Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 42

Devanagari script

शास्त्रोक्तं मन्त्रसंयुक्तं होतव्यं पायसं ततः । ततः खड्गं तु संस्नाप्य पंचामृतरसेन वै । पूजयेद्विविधैः पुष्पैर्मंत्रपूर्वं द्विजोत्तमैः

Transliteration

śāstroktaṃ mantrasaṃyuktaṃ hotavyaṃ pāyasaṃ tataḥ | tataḥ khaḍgaṃ tu saṃsnāpya paṃcāmṛtarasena vai | pūjayedvividhaiḥ puṣpairmaṃtrapūrvaṃ dvijottamaiḥ

Translation

پھر شاستر کی بتائی ہوئی विधی کے مطابق، منتروں کے ساتھ آگ میں پائَس (کھیر) کی آہوتی دے۔ اس کے بعد پنجامرت کے رس سے تلوار کو سنان کرا کے، برتر دِوِج منتروں کی تلاوت کے ساتھ طرح طرح کے پھولوں سے اس کی پوجا کرے۔

Word by Word

• शास्त्र-उक्तम्: prescribed by scripture
• शास्त्र-उक्तम्: विशेषण (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शास्त्र (प्रातिपदिक) + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वच् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; शास्त्रेण उक्तम् इति (तृतीया-तत्पुरुष)

• मन्त्र-संयुक्तम्: accompanied by mantras
• मन्त्र-संयुक्तम्: विशेषण (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त; सम्+√युज् + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; मन्त्रैः संयुक्तम् इति (तृतीया-तत्पुरुष)

• होतव्यम्: to be offered (in oblation)
• होतव्यम्: विधेय (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: √हु (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय/कर्तव्यार्थक (gerundive: to be offered)

• पायसम्: rice-milk pudding
• पायसम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पायस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ततः: then
• ततः: सम्बन्ध (Sequence marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (then/thereafter)

• ततः: then
• ततः: सम्बन्ध (Sequence marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक

• खड्गम्: the sword
• खड्गम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: खड्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तु: indeed
• तु: सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक (but/indeed)

• संस्नाप्य: having bathed (it)
• संस्नाप्य: पूर्वकाल (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + √स्ना (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund): having bathed/washed

• पञ्च-अमृत-रसेन: with the liquid of the five nectars
• पञ्च-अमृत-रसेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (संख्या) + अमृत (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; पञ्चानाम् अमृतानां रसः इति (षष्ठी-तत्पुरुष)

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक (indeed/emphatic)

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• विविधैः: with various
• विविधैः: विशेषण (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; पुष्पैः इति सह विशेषण

• पुष्पैः: with flowers
• पुष्पैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• मन्त्र-पूर्वम्: preceded by mantras
• मन्त्र-पूर्वम्: सम्बन्ध (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव; क्रियाविशेषण (with mantras first/preceded by mantras)

• द्विज-उत्तमैः: by excellent Brahmins
• द्विज-उत्तमैः: करण/सहकारक (Agent-associate/सह)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; कर्मधारय: उत्तमाः द्विजाः

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsakṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brahmins offer sweet pāyasa into the blazing homa fire; then a gleaming sword is bathed with pañcāmṛta (milk, curd, ghee, honey, sugar-water) and worshiped with varied flowers while mantras are chanted.

Characters & Entities

• Homa
• Pāyasa
• Khaḍga
• Pañcāmṛta
• Dvija

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is enacted through disciplined worship—offering, purification, and mantra—transforming power into sacred responsibility.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, where this prescribed worship is situated within its Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform pāyasa homa, bathe the sword with pañcāmṛta, then worship it with flowers and mantras.