Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वरुणेश्वरमुत्तमम् । गौरीतपोवनाग्नेय्यां धनुषां विंशतौ स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं हि वरुणेन प्रतिष्ठितम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi varuṇeśvaramuttamam | gaurītapovanāgneyyāṃ dhanuṣāṃ viṃśatau sthitam | liṃgaṃ mahāprabhāvaṃ hi varuṇena pratiṣṭhitam

Translation

اِیشور نے فرمایا: پھر اے مہادیوی، بہترین ورُنےشور کے درشن کو جائے۔ گوری کے تپوون کے آگنیہ (جنوب مشرقی) حصّے میں، بیس دھنُش کے فاصلے پر، ورُڻ کے قائم کردہ نہایت پرتاب والا لِنگ قائم ہے۔

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
• Form: अव्यय (adverb: 'then/from there')

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; विध्यर्थ (injunctive: 'should go')

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक; महा + देवी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/8th), एकवचन

• वरुणेश्वरम्: Varuṇeśvara
• वरुणेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वरुण-ईश्वर (प्रातिपदिक; वरुण + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (वरुणेश्वरम्)

• गौरीतपोवनाग्नेय्याम्: in the south-east part of Gaurī’s penance-grove
• गौरीतपोवनाग्नेय्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गौरी-तपोवन-अग्नेयी (प्रातिपदिक; गौरी + तपोवन + अग्नेयी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (गौरीतपोवने अग्नेय्यां दिशि/भागे)

• धनुषाम्: of bows (as a measure)
• धनुषाम्: Sambandha (Measure/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; परिमाणार्थे (measure: 'of bows')

• विंशतौ: at twenty (bows)
• विंशतौ: Adhikarana (Measure-location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विंशति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; संख्याशब्दः (locative of measure: 'at twenty')

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• महाप्रभावम्: of great power
• महाप्रभावम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा-प्रभाव (प्रातिपदिक; महा + प्रभाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/हेतौ निपात (particle: 'indeed/for')

• वरुणेन: by Varuṇa
• वरुणेन: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• प्रतिष्ठितम्: established
• प्रतिष्ठितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (लिङ्गम्)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Varuṇeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva instructs Devī about a powerful liṅga named Varuṇeśvara, located in the southeast of Gaurī’s tapas-grove; the shrine stands as a waypoint in a coastal sacred landscape.

Characters & Entities

• Śiva (Īśvara)
• Devī (Mahādevī)
• Varuṇa
• Varuṇeśvara
• Gaurī-tapovana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is mapped as a devotional journey: visiting specific liṅgas in Prabhāsa is itself a dharmic discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Varuṇeśvara liṅga in Prabhāsakṣetra, located near Gaurī’s tapovana.

What ritualistic prescription is mentioned?

A directive to go (gacchet) to Varuṇeśvara—implying darśana and worship at the liṅga established by Varuṇa.