Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 85

Devanagari script

संनियम्येन्द्रियग्रामं जपंति शतरुद्रियम् । प्रभासे तु स्थिता देवि ते कृतार्था न संशयः

Transliteration

saṃniyamyendriyagrāmaṃ japaṃti śatarudriyam | prabhāse tu sthitā devi te kṛtārthā na saṃśayaḥ

Translation

حواس کے لشکر کو قابو میں رکھ کر وہ شترُدریہ کا جپ کرتے ہیں۔ پربھاس میں مقیم رہ کر، اے دیوی، وہ کِرتارتھ (مقصدِ حیات کو پا لینے والے) ہیں—اس میں کوئی شک نہیں۔

Word by Word

• संनियम्य: having restrained
• संनियम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-नि-√यम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; ‘having restrained’

• इन्द्रियग्रामम्: the group of senses
• इन्द्रियग्रामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय + ग्राम (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (इन्द्रियाणां ग्रामः = group of senses)

• जपन्ति: they recite
• जपन्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जप् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural)

• शतरुद्रियम्: the Śatarudriya (hymn)
• शतरुद्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत + रुद्रिय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (singular); द्विगु-समासः (शतं रुद्रियं = ‘Śatarudriya’ hymn)

• प्रभासे: in Prabhāsa
• प्रभासे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (singular)

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोधार्थक-अव्यय (contrast particle)

• स्थिताः: staying, situated
• स्थिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √स्था (धातु)
• Form: क्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (plural)

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), सम्बोधन (Vocative), एकवचन (singular)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (plural)

• कृतार्थाः: fulfilled, successful
• कृतार्थाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अर्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (plural); कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रयोगः (कृतः अर्थः येषाम् = whose purpose is accomplished)

• न: no, not
• न: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (singular)

Speaker

Śiva (addressing Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Ascetics and householders seated in orderly rows near Somnātha, chanting Śatarudrīya; their senses symbolically ‘reined in’ (horses bridled); the kṣetra glows, indicating kṛtārthatā.

Characters & Entities

• Śiva
• Pārvatī
• Prabhāsa-kṣetra
• Śatarudrīya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage bears its highest fruit when joined to self-restraint and Rudra-mantra practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Indriya-nigraha (sense restraint) and japa of the Śatarudrīya.