Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

आदिनारायणाद्देवि पश्चिमे धनुषां त्रये । संस्थिता सा महादेवी सरिद्रूपा महानदी

Transliteration

ādinārāyaṇāddevi paścime dhanuṣāṃ traye | saṃsthitā sā mahādevī saridrūpā mahānadī

Translation

اے دیوی! آدی نارائن کے مغرب میں تین دھنش کے فاصلے پر وہ مہادیوی قائم ہے—وہی عظیم ندی جو ندی کی صورت اختیار کیے ہوئے ہے۔

Word by Word

• आदिनारायणात्: from Ādi-Nārāyaṇa
• आदिनारायणात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: आदि + नारायण (प्रातिपदिक); आदि-नारायण
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-समासार्थ (आदिः नारायणः = the primeval Nārāyaṇa)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• पश्चिमे: in the west
• पश्चिमे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; दिशावाचक

• धनुषाम्: of bows (a measure)
• धनुषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन

• त्रये: at (a distance of) three
• त्रये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; संख्यावाचक

• संस्थिता: situated
• संस्थिता: Karta (Subject-complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सं + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (Past Passive Participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• महादेवी: the great goddess
• महादेवी: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + देवी (प्रातिपदिक); महा-देवी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (great goddess)

• सरिद्रूपा: river-formed
• सरिद्रूपा: Karta (Subject-complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सरित् + रूप (प्रातिपदिक); सरित्-रूप
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ (सरित्-रूपा = having the form of a river)

• महानदी: great river
• महानदी: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + नदी (प्रातिपदिक); महा-नदी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Saṃnihitā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva points out the Saṃnihitā: three bow-lengths west of Ādinārāyaṇa, the Great Goddess present as a river/stream—small in form yet vast in sanctity.

Characters & Entities

• Ādinārāyaṇa
• Devī
• Saṃnihitā (river)
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text anchors holiness in precise sacred geography, presenting the river as a goddess whose presence is locatable and approachable.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Saṃnihitā tīrtha in Prabhāsakṣetra, positioned west of the Ādinārāyaṇa shrine/seat.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite; the verse provides pilgrimage guidance by identifying the tīrtha’s location.