Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 50

Devanagari script

शनिरुवाच । ग्रहाणां दुर्ग्रहो ज्ञेयो ग्रहपीडां करोम्यहम् । अदेयं प्रार्थितं राजन्किंचिद्युक्तं ददाम्यहम्

Transliteration

śaniruvāca | grahāṇāṃ durgraho jñeyo grahapīḍāṃ karomyaham | adeyaṃ prārthitaṃ rājankiṃcidyuktaṃ dadāmyaham

Translation

شنی نے کہا: گرہوں میں مجھے سب سے دشوار قابو میں آنے والا جانو؛ میں ہی گرہ پیڑا (سیاروی آفت) ڈالتا ہوں۔ اے راجن! جو چیز مانگی جائے مگر دینا نامناسب ہو، وہ نہیں دی جا سکتی؛ تاہم جو مناسب ہے، وہ میں عطا کروں گا۔

Word by Word

• śaniḥ: Śani
• śaniḥ: Karta (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: śani (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• uvāca: said
• uvāca: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• grahāṇām: of the planets
• grahāṇām: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: graha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• dur-grahaḥ: hard to grasp; difficult (planet)
• dur-grahaḥ: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate noun/adj)
• Type: Adjective
• Root: dur (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + graha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (दुर्ग्रहः = दुष्टः/दुर्ज्ञेयः ग्रहः)

• jñeyaḥ: to be known (as)
• jñeyaḥ: Vidhi (Predicate—‘is to be known’)
• Type: Adjective
• Root: jñā (धातु) + ya (कृत् प्रत्यय)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (यत्/य), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (to be known)

• graha-pīḍām: planetary affliction
• graha-pīḍām: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: graha (प्रातिपदिक) + pīḍā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ग्रहस्य पीडा)

• karomi: I do; I cause
• karomi: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: kṛ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• aham: I
• aham: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• adeyam: not to be given
• adeyam: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: a (नञ्) + deya (प्रातिपदिक; कृत्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समासभाव (अदेयम् = न देयम्), विधेय-विशेषण

• prārthitam: requested
• prārthitam: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: pra-arth (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय) / prārthita (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/ta), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adeyam)

• rājan: O king
• rājan: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: rājan (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• kiṃcit: something
• kiṃcit: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थ (something)

• yuktam: proper; fitting
• yuktam: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: yuj (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय) / yukta (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/ta), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (kiṃcit)

• dadāmi: I give
• dadāmi: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: dā (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• aham: I
• aham: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śani

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: (frame audience)

Visual Art Cues

Scene: Śani, embodying stern cosmic law, declares himself hard to restrain and the giver of affliction, yet promises a fitting boon to the king within the bounds of what is proper.

Characters & Entities

• Śani
• Daśaratha
• Grahāḥ (the planets)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine forces operate within dharma: boons must align with cosmic order and karmic justice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is situated within Prabhāsakṣetra Māhātmya, integrating graha-doctrine into the glory of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not directly; the verse clarifies principles behind graha-affliction and permissible relief.