Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 48

Devanagari script

मार्गा न ते प्रेतपुरी न दूता वनं च तत्खेचरखड्गपत्रम् । स्वप्ने न पश्यंति च ते मनुष्या येषां गता जागरणेन भद्रा

Transliteration

mārgā na te pretapurī na dūtā vanaṃ ca tatkhecarakhaḍgapatram | svapne na paśyaṃti ca te manuṣyā yeṣāṃ gatā jāgaraṇena bhadrā

Translation

اے بھدرہ! جن لوگوں کا مبارک رات کا جاگَرَن پورا ہو جاتا ہے، ان کے لیے پریت پوری کی راہیں نہیں رہتیں؛ نہ یم کے قاصد، نہ تلوار جیسے پتّوں والا وہ ہولناک جنگل۔ ایسے لوگ ان دہشتوں کو خواب میں بھی نہیں دیکھتے۔

Word by Word

• मार्गाः: paths
• मार्गाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• ते: of them
• ते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध (of them)

• प्रेतपुरी: city of the dead (pretas)
• प्रेतपुरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रेत (प्रातिपदिक) + पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रेतानां पुरी)

• न: nor
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• दूताः: messengers
• दूताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• वनम्: forest
• वनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (खड्गपत्रम्)

• खेचरखड्गपत्रम्: the sword-leaved (terrible) forest of Khecaras
• खेचरखड्गपत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खेचर (प्रातिपदिक) + खड्ग (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (खड्गवत् पत्रं यस्य/खड्गपत्रम्; खेचर-सम्बन्धि)

• स्वप्ने: in a dream
• स्वप्ने: Adhikarana (Locus/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• पश्यन्ति: see
• पश्यन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• मनुष्याः: men, people
• मनुष्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ते-इत्यस्य विशेष्य

• येषाम्: of whom
• येषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धसूचक (yeṣām…te)

• गताः: who have gone (attained)
• गताः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (gone); विशेषण (मनुष्याः)

• जागरणेन: by the vigil
• जागरणेन: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: जागरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• भद्रे: O auspicious lady
• भद्रे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (bhadrā)

Visual Art Cues

Scene: A contrast tableau: on one side, Yama’s messengers and a sword-leaf forest fade away; on the other, a devotee who kept vigil stands calm, bathed in protective light, untouched even in dreams.

Characters & Entities

• Pretapurī
• Yama-dūta (implied)
• Jāgaraṇa (night vigil)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sincere sacred night-vigil (jāgaraṇa) grants protection from fear, sin-results, and the terrors associated with death and afterlife punishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra (Prabhāsa), within the Daityasūdana Māhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Jāgaraṇa—keeping a devotional night-vigil (commonly connected with Viṣṇu worship in this chapter’s flow).