Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 36

Devanagari script

श्रवणद्वादशीं पुण्यां रोहिण्यां चाष्टमीं शुभाम् । शयनोत्थापनीं चैव नरः कृत्वा प्रयत्नतः

Transliteration

śravaṇadvādaśīṃ puṇyāṃ rohiṇyāṃ cāṣṭamīṃ śubhām | śayanotthāpanīṃ caiva naraḥ kṛtvā prayatnataḥ

Translation

جو شخص پوری کوشش کے ساتھ مقدس شراون دوادشی، مبارک روہنی اشٹمی، اور شین اتھاپنی (بھگوان کو بیدار کرنے کی رسم) کا اہتمام کرتا ہے...

Word by Word

• श्रवणद्वादशीम्: the Śravaṇa-dvādaśī (lunar day)
• श्रवणद्वादशीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: śravaṇa + dvādaśī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘श्रवण-नक्षत्रे (वा श्रवण-सम्बद्धा) द्वादशी’

• पुण्याम्: holy, meritorious
• पुण्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: puṇya (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• रोहिण्याम्: (the day) Rohiṇī
• रोहिण्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: rohiṇī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (तिथ्यादि-नाम); नक्षत्र-नाम

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अष्टमीम्: the eighth lunar day
• अष्टमीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: aṣṭamī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तिथि-नाम

• शुभाम्: auspicious
• शुभाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śubha (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• शयनोत्थापनीम्: the Śayanotthāpanī (observance/day)
• शयनोत्थापनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: śayana + utthāpanī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘शयनस्य उत्थापनी’ (the awakening/raising from sleep; name of observance/day)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: nara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial to main verb)
• Type: Verb
• Root: kṛ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having done/observed’

• प्रयत्नतः: with effort, diligently
• प्रयत्नतः: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: prayatna (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (adverb) ‘प्रयत्नतः’ = प्रयत्नेन; manner-adverb

Speaker

Narrator addressing Devī (listener) (continued context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Daityasūdana/Viṣṇu vrata context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devotees observe sacred days: fasting, bathing, decorating the shrine, offering tulasī and lamps; the Lord is ‘awakened’ in Śayanotthāpanī with music and ārati.

Characters & Entities

• Śravaṇa-dvādaśī
• Rohiṇī-aṣṭamī
• Śayanotthāpanī (Viṣṇu-related observance)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time-sanctified vows (vratas) performed with diligence become powerful vehicles of puṇya, especially in a tīrtha setting.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context remains Daityasūdana’s presence at Prabhāsa-kṣetra, where these observances are praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance of Śravaṇa-dvādaśī, Rohiṇī-aṣṭamī, and Śayanotthāpanī (awakening of the Lord) with sincere effort.