Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

कामिकं तु समाज्ञाय क्षेत्रं प्राभासिकं तदा । तत्रातपद्देवि तपः स वै परमदुश्चरम्

Transliteration

kāmikaṃ tu samājñāya kṣetraṃ prābhāsikaṃ tadā | tatrātapaddevi tapaḥ sa vai paramaduścaram

Translation

تب اُس نے پرابھاس کے کھیتر کو کامنا پوری کرنے والا مقدّس میدان جان کر، اے دیوی، وہیں نہایت دشوار تپسّیا کی۔

Word by Word

• कामिकम्: desired/pleasing
• कामिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कामिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रम्)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वय-निपात (particle: 'but/indeed')

• समाज्ञाय: having understood
• समाज्ञाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + आ + ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive): 'having known/understood'

• क्षेत्रम्: the sacred place/field
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• प्राभासिकम्: belonging to Prabhāsa
• प्राभासिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राभासिक (प्रातिपदिक; प्रभास-सम्बन्धी)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रम्)

• तदा: then
• तदा: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: 'there')

• अतपत्: performed austerity
• अतपत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक-निपात (emphatic particle)

• परमदुश्चरम्: most difficult to perform
• परमदुश्चरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम-दुश्चर (प्रातिपदिक; परम + दुश्चर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (तपः)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Varuṇa, recognizing Prabhāsa as the supreme wish-fulfilling sacred field, performs extremely difficult austerities there.

Characters & Entities

• Varuṇa
• Prābhāsa-kṣetra (Prabhāsa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A kṣetra’s sanctity is shown through the tapas undertaken there; place and practice together generate spiritual fruition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prābhāsa-kṣetra (Prabhāsakṣetra) as a kāmika (wish-fulfilling) sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) performed in the sacred field of Prabhāsa.