Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

तोषयामास देवेशं भवं शर्वमुमापतिम् । प्राप्तवानखिलान्कामानप्राप्यानकृतात्मभिः

toṣayāmāsa deveśaṃ bhavaṃ śarvamumāpatim | prāptavānakhilānkāmānaprāpyānakṛtātmabhiḥ

اس نے دیوتاؤں کے ایشور—بھَو، شَروَ، اُما پتی—کو راضی کیا اور تمام خواہشیں پا لیں، وہ بھی جو بے ضبط نفس والوں کے لیے ناقابلِ حصول ہیں۔

toṣayāmāsapleased (propitiated)
toṣayāmāsa:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Roottuṣ (धातु) णिच् (causative) + लिट्
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; णिजन्त (causative): ‘caused to be pleased’
deveśamthe Lord of gods
deveśam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdeva-īśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
bhavamBhava (Śiva)
bhavam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म; शिवनाम
śarvamŚarva (Śiva)
śarvam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootśarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म; शिवनाम
umāpatimthe husband of Umā
umāpatim:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootumā-pati (प्रातिपदिक; उमा + पति)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म; शिवनाम
prāptavānobtained
prāptavān:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-āp (धातु) क्तवत् (कृदन्त)
Formक्तवत्-प्रत्ययान्त (past active participle used finitely); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि—‘having obtained/obtained’
akhilānall
akhilān:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootakhila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम्—kāmān इति विशेषणम्
kāmāndesires
kāmān:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्म (prāptavān इत्यस्य)
aprāpyānunattainable
aprāpyān:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roota + prāpya (कृदन्त; pra-āp (धातु) यत्/ण्यत्)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; नञ्-पूर्वकं कृदन्तविशेषणम्—kāmān इति विशेषणम् (‘unattainable’)
akṛta-ātmabhiḥby the undisciplined (people)
akṛta-ātmabhiḥ:
Karana (Agent/instrumental association/करण)
TypeNoun
Roota-kṛta + ātman (प्रातिपदिक; नञ् + कृत + आत्मन्)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘अकृतात्मानः’ (uncontrolled/undisciplined persons); तृतीया हेतौ/सह—‘by/for those’

Śiva (continuing narration to Umā)

Tirtha: Prabhāsa-liṅga of Devācārya/Bṛhaspati

Type: temple

Scene: Devācārya completes intense worship; Śiva as Bhava/Śarva/Umāpati is envisioned as pleased—radiant, calm, granting boons; the contrast is implied with shadowy figures of ‘akṛtātmā’ who cannot attain such fruits.

Ś
Śiva (Bhava/Śarva/Umāpati)
U
Umā
P
Prabhāsa Kṣetra

FAQs

True attainments come from pleasing Śiva through devotion and inner discipline; the unrefined cannot reach such fruits.

The Prabhāsa Kṣetra liṅga-shrine context where this worship took place.

Implicit: sustained worship that ‘pleases’ Śiva (toṣaṇa) as the criterion of successful practice.