Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 53

Devanagari script

प्रभासे तु प्रविष्टानां विहारस्तु न विद्यते । अत्र योगश्च मोक्षश्च प्राप्यते दुर्लभो नरैः

Transliteration

prabhāse tu praviṣṭānāṃ vihārastu na vidyate | atra yogaśca mokṣaśca prāpyate durlabho naraiḥ

Translation

لیکن جو پربھاس میں داخل ہو چکے ہوں، ان کے لیے پھر سیاحت کی گنجائش نہیں۔ یہاں یوگ اور موکش حاصل ہوتے ہیں—جو اور جگہوں پر انسانوں کے لیے نہایت دشوار ہیں۔

Word by Word

• प्रभासे: in Prabhāsa
• प्रभासे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; देश/तीर्थ-निर्देशः

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-निपातः (particle: but/indeed)

• प्रविष्टानाम्: of those who have entered
• प्रविष्टानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: प्र-विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (past passive participle, क्त), पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), बहुवचनम्; ‘प्रविष्ट’ = entered

• विहारः: wandering/sojourn
• विहारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषार्थक-निपातः (emphatic particle)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-निपातः (negation)

• विद्यते: exists/is found
• विद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्; भावे/सत्तायाम् प्रयोगः (exists)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb of place)

• योगः: yoga/union
• योगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• मोक्षः: liberation
• मोक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• प्राप्यते: is attained
• प्राप्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; कर्मणि प्रयोगः (passive), आत्मनेपदम्

• दुर्लभः: hard to obtain
• दुर्लभः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; ‘योगमोक्षयोः’ विशेषणम्

• नरैः: by men
• नरैः: Karana (Instrument/Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), बहुवचनम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim/ascetic crosses a threshold marker into Prabhāsa; behind lies the road of wandering, ahead a still hermitage and a radiant shrine; the figure sets down travel gear, symbolizing cessation of roaming and entry into yoga leading to mokṣa.

Characters & Entities

• Prabhāsa Kṣetra
• Yoga
• Mokṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prabhāsa is portrayed as a decisive spiritual destination where stability (staying) ripens into yoga and mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra itself, praised as a rare-bestowing field for yoga and liberation.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ceasing vihāra (wandering) and adopting fixed residence after entering Prabhāsa.