Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 40

Devanagari script

मंडपं कारयेत्तत्र नवसप्तकरं तथा । प्रागुदक्प्रवणे देशे पताकाभिरलंकृतम् । योगेश्वर्याः संनिधाने विधिना कारयेद्द्विजः

Transliteration

maṃḍapaṃ kārayettatra navasaptakaraṃ tathā | prāgudakpravaṇe deśe patākābhiralaṃkṛtam | yogeśvaryāḥ saṃnidhāne vidhinā kārayeddvijaḥ

Translation

وہاں دِوِج (دو بار جنما) کو مقررہ پیمائش کے مطابق ایک منڈپ بنوانا چاہیے—نَو-سَپتکَر کے انداز میں—ایسی زمین پر جو مشرق اور شمال کی طرف ڈھلوان رکھتی ہو، جھنڈیوں سے آراستہ؛ اور یوگیشوری کی حضوری میں شاستری طریقے سے یہ کام کرایا جائے۔

Word by Word

• मण्डपम्: a pavilion
• मण्डपम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• कारयेत्: should have (it) made
• कारयेत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) (णिच् causative: कारय)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• नव-सप्त-करम्: of nine and seven hands (in measure)
• नव-सप्त-करम्: विशेषण (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नव (संख्या-प्रातिपदिक) + सप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्विगु-समास (संख्यापूर्वक)

• तथा: also
• तथा: सम्बन्ध (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (also/likewise)

• प्राक्-उदक्-प्रवणे: in a place sloping to the east and north
• प्राक्-उदक्-प्रवणे: विशेषण (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राक् (अव्यय) + उदक् (अव्यय) + प्रवण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अव्ययीभाव: प्राक् च उदक् च (पूर्वोत्तर-दिशा) इति, प्रवणः (sloping)

• देशे: in a place
• देशे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• पताकाभिः: with flags/banners
• पताकाभिः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पताका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• अलंकृतम्: decorated
• अलंकृतम्: विशेषण (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अलम् + √कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP)

• योगेश्वर्याः: of Yogēśvarī
• योगेश्वर्याः: सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: योगेश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• संनिधाने: in the presence
• संनिधाने: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संनिधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• विधिना: according to rule/ritual
• विधिना: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• कारयेत्: should have (it) made
• कारयेत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) (णिच् causative: कारय)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग

• द्विजः: a Brahmin
• द्विजः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Yogeśvarī-sannidhāna at Prabhāsa

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Sureśvarī/Śubhe

Visual Art Cues

Scene: A freshly built pavilion on gently sloping ground, open to the east and north; colorful banners flutter; a brāhmaṇa supervises measurements while the Yogeśvarī shrine stands nearby, sanctifying the construction.

Characters & Entities

• Maṇḍapa
• Yogeśvarī
• Patākā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer order—proper space, direction, and sanctified proximity—supports inner discipline in ritual dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, specifically a locale associated with Yogeśvarī within its sacred precinct.

What ritualistic prescription is mentioned?

Construct a banner-decorated maṇḍapa on east/north-sloping ground, near Yogeśvarī, following śāstric rule.