• Śiva (Bhūteśa)
• Viṣṇu
• Daityas
• Dvārakā
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the supreme protector (Viṣṇu) honors the divine timing and sanctity of kṣetras; holy places are stages where cosmic purposes unfold.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra is foregrounded as significant enough to draw Viṣṇu away from Dvārakā.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a theological question that motivates the forthcoming māhātmya explanation.