Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

कुमुदोत्पलसंभारैः सम्यक्संभावितात्मवान् । कृत्वा प्रदक्षिणां तस्य नमस्कारेण पूजयेत्

Transliteration

kumudotpalasaṃbhāraiḥ samyaksaṃbhāvitātmavān | kṛtvā pradakṣiṇāṃ tasya namaskāreṇa pūjayet

Translation

“کُمُد اور اُتپل کے پھولوں کے گچھوں کے ساتھ، دل کو یکسو اور عقیدت مند بنا کر، اس کی پردکشنا کر کے، نمسکار کے ساتھ پوجا کرنی چاہیے۔”

Word by Word

• कुमुदोत्पलसंभारैः: with collections of kumuda and utpala flowers
• कुमुदोत्पलसंभारैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कुमुद (प्रातिपदिक) + उत्पल (प्रातिपदिक) + संभार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (कुमुदोत्पलानां संभारैः)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb)

• संभावितात्मवान्: one whose mind/self is duly reverent (well-disposed)
• संभावितात्मवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: संभावित (कृदन्त; सम् + √भू (धातु) / √भाव्-भावयति अर्थे) + आत्मन् (प्रातिपदिक) + वत् (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘संभावितः आत्मा यस्य सः’; ‘संभावित’ = क्त (past participle)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); अर्थः—‘कृत्वा/करित्वा’

• प्रदक्षिणाम्: circumambulation
• प्रदक्षिणाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रदक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• तस्य: of that (liṅga)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• नमस्कारेण: with salutation
• नमस्कारेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नमस्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nīlarudra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A devotee with a calm, reverent face offers kumuda and utpala flowers at the liṅga, then circumambulates the shrine and bows in namaskāra.

Characters & Entities

• Nīlarudra
• Kumuda
• Utpala
• Pradakṣiṇā
• Namaskāra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer offerings gain power when paired with inner readiness—reverence, circumambulation, and humble salutation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nīlarudra in Prabhāsa Kṣetra, approached through classical Śaiva worship forms.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offer kumuda and utpala flowers, perform pradakṣiṇā, and worship through namaskāra (salutation/prostration).