Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

एवं कृत्वा नरो देवि राजसूयफलं लभेत् । वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

Transliteration

evaṃ kṛtvā naro devi rājasūyaphalaṃ labhet | vṛṣastatraiva dātavyaḥ samyagyātrāphalepsubhiḥ

Translation

یوں کرنے سے، اے دیوی، انسان راجسوۓ یَجْن کے برابر ثواب پاتا ہے۔ اور جو یاترا کا پورا پھل چاہتے ہوں، وہیں پر شریعتِ ودھی کے مطابق ایک بیل (ورِشبھ) کا دان کریں۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb)

• कृत्वा: having done (so)
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• राजसूयफलम्: the fruit of the Rājasūya sacrifice
• राजसूयफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राजसूय (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (राजसूयस्य फलम्)

• लभेत्: would obtain / should obtain
• लभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• वृषः: a bull
• वृषः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• एव: indeed
• एव: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/अवधारण (particle of emphasis)

• दातव्यः: must be given
• दातव्यः: Kriya (Predicate necessity/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: √दा (धातु) + तव्यत् (कृत्प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तव्यतार्थक कृदन्त (तव्यत्) — ‘to be given/should be given’

• सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः: by those desiring the proper pilgrimage’s fruit
• सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम्यक् (अव्यय) + यात्रा (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + इप्सु (कृदन्त; √आप्/√इष् अर्थे इच्छति)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (सम्यग्यात्रायाः फलम् इप्सवः); ‘इप्सु’ = इच्छार्थक कृदन्त

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (context of Nīlarudra mahatmya within Prabhāsa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as ‘devi’)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim at Prabhāsa performs concluding rites of the yātrā and offers a decorated bull as dāna near a shrine, with priests reciting and the sea-breeze/temple flags in the background.

Characters & Entities

• Rājasūya
• Dāna (gift)
• Vṛṣa (bull)
• Nīlarudra
• Mahādevī (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere tīrtha-worship combined with charity converts pilgrimage into complete dharma, yielding great sacrificial merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Nīlarudra shrine in Prabhāsa Kṣetra, within the Ekādaśa Rudra circuit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform the prescribed worship and give a bull as dāna at that place for the full pilgrimage fruit.